Những cô gái dân quân Hoa Lộc giữ bầu trời quê hương

Khu Di tích lịch sử Trận địa Đông Ngàn và Tượng đài Trung đội dân quân gái xã Hoa Lộc - địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.

Chiến công của những cô gái dân quân

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, khu vực Lạch Trường và tuyến sông Kênh De giữ vị trí quan trọng trong vận chuyển hàng hóa, chi viện cho miền Nam. Những đợt đánh phá của không quân Mỹ đặt Hoa Lộc trước nhiệm vụ vừa bảo vệ quê hương, vừa giữ thông tuyến vận tải. Ban Chỉ huy Quân sự xã Hoa Lộc đã lựa chọn lực lượng nữ dân quân tham gia tập huấn sử dụng súng máy PK 12,7 ly.

Ngày 15/5/1967, Trung đội dân quân gái Hoa Lộc được thành lập, ban đầu gồm 14 đội viên, tổ chức thành ba khẩu đội, xây dựng trận địa tại Đông Ngàn. Phần lớn các chị ở tuổi mười tám, đôi mươi, quen với công việc đồng áng, khi quê hương cần, những bàn tay lao động ấy vững vàng bên khẩu súng. Các chị vừa sản xuất, vừa luyện tập, trực chiến; qua các thời kỳ bổ sung, trung đội có tổng cộng 35 nữ dân quân tham gia.

Sau hơn 1 tháng thành lập, Trung đội dân quân gái Hoa Lộc đã lập nên chiến công vang dội, bắn rơi một máy bay A-4Đ của Mỹ, trở thành đơn vị nữ dân quân du kích đầu tiên trên miền Bắc bắn rơi máy bay Mỹ bằng súng bộ binh. Chiến công nối tiếp chiến công, ngày 2/11/1967 trung đội tiếp tục bắn rơi máy bay ném bom A3 và ngày 30/7/1972 bắn rơi máy bay F4H.

Chiến công của Trung đội dân quân gái Hoa Lộc đã đóng góp lớn vào chiến công chung của quân và dân cả nước, được Bác Hồ gửi thư khen ngợi; báo chí trong nước và quốc tế đưa tin và coi đây là biểu tượng của tinh thần phụ nữ Việt Nam “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang”. Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân, cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.

Bà Nguyễn Thị Thứ (nguyên khẩu đội trưởng đội súng máy PK 12,7 ly) nay đã ở tuổi 80, vẫn xúc động khi nhớ về đồng đội. Trong hồi ức của bà Thứ, những cô gái tuổi đôi mươi ra trận với tinh thần “giặc đến nhà đàn bà cũng đánh”, vượt khó khăn, hiểm nguy để bảo vệ bầu trời Tổ quốc. Lời kể của người trong cuộc giúp thế hệ sau hiểu rằng phía sau một chiến công là tuổi trẻ, niềm tin và những tháng ngày bền bỉ chịu đựng thử thách.

Không gian tri ân và giáo dục truyền thống

Trận địa Đông Ngàn thuộc Cụm Di tích Hoa Lộc đã được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh năm 1991. Để tôn vinh chiến công của trung đội, tỉnh Thanh Hóa và địa phương đã đầu tư Khu Di tích (KDT) lịch sử Trận địa Đông Ngàn và Tượng đài Trung đội dân quân gái xã Hoa Lộc, đưa vào sử dụng đầu năm 2026.

Trên diện tích 1,51ha, KDT gồm các hạng mục chính: Khu tái hiện mô hình Trận địa Đông ngàn; tượng đài; nhà quản lý, đón tiếp, trưng bày; cổng và cùng hệ thống công trình phụ trợ, hạ tầng tạo điều kiện để người dân, du khách tìm hiểu lịch sử. Không gian được tổ chức nhằm đưa câu chuyện Đông Ngàn đến gần hơn với công chúng.

Điểm nhấn là tượng đài bằng đá granit tự nhiên, cao 16m từ mặt đế đến đỉnh tượng. Phần đế thể hiện hoa văn văn hóa Hoa Lộc; tượng đài gợi hình xác máy bay Mỹ; cụm tượng khắc họa 5 nữ dân quân bên khẩu súng 12,7 ly đại diện cho Trung đội nữ dân quân gái Hoa Lộc. Hình tượng những người phụ nữ đứng bên nhau gợi lại sức mạnh đồng đội, vẻ kiên cường của tuổi trẻ trong những năm tháng chiến tranh.

Thầy giáo Trương Việt Phương, giáo viên Trường THCS Hoa Lộc, xúc động chia sẻ: “Vào các ngày lễ lớn, tôi thường đưa học sinh đến KDT lịch sử Trận địa Đông Ngàn và Tượng đài Trung đội dân quân gái xã Hoa Lộc. Ở đó, tôi không chỉ kể lại những câu chuyện lịch sử, mà còn giúp các em hiểu rằng ngay trên mảnh đất quê hương mình từng có những cô gái bình dị đã hy sinh thầm lặng cho độc lập dân tộc. Nhìn những cô gái được khắc họa trong đá, các em có thể hình dung rõ hơn thế hệ đã sống, chiến đấu vì bình yên của đất nước. Khi biết những người làm nên chiến công cũng từng cày cấy, chăm lo gia đình, học sinh sẽ hiểu lòng yêu nước được thể hiện qua lựa chọn và việc làm cụ thể. Sức thuyết phục của giáo dục truyền thống nằm ở sự gần gũi ấy. Từ hiểu biết, sự kính trọng dần trở thành ý thức trách nhiệm”.

Đồng chí Hoàng Thị Thường, Phó trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Hoa Lộc, cho biết: “KDT lịch sử Trận địa Đông Ngàn và Tượng đài Trung đội dân quân gái Hoa Lộc được quy hoạch và xây dựng thể hiện sự quan tâm của Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ tỉnh và các sở, ngành, cơ quan cấp tỉnh, đáp ứng tâm nguyện của cán bộ và Nhân dân địa phương. Công trình được xây dựng nhằm tri ân và tôn vinh chiến công của các nữ anh hùng, đồng thời trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng, truyền thống yêu nước, hun đúc tinh thần đoàn kết, ý chí vươn lên cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Khi lòng tự hào, sự biết ơn được chuyển thành hành động, truyền thống tốt đẹp của quê hương và các giá trị lịch sử, văn hóa thực sự là nguồn lực nội sinh, là động lực để Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân xã Hoa Lộc đột phá trong phát triển kinh tế - xã hội, phấn đấu xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh”.