Những đóa hoa thép nơi đại ngàn

Lên đường tuổi mười bảy

Bà Vũ Thị Vinh (cô gái tết tóc hàng trên) cùng các đồng đội năm 1966. Ảnh: NVCC

Ngày 28-12-1967, Đại đội xung kích Thăng Long 343 được thành lập theo yêu cầu mở đường Trường Sơn 20-7. 145 đội viên ưu tú, trong đó có gần 50 nữ được lựa chọn từ hàng trăm lá đơn tình nguyện của thanh niên xung phong thuộc các đại đội 811 đến 817 (thuộc Đội TNXP chống Mỹ cứu nước đầu tiên của Thủ đô - N43 ). Đặc biệt, có đến 50% đội viên đã kinh qua các chức vụ cán bộ từ A trưởng trở lên, 39 đảng viên, số còn lại là đoàn viên và đối tượng Đảng.

Với các cô gái, dù biết trước gian lao cực nhọc, nhưng được tuyển chọn vào đại đội tinh nhuệ này là niềm vinh dự, tự hào lớn lao. Họ luôn tự nhủ phải giữ vững cốt cách, khí chất người Hà Nội ngay trên tuyến lửa….

Quay trở về năm 1965, khi lớp lớp thanh niên Thủ đô náo nức lên đường cứu nước, cô học sinh trường Đoàn Kết Trần Thị Thành (khu Hai Bà), chưa tròn mười bảy tuổi. Biết cha mẹ sẽ không đồng ý, cô gái ấy lặng lẽ mang sổ hộ khẩu lên khu hành chính làm thủ tục xóa tên, đăng ký tham gia thanh niên xung phong. Bà Thành kể lại bằng giọng bồi hồi: “Đi còn giấu gia đình, coi như xóa hộ khẩu, bố mẹ chả biết, đến ngày mai lên đường rồi tôi mới nói "mẹ ơi ngày mai con ra chiến trường". Cụ buồn, nhưng vẫn tiễn con gái lên đường”.

Cùng năm ấy, ở khu Hoàn Kiếm, cô gái Vũ Thị Vinh mới mười sáu tuổi, chưa đủ tuổi theo quy định cũng kiên quyết xin đi bằng được. Bà Vinh nhớ lại: “Lúc bấy giờ là tôi hãy còn ít tuổi, gia đình sợ không hoàn thành được nhiệm vụ, nhưng tôi vẫn quyết tâm đi nghe theo tiếng gọi của Đảng, của Bác”.

Những thành viên Đại đội xung kích Thăng Long năm xưa. Hàng 2 từ phải sang trái. Bà Thành (thứ 2), bà Vinh (thứ 3), bà Tư (thứ 4). Ảnh: NVCCVào

Vào chiến trường Khu 4, công việc chính của thanh niên xung phong là san lấp hố bom, bảo đảm mạch máu giao thông thông suốt. Trọng điểm Ba Lòi đến Khe Giao, nơi họ đóng quân là mục tiêu đánh phá ác liệt của không quân Mỹ.

Một buổi sáng, khi ra hiện trường chuẩn bị dụng cụ thi công, tiểu đội trưởng Vũ Thị Vinh phát hiện hai quả bom nổ chậm nằm ngay trong tọa độ quản lý của tiểu đội, một quả chúi đầu xuống đất, một quả nằm ngang. Không một giây do dự, bà chạy về báo cáo Ban chỉ huy. Với tâm thế, “máu có thể chảy, đường không thể tắc”, một “đội cảm tử” được lập tức thành lập để phá bom và san lấp mặt ngầm, bảo đảm đoàn xe quân sự thông tuyến ngay trong đêm. Sau chiến công ấy, bà Vinh được bầu là Chiến sĩ thi đua toàn quốc.

Cũng 17 tuổi xuân phơi phới, cô gái Nguyễn Thị Hồng Tư (sinh năm 1948), học sinh trường THCS Tam Khương, khu Đống Đa được đồng đội đặt cho cái biệt danh “Tư nghênh”. Bà cười bảo, cái tên ấy xuất phát từ vóc dáng cao ráo hơn bạn bè và cái tính chẳng biết sợ là gì. Giữa mưa bom bão đạn ở chiến trường, bà đi lại cứ “nghênh ngang”, không một chút rụt rè. “Anh em bảo, nó đi cứ nghênh nghênh chẳng sợ ai cả, thế là đặt biệt hiệu là Tư Nghênh”.

Hai năm đầu chiến đấu ở tuyến ngoài đã tôi luyện những cô gái ấy trưởng thành vượt bậc. Từ những cô gái mới nhập ngũ, họ đảm nhiệm các vị trí tiểu đội trưởng, phân đội trưởng, bí thư chi đoàn…. Họ đã không từ nan xông pha lửa đạn, kiên cường, dũng cảm, giữ vững huyết mạch giao thông, chi viện cho miền Nam ruột thịt. Sau quá trình thử thách trong chiến đấu với những thành tích đột phá, họ đã vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng.

Khí chất thiếu nữ Hà Thành nơi tiền tuyến

Bà Vũ Thị Vinh kể về những năm tháng tham gia thanh niên xung phong khi về thăm lại chiến trường xưa. Clip: Bảo Lâm

Cuối năm 1967, sau khi gia nhập Đại đội xung kích Thăng Long 343, vào sâu tuyến trong, cuộc sống của họ trở nên vô cùng khắc nghiệt. Nhiệm vụ chính là nổ mìn phá đá mở đường và bảo đảm giao thông ở những tọa độ nóng bỏng nhất, một bên là vách núi dựng đứng, một bên là vực sâu và suối xiết, bên trên là máy bay Mỹ thường trực rình rập.

Bà Vinh kể: “Ác liệt hơn, khó khăn hơn rất nhiều. Ở rừng sâu, thiếu thốn bủa vây tứ phía. Bom B-52 rải thảm tại Trường Sơn, tiếng bom nổ dồn dập như đánh trống liên hồi. Có những hôm 5 ngày không có gạo ăn... nhưng bom nổ ngoài tuyến, chúng tôi vẫn xông ra ngay để cứu đường, cứu xe, cứu người”.

Bà Nguyễn Thị Hồng Tư thắp hương cho các nữ liệt sĩ Ngã ba Đồng Lộc. Ảnh: Bảo Lâm

Nhắc về Trường Sơn, ánh mắt bà Tư xa xăm khi nhớ về những lần chạm mặt tử thần khi làm nhiệm vụ tiếp phẩm. “Khi vào trong Trường Sơn thực hiện nhiệm vụ của Đại đội xung kích Thăng Long 343, đơn vị bị lụt, ngập mất hai kho lương thực. Tôi cùng các đồng chí khác đi cứu lương thực. Nước suối mỗi trận mưa nó lên ầm ầm, tôi bị nước cuốn trôi đi độ khoảng 3 cây số, tí nữa thì mất xác. May mắn thay, có đồng đội bơi theo, kéo vào bờ từ một cành cây tạt xuống dòng nước xiết”, bà kể, giọng nhẹ nhõm.

Không chỉ đặt thuốc nổ, rồi nín thở chạy vào hầm trú ẩn chờ mìn nổ để đánh bật những gốc cây to, đá tảng xuống vực, các bà còn đảm nhận việc đắp ngầm giúp xe chở đạn dược, lương thực vào tiền phương không bị trơn trượt. Đáng nhớ nhất là những đêm làm "cọc tiêu sống", khi các cô gái phải đứng giữa làn pháo sáng, dùng chính thân mình làm mốc chỉ đường cho đoàn xe chỉ dám bật đèn gầm.

Bà Trần Thị Thành trò chuyện cùng đồng đội về những kỷ niệm khi nhập ngũ. Ảnh: Bảo Lâm

Bất chấp thiếu thốn, sốt rét rừng hay hiểm nguy cận kề, khí chất của những thiếu nữ Hà Nội vẫn rực cháy nơi tiền tuyến. Trong ký ức của bà Thành, chẳng thể quên lần phụ trách tổ biệt phái, đối mặt với biển lửa để dập cháy, cứu kho xăng chi viện. Hình ảnh người con gái nhỏ nhắn cùng đồng đội lăn xả vần những thùng dầu ra khỏi vùng nguy hiểm đã trở thành biểu tượng cho tinh thần quyết liệt của đội xung kích năm xưa. Nhờ sự can trường này, bà Thành đã được nhận giấy khen đột xuất của Cục Giao thông. “Cuộc sống vất vả thế nào bọn tôi cũng không nản chí. Ăn cháo vẫn hát, vẫn hò, rất là yêu cuộc sống”, bà Thành nhớ về những ngày gian khổ mà đầy ắp tiếng cười.

Nhưng chiến tranh đâu chỉ có hào hùng, mà còn là những mất mát không thể bù đắp. Cô gái Lê Kim Liên (phố Cầu Đất) đã hy sinh tại ngầm Long Đại sau một lần phá đá mở đường, để lại nỗi đau khôn nguôi trong lòng đồng đội. “Lúc ấy chúng tôi chỉ biết khóc”, lời nghẹn ngào của bà Tư sau gần 60 năm vẫn khiến người nghe xót xa. Những giọt nước mắt ấy thấm xuống đất rừng Trường Sơn, trở thành một phần ký ức bất tử của đơn vị.

Nén đau thương, những nữ thanh niên xung phong lại càng hăng say lao động, quyết tâm mở đường cho Mùa Xuân đại thắng...

Viết tiếp bản hùng ca Thăng Long

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, các cô gái Đại đội xung kích Thăng Long một số đi học trung cấp, đại học, một số trở về địa phương tiếp tục tham gia lao động, sản xuất…

Những thành viên Đại đội xung kích Thăng Long thắp hương cho các Anh hùng liệt sĩ. Ảnh: Bảo Lâm

Bà Tư Nghênh học dự bị một năm, rồi thi vào Đại học Cơ điện. Tốt nghiệp năm 1975, bà về Sở Lương thực phụ trách sửa chữa máy móc dây chuyền. Nhờ vốn tiếng Nga được rèn miệt mài suốt những năm đại học, bà có 10 năm đi lao động xuất khẩu tại Nga. Năm 1992, bà nghỉ hưu sớm để chăm lo gia đình, nhưng tinh thần xung phong không chịu nghỉ. Hiện nay, bà làm Chi phó Hội Phụ nữ, làm Cộng tác viên Dân số tại phường Phúc Lợi, tận tụy với công việc “vác tù và hàng tổng”.

Bà Vũ Thị Vinh sau khi hoàn thành nhiệm vụ tại đội xung kích Thăng Long tiếp tục gắn bó với công tác Đoàn tại Cục Công trình 1, rồi Bộ Giao thông vận tải và về Trung ương Đoàn, như thể bà chưa bao giờ thực sự rời xa cái tinh thần tuổi trẻ mà mình đã sống trọn vẹn trên tuyến lửa. Còn bà Trần Thị Thành, người đã xóa hộ khẩu năm mười bảy tuổi để được đi thanh niên xung phong, khi trở về bà công tác tại Tạp chí cộng sản, về hưu tham gia công tác xã hội và khi cao tuổi mới nghỉ... Dù tuổi đã cao, bà Thành vẫn hay cười khi nhớ về tuổi trẻ. "Năm sau, chúng tôi tròn 60 năm tuổi Đảng. Được làm đảng viên, được cống hiến cho Tổ quốc là niềm tự hào lớn nhất", bà chia sẻ.

Bà Hồng Tư vẫn say mê hát những bài hát bằng tiếng Nga. Clip: Bảo Lâm

Hôm nay, mỗi khi cựu thanh niên xung phong chống Mỹ cứu nước Thủ đô họp mặt, những người phụ nữ ấy lại ngồi bên nhau. Có người đau ốm, có người khó khăn, có người tóc đã bạc trắng nhưng hễ gặp nhau là họ lại như trở về tuổi đôi mươi. Tinh thần lạc quan chính là "vũ khí" giúp họ hoàn thành mọi nhiệm vụ và vẫn luôn phát huy rạng rỡ đến tận ngày nay. Giờ đây, họ trở thành những nhân chứng lịch sử sống động, lan tỏa niềm yêu đời qua các hoạt động văn nghệ, thể thao địa phương. Những cô gái năm xưa nay tóc bạc da mồi, họ vẫn hát vang những bài ca Trường Sơn…

“Nhờ có tinh thần lạc quan mà chúng tôi đã hoàn thành được nhiệm vụ. Đặc biệt là nghĩa tình đồng đội, sống chết có nhau từ lúc ở chiến trường đến khi về với nhau là thương yêu, động viên, chăm sóc và lo cho nhau”, bà Vinh nhỏ nhẹ tâm sự.

Vượt lên tất cả mất mát, bệnh tật, những nữ thanh niên Đại đội xung kích Thăng Long 343 năm ấy vẫn luôn tự hào về một thời tuổi trẻ đã hiến dâng trọn vẹn cho Tổ quốc. Ở họ chính là biểu tượng ngời sáng của người phụ nữ Việt Nam "Anh hùng, Bất khuất, Trung hậu, Đảm đang". Thanh xuân của họ đã gửi lại nơi đại ngàn, nhưng tinh thần xung kích ấy sẽ mãi là bản hùng ca bất tử, là ngọn lửa truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ Thủ đô hôm nay và mai sau.