Những lưu ý khi thiết kế nội thất cho gia đình có người cao tuổi

Thiết kế nội thất cho người lớn tuổi không chỉ hướng đến tính thẩm mỹ mà còn cần đảm bảo an toàn, thuận tiện trong sinh hoạt hằng ngày. Chỉ với một vài điều chỉnh hợp lý, không gian sống có thể trở nên thân thiện và phù hợp hơn với nhu cầu của người cao tuổi.

Khi tuổi tác tăng lên, khả năng vận động, giữ thăng bằng và phản xạ đều suy giảm khiến nguy cơ té ngã hoặc chấn thương trong nhà cao hơn. Vì vậy, ngay từ khâu thiết kế và bố trí nội thất, gia chủ cần ưu tiên các yếu tố an toàn, thuận tiện và dễ sử dụng để tạo nên không gian sống phù hợp với người lớn tuổi.

Trên thực tế, ngay cả những ngôi nhà được đầu tư nội thất hiện đại cũng chưa chắc đáp ứng tốt nhu cầu này nếu thiếu những chi tiết hỗ trợ trong sinh hoạt hàng ngày. Chỉ với một vài điều chỉnh hợp lý, không gian sống có thể trở nên an toàn hơn, đồng thời giúp người cao tuổi duy trì sự thoải mái và tính tự lập trong cuộc sống.

Ảnh minh họa

Phòng ngủ cần ưu tiên sự thuận tiện và an toàn

Với người lớn tuổi, phòng ngủ không chỉ là nơi nghỉ ngơi mà còn cần được thiết kế để hạn chế tối đa nguy cơ té ngã và tạo sự thoải mái trong sinh hoạt hàng ngày. Nếu có điều kiện, phòng ngủ nên được bố trí ở tầng trệt để giảm việc phải leo cầu thang, đặc biệt với những người mắc bệnh xương khớp hoặc gặp khó khăn trong di chuyển.

Khi thiết kế phòng ngủ cho 2 người lớn tuổi, nên tách thành 2 giường riêng biệt thay vì 1 giường đôi. Nếu 1 người trằn trọc, thức giấc giữa đêm, người còn lại sẽ không bị ảnh hưởng, ổn định giấc ngủ.

Giường ngủ cũng cần được lựa chọn phù hợp với thể trạng của người sử dụng. Theo các chuyên gia nội thất, chiều cao lý tưởng của giường tính từ mặt sàn đến bề mặt đệm khoảng 45 - 50cm. Mức chiều cao này giúp người lớn tuổi dễ ngồi xuống và đứng dậy mà không phải gắng sức. Ngược lại, giường quá thấp sẽ khiến việc đứng lên trở nên khó khăn, còn giường quá cao có thể làm mất thăng bằng khi lên xuống.

Đệm cũng nên có độ đàn hồi vừa phải thay vì quá mềm. Với người thường xuyên bị đau khớp gối hoặc đau cột sống, giường khung gỗ kết hợp đệm cao su dày khoảng 10cm sẽ mang lại cảm giác nâng đỡ tốt hơn, đồng thời giúp việc xoay trở khi ngủ trở nên dễ dàng.

Bên cạnh đó, khoảng trống hai bên giường nên rộng tối thiểu 70cm để người cao tuổi có đủ không gian di chuyển, đặc biệt khi cần sử dụng khung tập đi hoặc xe lăn.

Phòng tắm cần được thiết kế để giảm nguy cơ trượt ngã

Trong nhà ở, phòng tắm là khu vực tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất đối với người cao tuổi do thường xuyên ẩm ướt và trơn trượt. Vì vậy, khi thiết kế nội thất cho người lớn tuổi, đây là không gian cần được ưu tiên về yếu tố an toàn.

Phòng vệ sinh nên chia thành khu bồn cầu, lavabo và khu tắm ướt. Việc phân khu sẽ giúp người lớn tuổi dễ phân biệt, giảm nguy cơ trượt ngã khi di chuyển. Sàn phòng tắm nên được thiết kế bằng phẳng, hạn chế bậc ngăn giữa khu vực khô và khu vực ướt để tránh vấp ngã.

Ngoài ra, bồn cầu có chiều cao khoảng 45 - 48cm sẽ giúp người lớn tuổi ngồi xuống và đứng lên dễ dàng hơn so với các mẫu tiêu chuẩn thấp.

Cửa phòng tắm cho người cao tuổi nên là loại mở ra ngoài thay vì mở vào trong. Thực tế, cửa mở vào trong sẽ gây khó khăn, bất tiện trong trường hợp cần phải phá cửa vào phòng khi có tình huống khẩn cấp. Khi cửa mở vào trong, không gian bên trong phòng tắm bị thu hẹp, khó cho người lớn tuổi di chuyển, cản trở việc phá cửa từ bên ngoài. Do đó, gia chủ nên chọn loại cửa mở ra ngoài hoặc cửa trượt cho phòng vệ sinh. Cửa trượt sẽ an toàn, tiện lợi hơn trong việc tháo lắp, sử dụng.

Không gian bếp cần hạn chế thao tác cúi và với cao

Tuổi càng lớn, khả năng vận động của cơ lưng, vai và cánh tay càng giảm. Vì vậy, khu vực bếp nên được bố trí khoa học để giảm bớt những thao tác phải cúi người hoặc với tay liên tục.

Tủ bếp không nên thiết kế quá cao. Thay vào đó, nên ưu tiên hệ tủ dưới hoặc ngăn kéo dạng trượt để người sử dụng dễ lấy đồ mà không cần dùng nhiều sức. Những vật dụng thường xuyên sử dụng như gia vị, ấm nước, nồi nhỏ hay chén bát nên được đặt trong khoảng 80 - 110cm tính từ mặt sàn, vừa tầm với của người lớn tuổi.

Gia đình cũng nên sắp xếp đồ dùng theo tần suất sử dụng. Các vật nặng như nồi, chảo hoặc thiết bị nhà bếp nên đặt ở các ngăn dưới, trong khi những vật nhẹ có thể bố trí ở vị trí cao hơn nhằm giảm nguy cơ chấn thương khi lấy đồ.

Nếu diện tích bếp đủ rộng, một đảo bếp nhỏ có gắn bánh xe sẽ là giải pháp đáng cân nhắc. Thiết kế này cho phép người lớn tuổi ngồi sơ chế thực phẩm thay vì phải đứng trong thời gian dài, đồng thời tạo thêm không gian để các thành viên cùng chuẩn bị bữa ăn.

Thiết kế cầu thang và thang máy phù hợp với người cao tuổi

Nếu điều kiện cho phép, gia chủ nên cân nhắc lắp đặt thang máy ngay cả với những ngôi nhà chỉ cao 2 - 3 tầng. Đây được xem là khoản đầu tư dài hạn giúp việc di chuyển giữa các tầng trở nên nhẹ nhàng hơn, đặc biệt với người lớn tuổi khi khả năng vận động suy giảm. Thang máy cũng tạo điều kiện để họ dễ dàng lên phòng thờ, sân thượng hoặc những không gian thư giãn, chăm sóc cây cảnh mà không phải lo ngại việc leo cầu thang.

Bên cạnh đó, cầu thang bộ vẫn cần được thiết kế theo hướng an toàn và dễ sử dụng. Gia chủ nên hạn chế các kiểu cầu thang xoắn, cầu thang có bậc tam giác hoặc chia bậc tại góc cua 90 độ vì những thiết kế này dễ gây mất thăng bằng khi di chuyển. Thay vào đó, bậc thang nên có chiều cao không quá 15cm và chiều rộng tối thiểu khoảng 26cm để tạo bước đi chắc chắn, giúp người cao tuổi lên xuống thuận tiện và giảm nguy cơ vấp ngã.

Ảnh minh họa

Lựa chọn vật liệu và ánh sáng phù hợp

Đối với sàn nhà, nên ưu tiên các vật liệu có khả năng chống trơn trượt tốt. Nếu sử dụng thảm, nên chọn loại mỏng, bám sát mặt sàn và được cố định chắc chắn để hạn chế nguy cơ vấp ngã. Những loại gạch men bóng hoặc bề mặt quá trơn nên được hạn chế sử dụng ở khu vực người lớn tuổi thường xuyên đi lại.

Các món đồ nội thất như bàn, ghế, tủ đầu giường hay bàn trà cũng nên có thiết kế bo tròn các góc thay vì cạnh sắc để giảm nguy cơ va chạm trong quá trình sinh hoạt.

Ánh sáng là yếu tố không nên xem nhẹ. Hệ thống chiếu sáng cần đảm bảo đủ độ sáng nhưng không gây chói mắt, đồng thời phân bổ đều trong toàn bộ không gian. Ở hành lang, lối đi hoặc khu vực gần cửa phòng, nên lắp thêm đèn cảm biến để hỗ trợ người lớn tuổi di chuyển vào ban đêm mà không cần tìm công tắc.

Về màu sắc, các gam màu sáng hoặc trung tính thường được khuyến khích vì giúp không gian thoáng hơn, đồng thời tạo độ tương phản vừa phải giữa sàn nhà, bậc cầu thang, tay vịn và cửa ra vào để người lớn tuổi dễ nhận biết khi di chuyển.

Trang bị thêm các thiết bị hỗ trợ khi cần thiết

Ngoài nội thất cơ bản, việc bổ sung các thiết bị hỗ trợ sẽ giúp nâng cao mức độ an toàn và sự chủ động trong sinh hoạt hàng ngày.

Công tắc điện và ổ cắm nên được lắp ở độ cao khoảng 60cm tính từ sàn để người lớn tuổi dễ thao tác mà không phải cúi quá thấp. Nếu có thể, các gia đình nên cân nhắc thay công tắc truyền thống bằng hệ thống cảm biến ánh sáng. Đèn sẽ tự động bật - tắt khi người lớn tuổi thức dậy vào ban đêm và di chuyển đến phòng vệ sinh.

Các thiết bị điều khiển trong nhà cũng nên ưu tiên loại có nút bấm lớn, ký hiệu rõ ràng hoặc tích hợp điều khiển bằng giọng nói đối với những gia đình đã quen sử dụng công nghệ.

Một chi tiết quan trọng khác là hệ thống tay vịn. Tay vịn nên được lắp tại hai bên bồn cầu, khu vực tắm đứng và gần lavabo để hỗ trợ người lớn tuổi giữ thăng bằng. Gia đình nên lựa chọn các loại tay vịn được bắt vít cố định vào tường thay vì sản phẩm sử dụng giác hút hoặc keo dán, nhằm đảm bảo khả năng chịu lực trong quá trình sử dụng.

Đặc biệt, nên trang bị nút gọi khẩn cấp tại phòng ngủ và phòng tắm. Thiết bị này có thể là nút bấm hoặc dây kéo, kết nối trực tiếp với điện thoại của người thân để kịp thời hỗ trợ khi xảy ra sự cố. Đây là giải pháp được nhiều chuyên gia khuyến nghị trong các gia đình có người cao tuổi sống một mình hoặc thường xuyên ở nhà vào ban ngày.