Những chính sách chưa kịp 'về chung một nhà'

Cán bộ cấp xã tiếp nhận, xử lý hồ sơ sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

3 địa bàn, những chính sách khác nhau

Sau sáp nhập, tỉnh Lâm Đồng không chỉ hình thành bằng việc ghép địa giới hành chính mà còn dựa trên cơ sở các chính sách, quy định được xây dựng, áp dụng trong điều kiện cụ thể và đến nay vẫn đang được rà soát để phù hợp với tình hình mới. Trong lĩnh vực nông nghiệp, môi trường, điều này thể hiện rõ qua các chính sách về nước, đất đai, lâm nghiệp, chăn nuôi, thú y… Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, sau sắp xếp đơn vị hành chính, một số cơ chế của các địa bàn cũ vẫn đang được áp dụng hoặc cần tiếp tục rà soát, thay thế. Đơn cử như giá nước sạch. Trước khi hợp nhất, khu vực Bình Thuận và Đắk Nông cũ thực hiện theo các cơ chế, chính sách riêng, dẫn đến giá nước không thống nhất. Đối với kinh phí thực hiện Bộ chỉ số theo dõi, giám sát nước sạch nông thôn, các địa bàn cũng tồn tại những cơ chế khác nhau, riêng Lâm Đồng cũ chưa có quy định tương ứng.

Những khác biệt như vậy trước đây có thể phù hợp với từng địa phương, nhưng khi đã trở thành một tỉnh thì vấn đề đặt ra là quy định nào tiếp tục áp dụng, quy định nào cần thay thế và làm thế nào để cùng một lĩnh vực không còn những cách quản lý khác nhau giữa các địa bàn.

Trong lĩnh vực thủy lợi, Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng đã rà soát 42 văn bản liên quan. Qua rà soát, đối với văn bản thuộc thẩm quyền HĐND tỉnh, có 4 văn bản được đề xuất bãi bỏ, 2 văn bản thay thế. Văn bản thuộc thẩm quyền UBND tỉnh, có 14 văn bản được đề xuất bãi bỏ và 8 văn bản thay thế. Điều này cho thấy khối lượng “dọn lại” hệ thống chính sách sau sáp nhập là không nhỏ. Mặt khác, một số nhiệm vụ thủy lợi nay được phân cấp cho cấp xã theo Nghị định số 40/2026/NĐ-CP. Tuy nhiên, việc chuyển giao nhiệm vụ từ cấp huyện xuống cơ sở vẫn còn những điểm chưa hoàn tất, từ nhân lực, hồ sơ, dữ liệu đến đầu mối quản lý… làm tăng áp lực thực thi.

Một công trình thủy lợi tại xã Nam Đà được quản lý trong bối cảnh nhiều nhiệm vụ đang được phân cấp về cấp xã

“Về chung một nhà” không chỉ là sửa quy định

Một trong những vấn đề đặt ra hiện nay là làm sao chuyển từ mô hình quản lý cũ sang mô hình mới mà không để khoảng trống, chồng chéo trong thực hiện. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, một số nhiệm vụ trước đây do cấp huyện quản lý thực hiện chưa được chuyển giao đầy đủ. Chức năng, thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã ở một số lĩnh vực vẫn cần rà soát, trong khi hồ sơ chuyển tiếp, nhu cầu hướng dẫn cơ sở và địa bàn rộng đang làm tăng áp lực thực thi.

Thủy lợi là một ví dụ. Công trình thủy lợi có tính liên vùng, liên xã. Khi trách nhiệm quản lý được đưa gần hơn với cơ sở, chính quyền địa phương có điều kiện nắm địa bàn sát hơn. Nhưng đi cùng với quyền hạn phải là năng lực quản lý công trình, theo dõi an toàn, xử lý tình huống và phối hợp với các đơn vị chuyên môn.

Không chỉ phân cấp, một số quy định trong lĩnh vực an toàn thực phẩm cũng đang đặt ra vấn đề về sự thống nhất giữa các văn bản. Theo báo cáo, Nghị định số 136/2025/NĐ-CP phân cấp thẩm quyền cấp, thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm cho Chủ tịch UBND tỉnh, trong khi một số thông tư chuyên ngành lại quy định cơ quan chuyên môn trực tiếp thực hiện. Sự khác nhau này gây khó khăn khi áp dụng trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Cùng với đó, nhiệm vụ đánh giá, chỉ định cơ sở kiểm nghiệm thực phẩm đã được phân cấp nhưng chưa đi kèm đầy đủ đội ngũ chuyên môn, định mức chi trả, bộ tiêu chí thống nhất và hướng dẫn đánh giá duy trì năng lực. Những vấn đề này cho thấy, phân cấp không chỉ là chuyển một nhiệm vụ từ cấp này xuống cấp khác, mà còn phải đi cùng điều kiện để thực hiện.

Theo ông Phan Nguyễn Hoàng Tân - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, nhằm tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn, ngành sẽ tiếp tục rà soát các quy định, kịp thời đề xuất sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế những nội dung chưa phù hợp; đồng thời làm rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cấp, các ngành sau khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Cùng với hoàn thiện thể chế, việc chuyển giao nhiệm vụ, hồ sơ, dữ liệu và bảo đảm nguồn lực cho cơ sở cũng cần được thực hiện đồng bộ, để các quy định sau khi thống nhất có thể đi vào cuộc sống.