Những đột phá định hình tư duy và chiến lược phát triển trong Văn kiện Đại hội XIV

Trình bày chuyên đề về Những điểm mới trong công tác tổ chức Đại hội XIV của Đảng và những nội dung cốt lõi, quan trọng trong dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng tại Hội nghị tập huấn công tác tuyên truyền Đại hội XIV, GS.TS Tạ Ngọc Tấn, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương, Tổ phó thường trực Tổ Biên tập văn kiện Đại hội XIV cho biết, Đại hội XIV có vị trí đặc biệt quan trọng, được tổ chức trong bối cảnh thế giới tiếp tục biến động nhanh chóng, phức tạp, khó dự báo, trong khi trong nước đang triển khai cuộc cách mạng đột phá về tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Đại hội lần này được xác định là đại hội mở ra Kỷ nguyên mới – Kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh.

Tích hợp văn kiện: Đổi mới cách tiếp cận trong hoạch định đường lối

Một trong những điểm mới có ý nghĩa phương pháp luận sâu sắc trong công tác chuẩn bị văn kiện Đại hội XIV là việc lần đầu tiên tích hợp toàn bộ các báo cáo của Đại hội vào một văn kiện chính thức duy nhất là Báo cáo Chính trị. Theo Giáo sư, Tiến sĩ Tạ Ngọc Tấn, quyết định này được Trung ương thống nhất tại Hội nghị Trung ương 12, nhằm khắc phục tình trạng phân tán nội dung, trùng lặp quan điểm giữa các báo cáo như trước đây.

Việc tích hợp không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật biên tập, mà quan trọng hơn là bảo đảm sự thống nhất tuyệt đối về tư duy, luận điểm và đường lối trong toàn văn kiện. Thay vì tiếp cận theo các “mảng báo cáo” riêng rẽ, Báo cáo Chính trị được xây dựng như một chỉnh thể xuyên suốt, thể hiện rõ tầm nhìn, mục tiêu, quan điểm và giải pháp phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Cách tiếp cận này cũng giúp cán bộ, đảng viên và Nhân dân dễ tiếp cận, dễ hiểu và thuận lợi hơn trong tổ chức thực hiện.

Cùng với đó, Báo cáo tổng kết 40 năm đổi mới được xác định là cơ sở và luận cứ khoa học quan trọng cho việc xây dựng Báo cáo Chính trị. Việc tổng kết sâu sắc chặng đường 40 năm đổi mới không chỉ nhằm khẳng định những thành tựu đã đạt được, mà còn làm rõ những bài học kinh nghiệm, cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc xác định đường lối phát triển trong giai đoạn tiếp theo.

Hành động sớm trước Đại hội: Rút ngắn độ trễ của chính sách

Một điểm đột phá khác được Giáo sư, Tiến sĩ Tạ Ngọc Tấn nhấn mạnh là việc ban hành và triển khai nhiều quyết sách chiến lược ngay từ trước Đại hội, thay vì chờ đến sau Đại hội như thông lệ trước đây. Thông qua các nghị quyết của Bộ Chính trị về khoa học công nghệ, giáo dục – đào tạo, tổ chức bộ máy và một số lĩnh vực then chốt, nhiều vấn đề mang tính nền tảng đã được xử lý sớm.

Theo phân tích tại Hội nghị, cách làm này nhằm khắc phục tình trạng nghị quyết thường được ban hành giữa nhiệm kỳ, khiến thời gian thực hiện bị rút ngắn, làm giảm hiệu quả chính sách. Việc “làm trước một bước” giúp giải quyết các điểm nghẽn ngay từ đầu, tạo điều kiện để bộ máy mới có thể vận hành thông suốt khi bước vào nhiệm kỳ Đại hội XIV, đồng thời tận dụng tối đa thời gian của nhiệm kỳ.

Cách tiếp cận này cũng phản ánh sự thay đổi trong tư duy lãnh đạo và điều hành, từ chỗ chờ đợi đủ điều kiện, đủ quy trình sang chủ động nhận diện vấn đề, hành động sớm trên cơ sở đã được chuẩn bị kỹ lưỡng về lý luận và thực tiễn.

Chương trình hành động đi kèm: Chuyển mạnh từ định hướng sang thực thi

Một điểm mới mang tính thực tiễn cao là lần đầu tiên văn kiện Đại hội có Chương trình hành động đi kèm, được xác định là bộ phận không thể tách rời của Báo cáo Chính trị. Chương trình hành động cụ thể hóa các quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ lớn thành những nội dung rõ ràng về chủ thể chịu trách nhiệm, tiến độ thực hiện, nguồn lực và điều kiện bảo đảm.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Tạ Ngọc Tấn, việc gắn Báo cáo Chính trị với Chương trình hành động thể hiện yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy “nói nhiều” sang “làm cụ thể”, từ định hướng chung sang tổ chức thực thi. Đây cũng là cơ sở quan trọng để tăng cường tính khả thi, tính kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả trong quá trình triển khai nghị quyết Đại hội XIV.

Dân chủ hóa sâu rộng trong xây dựng văn kiện

Quá trình xây dựng văn kiện Đại hội XIV được thực hiện với mức độ dân chủ hóa sâu rộng. Trong thời gian một tháng, từ ngày 15/11 đến 15/12, việc lấy ý kiến Nhân dân đã thu hút hơn 4 triệu người tham gia, với trên 14 triệu ý kiến góp ý cụ thể. Các ý kiến này được tổng hợp nghiêm túc, chắt lọc bằng cả phương pháp thủ công và công nghệ, trước khi báo cáo Bộ Chính trị và Trung ương xem xét, quyết định.

Cách làm này được ví như một “Hội nghị Diên Hồng” trong điều kiện mới, thể hiện tinh thần dựa vào dân để xây dựng Đảng, xây dựng đường lối phát triển đất nước. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để tăng cường đồng thuận xã hội, tạo nền tảng vững chắc cho việc tổ chức thực hiện nghị quyết Đại hội XIV sau này.

Đánh giá nhiệm kỳ XIII trong bối cảnh đặc biệt phức tạp

Dự thảo Báo cáo Chính trị dành dung lượng đáng kể để đánh giá nhiệm kỳ Đại hội XIII trong bối cảnh thế giới và trong nước đặc biệt phức tạp, với những cú sốc lớn như đại dịch COVID-19, xung đột Nga – Ukraine và đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, việc nền kinh tế đạt quy mô GDP trên 500 tỷ USD, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 900 tỷ USD và duy trì xuất siêu liên tục được xem là minh chứng rõ nét cho năng lực lãnh đạo, bản lĩnh điều hành của Đảng và Nhà nước.

Những kết quả này không chỉ mang ý nghĩa về con số, mà còn phản ánh khả năng thích ứng, điều hành linh hoạt của nền kinh tế trong điều kiện bất định, tạo nền tảng quan trọng cho việc xác định mục tiêu và giải pháp phát triển trong giai đoạn mới.

Xác lập quan điểm phát triển mới và hệ mục tiêu dài hạn

Trên nền tảng tổng kết thực tiễn, văn kiện Đại hội XIV bổ sung và phát triển lý luận về đường lối đổi mới, đưa lý luận đổi mới trở thành bộ phận quan trọng trong nền tảng tư tưởng của Đảng. Dự thảo Báo cáo Chính trị xác lập năm quan điểm phát triển mới, trong đó nhấn mạnh mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; coi kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, với tỷ trọng khoảng 51% GDP.

Đáng chú ý, bảo vệ môi trường được bổ sung và nhấn mạnh là nhiệm vụ trung tâm, phản ánh yêu cầu phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt. Đồng thời, văn kiện cũng nhấn mạnh đối ngoại và hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên; cụ thể hóa quan điểm bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa gắn với phát triển công nghiệp quốc phòng lưỡng dụng.

Về mục tiêu phát triển, dự thảo đặt ra yêu cầu rất cao, thể hiện khát vọng phát triển mạnh mẽ của đất nước: phấn đấu tăng trưởng GDP hai con số, đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình cao, đến năm 2045 trở thành nước phát triển có thu nhập cao. Các chỉ tiêu chất lượng tăng trưởng cũng được nhấn mạnh, như tỷ lệ đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) trên 55% và chỉ số phát triển con người (HDI) đạt trên 0,8.

Thể chế – “điểm nghẽn của điểm nghẽn”

Một điểm nhấn quan trọng khác là cách tiếp cận đối với vấn đề thể chế. Dự thảo Báo cáo Chính trị xác định rõ thể chế là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”. Theo quan điểm được Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, việc hoàn thiện thể chế phải được thực hiện đồng bộ trên cả ba phương diện: tổ chức bộ máy, cơ chế vận hành và hệ thống pháp luật.

Lần đầu tiên, Báo cáo Chính trị có mục riêng về hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nhanh và bền vững, phản ánh yêu cầu chuyển đổi tư duy từ “kiểm soát” sang “quản trị và kiến tạo”, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn, đồng thời chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo.

Từ những điểm mới mang tính đột phá đó, có thể thấy văn kiện Đại hội XIV không chỉ định hướng mục tiêu phát triển, mà còn đặt nền móng cho sự đổi mới căn bản trong tư duy lãnh đạo, phương thức quản trị và tổ chức thực hiện, tạo khuôn khổ chiến lược cho kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Trần Hương