Những đôi tay giữ hồn nghề truyền thống

Ở làng nghề trống Bắc Thai (xã Đồng Tiến), dù đã 82 tuổi, cụ Bùi Văn Trăn vẫn ngày ngày miệt mài gìn giữ nghề làm trống truyền thống do cha ông truyền lại.

Dù tuổi cao, sức khỏe không còn như trước, nhưng đôi tay của cụ Bùi Văn Trăn vẫn thuần thục trong từng công đoạn làm trống. Gắn bó với nghề từ năm 1965, đến nay, cụ đã làm ra hàng nghìn chiếc trống phục vụ trường học, đình, đền, chùa và các lễ hội trong, ngoài tỉnh Hà Tĩnh. Tùy kích cỡ và chất liệu, mỗi chiếc trống có giá từ 8 đến 15 triệu đồng.

"Nghề làm trống không khó ở cái thế, cái dáng, mà khó ở chỗ làm sao cho nó có “hồn”, tiếng trống đánh lên phải vang, phải ấm. Còn sức ngày nào, tôi còn làm ngày ấy. Chỉ mong sau này, con cháu vẫn tiếp nối được nghề truyền thống của quê hương” - cụ Bùi Văn Trăn chia sẻ.

Hiện, làng trống Bắc Thai còn khoảng 25 hộ theo nghề. Song, khi lực lượng thợ chính đều đã lớn tuổi, việc thiếu lớp kế cận vẫn là bài toán chưa có lời giải.

Tại xã Mai Phụ, nghề làm chổi đót ở làng nghề Hà Ân, thôn Thạch Mỹ đã tồn tại qua nhiều thế hệ. Ông Lê Tiến Lục (SN 1961, xã Mai Phụ) chia sẻ: “Tôi làm nghề này lâu đến mức chỉ cần cầm bó đót trên tay là biết phải làm gì. Nghề đã trở thành một phần trong cuộc sống của chúng tôi”.

Bà Lê Thị Hạnh (xã Mai Phụ) cho biết: “Bản thân tôi năm nay đã gần 70 tuổi. Tuổi đã nhiều nhưng tôi luôn cố gắng bằng cả tâm sức. Bên cạnh kiếm thêm thu nhập thì điều tôi mong muốn là gìn giữ, phát triển nghề chổi đót mà cha ông để lại”.

Anh Phan Trọng Hạnh - Bí thư Chi bộ thôn Thạch Mỹ (xã Mai Phụ) cho biết: "Hiện, toàn thôn có khoảng 150 hộ gắn bó với nghề làm chổi đót, khi nhiều lao động trẻ chuyển sang công việc có thu nhập cao hơn. Bởi vậy, người cao tuổi vẫn là lực lượng nòng cốt duy trì sản xuất và gìn giữ nghề truyền thống của địa phương". Cũng theo ông Hạnh, trung bình mỗi ngày, một người có thể hoàn thiện từ 10 đến 15 chiếc chổi, bán với giá từ 30.000 - 40.000 đồng/chiếc.

Còn tại làng nghề đan lát ở thôn Nam Long (xã Thạch Hà), những đôi bàn tay đã "nhuốm màu thời gian" vẫn miệt mài biến tre, mây thành những sản phẩm thủ công bền đẹp. Theo chính quyền địa phương, nếu như trước đây, làng nghề luôn nhộn nhịp người làm thì nay phần lớn lao động gắn bó với nghề đều đã ngoài 55 tuổi. Công việc đòi hỏi nhiều thời gian, thu nhập chưa tương xứng khiến lớp trẻ ít mặn mà.

Hơn nửa thế kỷ qua, vợ chồng ông Nguyễn Văn Dũng (SN 1946) và bà Nguyễn Thị Bình (SN 1952) ở thôn Nam Long vẫn gắn bó với nghề đan lát truyền thống. Mỗi ngày, hai ông bà hoàn thiện khoảng một đôi thúng, mủng, bán với giá từ 100.000 đến 130.000 đồng. Ông Dũng cho biết, các con đều đi làm xa nên chỉ còn hai vợ chồng duy trì nghề. “Dù trải qua nhiều khó khăn, vất vả, tôi chưa bao giờ nghĩ sẽ bỏ nghề” - ông Dũng chia sẻ.

Hàng chục năm chẻ tre, vót nan đã hằn lên đôi bàn tay người làm nghề những vết chai sạn. Từ sự cần mẫn, tỉ mỉ và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều năm, bàn tay này đã tạo nên những chiếc thúng, mủng, rổ, sàng, dần, nơm... bền chắc, phục vụ sinh hoạt, sản xuất.

Theo nhiều người, thách thức lớn nhất của làng nghề hôm nay không chỉ nằm ở đầu ra sản phẩm hay thu nhập, mà còn ở sự thiếu hụt lực lượng kế cận để tiếp nối nghề truyền thống.

Ông Lê Văn Thuận - Phó Chủ tịch UBND xã Thạch Hà cho biết: "Toàn thôn Nam Long chỉ còn khoảng 40 hộ làm nghề đan lát, giảm nhiều so với trước đây. Người cao tuổi là lực lượng lao động chính, vừa góp phần phát triển kinh tế, vừa gìn giữ nghề truyền thống của địa phương. Địa phương đang tiếp tục quan tâm hỗ trợ quảng bá, kết nối thị trường để sản phẩm có đầu ra ổn định. Khi nghề tạo được thu nhập, người dân sẽ có thêm niềm tin để tiếp tục gắn bó với nghề”.

Hà Tĩnh hiện có khoảng 40 làng nghề và nghề truyền thống. Giữa nhịp sống đổi thay, khi nhiều nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, những người thợ, nghệ nhân cao tuổi vẫn bền bỉ giữ nghề. Không chỉ trực tiếp tạo ra sản phẩm và tạo sinh kế cho nhiều hộ gia đình, họ còn gìn giữ, truyền lại những giá trị văn hóa.