Những chứng nhân của đại dương cổ trong vùng Công viên địa chất Non nước Cao Bằng

Những dấu vết từ lòng biển cổ

Trên phạm vi Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, các nhà khoa học đã phát hiện hàng chục điểm hóa thạch cổ sinh phân bố ở nhiều địa phương như Hà Quảng, Quảng Uyên, Trùng Khánh, Minh Tâm, Hòa An... Trong đó, các hệ tầng Mia Lé, Nà Quản, Bắc Sơn, Đồng Đăng và Sông Hiến được xem là những “kho tư liệu sống” về lịch sử địa chất khu vực.

Tại xã Hạnh Phúc, những hóa thạch tay cuộn, san hô và lỗ tầng xuất hiện dày đặc trong các lớp đá hình thành từ thời kỳ Devon, cách ngày nay khoảng 400 triệu năm. Cũng tại Lang Môn, xã Minh Tâm, hóa thạch tay cuộn và san hô được tìm thấy nằm ken dày trên các lớp đá phiến sét cổ, minh chứng rõ nét cho một môi trường biển từng tồn tại lâu dài trong khu vực.

Hóa thạch Tay cuộn và Lỗ tầng hệ tầng Mia Lé cách đây khoảng 400 triệu năm.

Đặc biệt, ở xã Quảng Uyên, các nhà nghiên cứu phát hiện hóa thạch trùng thoi nằm trong đá vôi hệ tầng Nà Quản. Đây là nhóm sinh vật biển cổ sống trong môi trường biển nông đến trung bình, khá ổn định. Sự hiện diện của chúng giúp các nhà địa chất xác định niên đại và điều kiện môi trường hình thành các lớp đá.

Không chỉ vậy, gần như bất kỳ điểm lộ đá vôi nào thuộc hệ tầng Bắc Sơn cũng có thể bắt gặp hóa thạch san hô, huệ biển và trùng lỗ. Những sinh vật từng sinh trưởng trong các vùng biển ấm áp nay đã hóa đá, trở thành dấu ấn bất biến giữa núi non Đông Bắc.

Hành trình từ biển sâu lên đỉnh núi

Điều làm nên giá trị đặc biệt của các hóa thạch ở Cao Bằng không chỉ nằm ở số lượng hay mức độ bảo tồn, mà còn ở câu chuyện địa chất đồ sộ ẩn chứa phía sau.

Hàng trăm triệu năm trước, phần lớn vùng đất Cao Bằng ngày nay nằm dưới biển. Trong môi trường biển nông, các loài san hô, tay cuộn, hai mảnh vỏ, cúc đá hay trùng thoi sinh sống, phát triển rồi chết đi. Xác của chúng lắng đọng cùng trầm tích dưới đáy biển, dần được nén ép và hóa đá qua hàng triệu năm.

Những biến động kiến tạo mạnh mẽ của vỏ Trái đất sau đó đã nâng các lớp trầm tích biển lên cao, tạo thành các dãy núi đá vôi đồ sộ. Dưới tác động của phong hóa và nước mưa, địa hình karst tiếp tục hình thành, tạo nên các cụm đỉnh, thung lũng, hang động và cánh đồng karst đặc trưng của Cao Bằng ngày nay.

Dưới tác động của phong hóa và nước mưa, địa hình karst tiếp tục hình thành, tạo nên các cụm đỉnh, thung lũng, hang động đặc trưng của Cao Bằng ngày nay.

Bởi vậy, mỗi hóa thạch được phát hiện không đơn thuần là một mẫu vật cổ sinh mà còn là bằng chứng xác thực cho quá trình biến đổi kỳ vĩ của tự nhiên: từ đại dương cổ trở thành núi đá, từ đáy biển vươn lên độ cao hàng trăm, thậm chí hàng nghìn mét so với mực nước biển.

Những trang sử của Trái đất còn lưu giữ

Trong số các điểm hóa thạch được phát hiện, hệ tầng Đồng Đăng được các nhà khoa học đặc biệt quan tâm. Đây là nơi lưu giữ dấu tích của ranh giới Permi - Trias, gắn với một trong những sự kiện tuyệt chủng lớn nhất trong lịch sử Trái đất, khi phần lớn sinh vật trên hành tinh biến mất. Hóa thạch cúc đá, tay cuộn, san hô, hai mảnh vỏ và nhiều nhóm sinh vật khác được bảo tồn tại đây giúp giới nghiên cứu phục dựng những biến cố địa chất và sinh học đã diễn ra cách nay khoảng 252 triệu năm.

Ở xã Tổng Cọt, hóa thạch cúc đá xuất hiện cùng các lớp bauxit cổ. Tại Hòa An, hóa thạch cúc đá tiếp tục được tìm thấy trong các lớp đá trẻ hơn của hệ tầng Sông Hiến. Chuỗi hóa thạch này góp phần làm rõ lịch sử phát triển liên tục của các môi trường biển cổ trên địa bàn Cao Bằng qua nhiều thời kỳ địa chất khác nhau.

Nhờ giá trị khoa học đặc biệt, các điểm hóa thạch cổ sinh hiện là nguồn tư liệu quý phục vụ nghiên cứu địa chất, cổ sinh vật học, biến đổi môi trường và lịch sử tiến hóa của Trái đất. Đồng thời, đây cũng là tài nguyên giáo dục và du lịch địa chất độc đáo, giúp du khách hiểu sâu hơn về quá khứ hàng trăm triệu năm của vùng đất Non nước Cao Bằng.

Điểm san hô cổ Lang Môn, xã Minh Tâm luôn là điểm dừng chân của du khách khi đến khám phá Công viên địa chất UNESCO Non nước Cao Bằng.

Nhìn những dấu vết san hô in trên mặt đá, những vòng xoắn của cúc đá hay hình dạng nguyên vẹn của tay cuộn còn lưu lại trong lòng núi, người ta có thể hình dung về một đại dương cổ từng tồn tại nơi đây. Những hóa thạch ấy giống như các trang sách bằng đá mà thiên nhiên đã kiên nhẫn gìn giữ suốt hàng trăm triệu năm.

Giữa không gian núi non hùng vĩ của Công viên địa chất Non nước Cao Bằng, những chứng nhân của đại dương cổ vẫn đang lặng lẽ kể câu chuyện về nguồn gốc của vùng đất này. Đó không chỉ là câu chuyện của quá khứ địa chất, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm bảo tồn những giá trị di sản vô giá mà thiên nhiên đã trao tặng cho hôm nay và mai sau.