Những hệ lụy nào đang chờ đợi khi Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz?

Tàu thuyền neo tại cảng ở thành phố Bandar Lengeh, tỉnh Hormozgan, Iran. Ảnh: IRNA/TTXVN

Theo Tân Hoa Xã, động thái phong tỏa eo biển Hormuz của Mỹ ngày 13/4 đang làm dấy lên nghi vấn về khả năng duy trì lâu dài, đồng thời gia tăng lo ngại về những hệ lụy sâu rộng đối với kinh tế toàn cầu và an ninh khu vực.

Sau khi các cuộc đàm phán với Iran không đạt kết quả, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã triển khai biện pháp cứng rắn, tuyên bố phong tỏa toàn bộ hoạt động hàng hải ra vào các cảng của Iran. Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), lệnh phong tỏa được thực thi từ 10h sáng ngày 13/4 (theo giờ miền Đông nước Mỹ), áp dụng với mọi tàu thuyền, không phân biệt quốc tịch, đi qua các cảng và vùng ven biển của Iran tại vịnh Ba Tư và vịnh Oman.

Phát biểu sau khi lệnh phong tỏa có hiệu lực, ông Trump cảnh báo quân đội Mỹ sẽ loại bỏ bất kỳ tàu Iran nào tiếp cận khu vực phong tỏa. Động thái này ngay lập tức làm gia tăng căng thẳng tại một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới, vốn đã chịu tác động nặng nề từ cuộc xung đột.

Giới quan sát nhận định, dù gây sức ép mạnh mẽ, nhưng phong tỏa toàn diện tại eo biển Hormuz khó có thể duy trì trong dài hạn. Ông Abdulaziz Alshaabani, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Chính trị và Chiến lược Al Riyadh (Saudi Arabia), cho rằng Mỹ nhiều khả năng chỉ có thể tăng cường hiện diện hải quân, giám sát và kiểm tra tàu thuyền, hoặc áp đặt các hạn chế có chọn lọc thay vì kiểm soát hoàn toàn tuyến đường này. Theo ông, sự phức tạp của các tuyến hàng hải và sự đan xen lợi ích quốc tế khiến việc thực thi phong tỏa tuyệt đối gần như không khả thi.

Đồng quan điểm, ông Mohammed Al-Jubouri, Giáo sư tại Đại học al-Iraqia (Iraq), nhận định Iran không cần đối đầu trực tiếp với hạm đội Mỹ để phá vỡ phong tỏa, mà có thể sử dụng các chiến thuật bất đối xứng như tàu tấn công nhanh, thủy lôi, tên lửa ven biển hoặc các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực. Những phương thức này có thể biến nỗ lực phong tỏa thành một cuộc chiến tiêu hao kéo dài, làm gia tăng chi phí quân sự và rủi ro cho Mỹ.

Trong khi đó, ông Abu Bakr al-Deeb, cố vấn tại Trung tâm Nghiên cứu Arab ở Cairo (Ai Cập), cảnh báo một lệnh phong tỏa toàn diện có thể phản tác dụng, gây thiệt hại trực tiếp đến lợi ích kinh tế và chính trị của chính Mỹ.

Không chỉ dừng ở khía cạnh quân sự, tác động kinh tế của động thái này được đánh giá là đặc biệt nghiêm trọng. Eo biển Hormuz hiện đảm nhận khoảng 20% lưu lượng vận chuyển dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, khiến bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể tạo ra cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng. Giá dầu Brent đã tăng mạnh kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2, vượt mốc 120 USD/thùng vào đầu tháng 4. Theo ông Jorge Montepeque, Giám đốc điều hành Onyx Capital Group, giá dầu có thể leo lên mức 150 USD/thùng nếu lệnh phong tỏa được duy trì.

Các chuyên gia cũng cảnh báo tác động sẽ lan rộng ra ngoài khu vực Trung Đông. Nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt là châu Á và châu Âu, những khu vực phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng nhập khẩu, sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp và ngay lập tức.

Bên cạnh đó, nguy cơ leo thang xung đột quân sự đang gia tăng. Lệnh phong tỏa có thể làm suy yếu thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ, Israel và Iran đạt được trước đó. Phía Iran cáo buộc Washington đang sử dụng vấn đề tự do hàng hải làm cái cớ để mở rộng các hành động quân sự.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng tuyên bố sẵn sàng triển khai các năng lực quân sự mới nếu xung đột tiếp diễn, cho thấy nguy cơ đối đầu trực tiếp vẫn hiện hữu.