Những lựa chọn khó của Saudi Arabia trước sức ép từ Houthi

Các tay súng Houthi tại Sanaa, Yemen. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Tân Hoa xã, mặc dù Houthi coi chiến dịch này là biện pháp đáp trả theo kiểu "phong tỏa đáp lại phong tỏa" đối với các hạn chế mà Saudi Arabia áp đặt lên những khu vực do Houthi kiểm soát tại Yemen, các chuyên gia cho rằng sự leo thang này là hệ quả tất yếu của những căng thẳng kéo dài chưa được giải quyết giữa hai bên.

Đòn leo thang của Houthi

Việc nhắm mục tiêu vào tàu thuyền của Saudi Arabia tại eo biển Bab al-Mandab trong bối cảnh lưu thông qua eo biển Hormuz vốn đã bị hạn chế, đang đẩy Riyadh vào thế tiến thoái lưỡng nan: hoặc chấp nhận chịu áp lực và có nguy cơ khiến Houthi thêm lấn tới, hoặc đáp trả mạnh mẽ hơn và đối mặt với viễn cảnh tái bùng phát một cuộc chiến tranh tốn kém.

Người phát ngôn quân sự của lực lượng Houthi - ông Yahya Sarea vào sáng 5/8 thông báo đã tấn công tàu chở dầu "Wafa" ở khu vực ngoài khơi Yanbu vốn là một trong những trung tâm xuất khẩu dầu mỏ chính ở phía Tây Saudi Arabia.

Ông tuyên bố vụ tấn công này nâng tổng số tàu chở dầu của Saudi Arabia bị nhắm mục tiêu kể từ khi chiến dịch bắt đầu lên con số 8, đồng thời cho biết thêm rằng 29 tàu khác đã buộc phải quay đầu.

Trong một tuyên bố sau đó, ông Sarea nói rằng Houthi đã tấn công một tàu chở dầu khác mang tên "Daisy" của Saudi Arabia bằng tên lửa đạn đạo tại Vịnh Aden. "Daisy" đã bị trúng tên lửa đạn đạo và buộc phải quay đầu. Các thông tin này chưa thể được kiểm chứng độc lập, và giới chức Saudi Arabia chưa đưa ra bình luận ngay lập tức.

Dữ liệu hàng hải cho thấy hoạt động giao thông trên Biển Đỏ đã gián đoạn nghiêm trọng kể từ ngày 20/7, thời điểm lực lượng Houthi tuyên bố cấm các tàu có liên quan đến Saudi Arabia hoạt động trên biển nhằm đáp trả điều mà họ cáo buộc là hành động phong tỏa của Riyadh đối với các khu vực do Houthi kiểm soát ở Yemen.

Theo công ty dữ liệu hàng hải Kpler, lượng dầu thô được bốc xếp tại Yanbu và vận chuyển qua eo biển Bab al-Mandab đã giảm khoảng một nửa, từ mức gần 3 triệu thùng/ngày trước khi xảy ra các cuộc tấn công xuống còn khoảng 1,5 triệu thùng/ngày.

Bất chấp nguy cơ bị lực lượng Houthi tấn công, các tàu chở dầu của Saudi Arabia vẫn tiếp tục sử dụng tuyến đường biển này. Do hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, Saudi Arabia ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào đường ống dẫn dầu Đông-Tây để vận chuyển dầu thô từ các mỏ dầu ở phía Đông đến Yanbu. Phần lớn lượng dầu dành cho thị trường châu Á này sau đó được vận chuyển về phía Nam qua eo biển Bab al-Mandab.

Đâu là nguyên nhân khiến căng thẳng leo thang?

Lực lượng Houthi ở Sanaa, Yemen. Ảnh: THX/TTXVN phát

Con đường dẫn đến cuộc đối đầu hiện nay bắt nguồn từ tranh chấp liên quan đến hàng không, chứ không phải dầu mỏ.

Ngày 3/7, một máy bay Iran hạ cánh xuống sân bay Sanaa do lực lượng Houthi kiểm soát và đón một phái đoàn lên đường tới Tehran để dự lễ tang của cố Đại Giáo chủ Ali Khamenei.

Căng thẳng bùng phát mạnh vào ngày 13/7 khi chính chiếc máy bay này quay trở lại. Chính phủ Yemen cho biết đã tấn công đường băng sân bay Sanaa nhằm ngăn máy bay hạ cánh, buộc nó phải chuyển hướng tới thành phố cảng Hodeidah bên bờ Biển Đỏ của Yemen.

Lực lượng Houthi cáo buộc Saudi Arabia đứng sau vụ tấn công, đồng thời tuyên bố đã thực hiện các cuộc tập kích nhắm vào sân bay Abha ở Tây Nam Saudi Arabia. Đây là những đợt tấn công đầu tiên mà họ công khai nhắm vào Saudi Arabia kể từ khi các cuộc giao tranh trực tiếp phần lớn đã lắng xuống vào năm 2022.

Đến ngày 20/7, Houthi mở rộng phạm vi xung đột sang các tàu thuyền có liên quan đến Saudi Arabia. Houthi cáo buộc Riyadh áp đặt lệnh phong tỏa thông qua hạn chế hoạt động tại sân bay Sanaa và các cảng biển ở miền Bắc. Saudi Arabia bác bỏ cáo buộc này, khẳng định rằng hàng trăm tàu thương mại vẫn tiếp tục cập các cảng do Houthi kiểm soát và việc kiểm tra chỉ nhằm mục đích ngăn chặn nạn buôn lậu vũ khí.

Đằng sau những cách lý giải trái ngược của các bên là một tiến trình đàm phán vẫn còn dang dở.
Các cuộc đàm phán giữa Saudi Arabia và lực lượng Houthi sau lệnh ngừng bắn do Liên hợp quốc làm trung gian năm 2022 từng tiến rất gần tới việc thống nhất một lộ trình sơ bộ vào cuối năm 2023, nhưng sau đó rơi vào bế tắc.

Houthi nhiều lần yêu cầu nới lỏng các hạn chế đối với sân bay và cảng biển; sử dụng nguồn thu từ dầu khí của Yemen do chính phủ được quốc tế công nhận quản lý để chi trả lương cho khu vực công tại những vùng do lực lượng này kiểm soát; thực hiện trao đổi tù nhân toàn diện; đồng thời đề nghị Saudi Arabia tài trợ cho công tác tái thiết và bồi thường. Ngoài ra, Houthi cũng muốn Saudi Arabia chấm dứt sự can dự quân sự cũng như ngừng hậu thuẫn các phe phái ở Yemen đối đầu với lực lượng này.

Nhà phân tích chính trị Yemen Yasin Al-Tamimi nhận định với Tân Hoa xã rằng đợt leo thang căng thẳng gần đây chủ yếu nhằm củng cố vị thế của Houthi trên bàn đàm phán để giành thêm những nhượng bộ.

Saudi Arabia có những lựa chọn nào?

Một con tàu bị lực lượng Houthi tấn công ngoài khơi cách thành phố al-Hudaydah của Yemen khoảng 64 hải lý về phía Tây Bắc, trên Biển Đỏ. Ảnh: IRNA/TTXVN

Cho đến nay, Saudi Arabia vẫn chưa tiến hành chiến dịch trả đũa quy mô lớn nhằm đáp trả các cuộc tấn công của lực lượng Houthi.

Theo nhà phân tích Muqbil Naji tại Aden, sự kiềm chế của Saudi Arabia không phải vì nước này không đủ khả năng tấn công Houthi, mà xuất phát từ việc Riyadh không muốn lao trở lại một cuộc xung đột kéo dài khác sau nhiều năm sa lầy trong cuộc chiến không mang lại kết quả rõ ràng.

Chiến dịch quân sự do Saudi Arabia dẫn đầu đã không thể đánh bật Houthi khỏi thủ đô Sanaa và phần lớn miền Bắc Yemen. Trong khi đó, Houthi phát triển kho tên lửa và thiết bị bay không người lái đủ sức vươn tới các thành phố, sân bay và cơ sở năng lượng của Saudi Arabia.

Ông Naji lưu ý rằng Riyadh sở hữu cơ sở hạ tầng, các khoản đầu tư và những ưu tiên phát triển cần được bảo vệ, trong khi lực lượng Houthi đã dành nhiều năm hoạt động trong điều kiện thời chiến.

Ông bổ sung rằng Saudi Arabia muốn chính phủ Yemen được quốc tế công nhận gánh vác nhiều trách nhiệm hơn trong việc đối phó với Houthi, nhưng sự chia rẽ giữa các phe phái trong chính phủ đã hạn chế khả năng tạo ra một lực lượng đối trọng thống nhất.

Điều đó khiến Riyadh chỉ còn ba lựa chọn đầy khó khăn: tiếp tục duy trì các kênh ngoại giao, tăng cường bảo vệ hàng hải thông qua liên minh phòng thủ đa quốc gia mà nước này đang xây dựng, hoặc mở rộng các đợt không kích nhằm vào lực lượng Houthi.

Theo ông Naji, không lựa chọn nào bảo đảm lối thoát dễ dàng. Các biện pháp bảo vệ hàng hải có thể giúp giảm thiểu nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn mối đe dọa, trong khi một chiến dịch quân sự quy mô lớn hơn có nguy cơ kéo theo các cuộc tấn công mới của Houthi vào sâu trong lãnh thổ Saudi Arabia, đồng thời đẩy nước này trở lại cuộc chiến không hồi kết.

Các nhà phân tích cho rằng, ở thời điểm hiện tại Houthi dường như đang thăm dò xem Riyadh sẵn sàng chấp nhận sức ép đến mức nào để tránh xung đột quy mô lớn. Trong khi đó, Saudi Arabia đang tìm cách khôi phục khả năng răn đe mà không châm ngòi cho một cuộc chiến toàn diện.

Những bước đi tiếp theo của cả hai bên sẽ có tác động vượt xa Yemen và Saudi Arabia, với những hệ lụy tiềm tàng đối với hoạt động vận tải qua Biển Đỏ cũng như thị trường năng lượng toàn cầu.