Những kết nối sống động

Du khách quốc tế trải nghiệm múa sạp tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, tháng 2/2026. (Nguồn VME)

Bảo tàng dần trở thành không gian sống động của các hoạt động kết nối con người hiện tại với quá khứ, nơi các trầm tích thời gian dường như đang kể nhiều điều ý nghĩa với mỗi khách tham quan.

Đổi mới cách kể chuyện cùng hiện vật

Từ đầu tháng 2/2026, Bảo tàng Hà Nội chính thức mở cửa đón công chúng tham quan không gian trưng bày thường xuyên. Đây là điểm tham quan bảo tàng mới nhất tại thủ đô Hà Nội.

Cách lựa chọn nội dung trưng bày và phương pháp giới thiệu hiện vật tại Bảo tàng Hà Nội được đầu tư và chuẩn bị bài bản, với sự học hỏi từ nhiều mô hình trưng bày bảo tàng hiện đại trên thế giới.

Tự nhiên, với cây cối, muông thú, các loại đất đai là khởi đầu của hành trình khám phá lịch sử thủ đô Hà Nội. Các điểm đại diện cho quá trình khảo cứu, lấy hình ảnh và nguyên mẫu động vật để biến thành hiện vật trưng bày là từ một số địa danh nổi tiếng: rừng nguyên sinh Ba Vì, các rẻo đất ven sông Hồng, phố phường Hà Nội. Không chỉ khu vực trưng bày các hình mẫu muông thú rừng già, nhiều loài chim, kể cả côn trùng điển hình, như sâm cầm, ve sầu, quen thuộc trong thi ca về Hà Nội mà ngay cả những bình đựng mẫu đất sản xuất, canh tác của người dân cũng trở nên vô cùng sống động, thu hút khách tham quan nhiều lứa tuổi. Họ thấy ở đó sự thân thuộc, sự sống; những nhành mạ non đang vươn lên trong bình đất - hiện vật, lấp lánh sự chân thực từ chính cuộc sống thường nhật đâu đó ngoài kia.

Từ tự nhiên và địa chất, địa mạo tới sự hiện diện của con người qua các triều đại, cùng sự chuyển dịch và phát triển đô thị hóa, rồi trải qua giai đoạn kháng chiến, bảo vệ độc lập dân tộc và tầm nhìn về tương lai phát triển, từng phần trưng bày của Bảo tàng Hà Nội đều có đa dạng cách kể chuyện cùng hiện vật. Bảo tàng tận dụng khá tốt các mảng tường để làm điểm tựa trưng bày, dành không gian cho hiện vật được “thở”, cho công chúng thuận lợi hơn khi di chuyển và ngắm nhìn, kết nối hiện vật, lắng nghe kỹ hơn những câu chuyện mà Bảo tàng muốn kể cùng công chúng.

Trung bày tại Bảo tàng Hà Nội được đầu tư bài bản. Ảnh:Thư Anh

Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam hiện đang triển khai thử nghiệm Dự án Đêm bảo tàng (từ tháng 10/2025 đến cuối tháng 3/2026), với nhiều đổi mới trong phương pháp giới thiệu hiện vật trưng bày tới công chúng.

Lần đầu tiên, cán bộ nghiên cứu của Bảo tàng trực tiếp tham gia hoạt động trải nghiệm đêm nghệ thuật với công chúng, thông qua phần giới thiệu chuyên sâu về một tác phẩm được chọn làm tiêu điểm của chương trình, kéo dài khoảng 20 phút. Trước phần này, công chúng sẽ có khoảng một giờ đồng hồ chủ động tìm hiểu về hệ thống hiện vật trưng bày, hoặc kết hợp thông tin cung cấp từ dịch vụ audio guide (thuyết trình tự động qua thiết bị phát thanh).

Chị Vũ Thị Hằng đang chia sẻ về một tác phẩm mỹ thuật với đông đảo khách dự Đêm bảo tàng, tháng 1/2026, tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (Nguồn: VNFAM)

Theo Thạc sĩ Vũ Thị Hằng, Phó Phòng Nghiên cứu - Sưu tầm của Bảo tàng, người trực tiếp tham gia Dự án, có thể, cán bộ nghiên cứu không đủ kỹ năng dẫn/kể chuyện mượt mà như những thuyết minh viên chuyên nghiệp, nhưng họ sẽ tìm cách chia sẻ tới người xem nhiều dữ kiện hơn, chọn lọc những thông tin từ cơ bản đến nâng cao, mục đích đưa câu chuyện nghệ thuật đến với đông đảo công chúng, từ trẻ nhỏ tới người lớn, từ khách tham quan thông thường tới người làm việc trong lĩnh vực mỹ thuật. “Phương châm chính của hoạt động vẫn là để người xem có không gian trải nghiệm nghệ thuật tốt nhất, khiến các tác phẩm mỹ thuật trở nên quen thuộc và dần trở thành một phần thi vị trong đời sống của mỗi người. Vì thế, nâng cao chất lượng trải nghiệm nghệ thuật vẫn là yếu tố được đề cao nhất. Việc chủ động thay đổi chủ đề, làm mới nội dung, tạo nên những dư vị khác biệt cho khách tham quan mỗi lần đến với Bảo tàng cũng không nằm ngoài mục tiêu trên”, chị Vũ Thị Hằng nhấn mạnh.

Mở rộng không gian tương tác

Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam là đơn vị bảo tàng sớm triển khai chiến lược kết nối sâu rộng với mọi tầng lớp công chúng trong và ngoài nước, thông qua mô hình được áp dụng ngay từ ngày đầu thành lập: Những người bạn của Bảo tàng. Khi tham gia mô hình, công chúng có thể đóng góp tài chính tự nguyện cho hoạt động của Bảo tàng, để nhận Thẻ thành viên với nhiều mức ưu đãi.

Theo thời gian, mô hình nói trên đã có những thay đổi phù hợp với thực tiễn. Giờ đây, Bảo tàng là nơi có phong phú bậc nhất các hoạt động trải nghiệm tại chỗ, thu hút đông đảo công chúng, nhất là các em học sinh và khách quốc tế. Bảo tàng còn kết hợp nhiều tổ chức trong và ngoài nước để triển khai các trưng bày/hoạt động chuyên đề, nhằm tăng cường tính kết nối địa phương và quốc tế trong hoạt động chuyên ngành đồng thời mở rộng hơn nữa, lan tỏa sức ảnh hướng của Bảo tàng đến ngày càng đa dạng tầng lớp công chúng.

Nhiều bảo tàng tổng hợp khác, từ cấp địa phương như Bảo tàng Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, Bảo tàng Bắc Ninh, đến cấp quốc gia, như Bảo tàng Lịch sử quốc gia, đều đã và đang chủ động mở rộng không gian tương tác với công chúng. Đó có thể là một cái cây để khán giả gửi gắm điều ước nhân chuyến thăm bảo tàng đầu xuân mới. Đó có thể là một cuộc gặp gỡ quý báu với những nữ nghệ nhân dân gian vùng Tây Nguyên, nghe họ kể chuyện dệt thổ cẩm. Đó có thể là dịp chơi những trò chơi dân gian, được nghe làn điệu quan họ “chỉ có ở Bảo tàng quê mình”... Tất cả nhằm một mục đích chung: để người dân “chạm” vào di sản theo những cách thức dễ dàng, gần gũi nhất.

Thư Anh