Vì sao Lâm Đồng lo nguy cơ 'trượt' mục tiêu tăng trưởng?

Các dự án alumin mắc kẹt trong quy hoạch

Một trong những nút thắt điển hình là vấn đề điều chỉnh quy hoạch khoáng sản nhóm 1 đối với các dự án khai thác, chế biến khoáng sản trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng.

Cụ thể, theo quy hoạch khoáng sản tại Quyết định 866/QĐ-TTg ngày 18/7/2023 của Thủ tướng, tỉnh Lâm Đồng có 8 cụm nhà máy Alumin (Đắk Nông cũ 5 nhà máy, Lâm Đồng cũ 3 nhà máy). Hiện UBND tỉnh Lâm Đồng đã tổ chức thẩm định các dự án nhà máy Alumin do các nhà đầu tư đề xuất theo Luật Đầu tư năm 2020 (chuyển tiếp tại Luật Đầu tư năm 2025).

Một góc nhà máy Alumin Nhân Cơ thuộc Công ty Nhôm Đắk Nông - TKV. Ảnh: Vinacomin

Tính đến nay, bên cạnh hai trường hợp đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, trị giá khoảng 60.000 tỷ đồng (gồm dự án mở rộng, nâng công suất tổ hợp bô xít - Nhôm Lâm Đồng công suất 1,2 triệu tấn/năm và mở rộng, nâng công suất nhà máy sản xuất alumin Nhân Cơ 1,2 triệu tấn/năm, thực hiện giai đoạn 2025-2030), tỉnh đang xin ý kiến ban chấp hành Đảng bộ tỉnh Lâm Đồng và các cơ quan liên quan với 3 dự án nhà máy alumin Đắk Nông 2, Đắk Nông 3 và Đắk Nông 5.

Các dự án khác đang trong quá trình tổ chức khảo sát, thẩm định hồ sơ.

Tuy nhiên, hồ sơ điều chỉnh quy hoạch khoáng sản Bộ Nông nghiệp và môi trường trình Thủ tướng ngày 26/6/2026 thể hiện, đối với quy hoạch chế biến, rà soát, điều chỉnh các dự án chế biến alumin, sản xuất nhôm, trong đó có điều chỉnh công suất tối đa của 2 dự án khai thác tại Lâm Đồng/ tỉnh khác khoảng 1,2 triệu tấn/năm theo chủ trương đầu tư đã được phê duyệt; chuyển đầu tư các nhà máy alumin sang giai đoạn sau năm 2030 để đảm bảo tính khả thi, phù hợp với phát triển cơ sở hạ tầng.

Tỉnh cho rằng, theo nội dung nêu trên, nếu giai đoạn 2021-2030 tỉnh Lâm Đồng chỉ thực hiện 2 dự án nâng công suất nhà máy Alumin Nhân Cơ và Alumin Tân Rai thì sẽ không đảm bảo thực hiện được mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Lâm Đồng cũng như mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Do đó, UBND tỉnh Lâm Đồng đề nghị Bộ Nông nghiệp và môi trường, Cục Địa chất và khoáng sản Việt Nam trình hồ sơ điều chỉnh quy hoạch khoáng sản giữ nguyên các dự án nhà máy Alumin được thực hiện giai đoạn trước năm 2030 theo quy hoạch khoáng sản tại Quyết định số 866/QĐ-TTg.

Hàng tỷ đô ngủ vùi cùng quy hoạch khoáng sản

Tính đến nay, 20 dự án điện năng lượng tái tạo (điện gió và mặt trời) trên địa bàn Lâm Đồng (bao gồm Đắk Nông và Bình Thuận cũ) với tổng công suất khoảng 1.250MW đều gặp khó khăn liên quan đến quy hoạch khoáng sản quốc gia.

Trong đó, tâm điểm thuộc về 6 dự án điện gió nằm trong quy hoạch khoáng sản (theo Quyết định 866/QĐ-TTg) với tổng công suất 430MW, tổng vốn đầu tư khoảng 14.970 tỷ đồng.

Nhiều nhà đầu tư điện tái tạo vẫn "sống dở - chết dở" vì các vướng mắc liên quan đến quy hoạch, giá mua điện cũng như chờ đợi kết quả xử lý vi phạm từ cơ quan công an. Ảnh minh họa: Hoàng Anh.

Được cấp chủ trương đầu tư từ năm 2020, các dự án gồm điện gió Đắk N’Drung 1,2,3, Nam Bình 1, Đắk Hòa và Asia Đắk Song 1 mới chỉ ghi nhận một trường hợp hoàn thành và phát điện thương mại, còn lại đều chưa vận hành thương mại, chưa nghiệm thu và chưa được triển khai xây dựng do vướng chồng lấn quy hoạch khoáng sản.

Đáng chú ý, nhằm tháo gỡ tình trạng chồng lấn nêu trên, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 233/NQ-CP ngày 10/12/2024. Trên cơ sở đó, tháng 8/2025 tỉnh Lâm Đồng báo cáo Bộ Nông nghiệp và môi trường và đề nghị đưa diện tích thực hiện 6 dự án điện gió ra khỏi quy hoạch khoáng sản và đưa vào khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia với thời gian dự trữ 50 năm – đủ đảm bảo để các dự án điện gió thực hiện đến hết thời gian đã cấp phép chủ trương.

Tới tháng 1/2026, Bộ Nông nghiệp và môi trường báo cáo Thủ tướng tháo gỡ các khó khăn cho 6 dự án năng lượng tái tạo trên địa bàn Lâm Đồng theo chủ trương tại Nghị quyết 233 của Chính phủ.

Ở trạng thái tương tự, 14 dự án điện tái tạo với tổng công suất khoảng 856MW, diện tích thực hiện khoảng 800ha, trị giá khoảng 28.160 tỷ đồng gặp trắc trở do thuộc khu vực dự trữ khoáng sản titan (khu vực Bình Thuận cũ).

UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết đã nhiều lần báo cáo Bộ Nông nghiệp và môi trường, trong đó đề nghị chấp thuận nội dung đánh giá mức độ ảnh hưởng của 14 dự án này theo Nghị quyết 233 năm 2024 của Chính phủ.

Tới nay, chỉ có trường hợp điện mặt trời Hồng Phong 5.2 được bộ có ý kiến thống nhất nội dung đánh giá mức độ ảnh hưởng của dự án thuộc khu vực dự trữ khoáng sản quốc gia (hồi tháng 1/2026). Còn lại, 13 dự án chưa nhận được ý kiến chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và môi trường.

Trước thực tế này, UBND tỉnh Lâm Đồng đề nghị Bộ Nông nghiệp và môi trường xem xét, sớm chấp thuận nội dung đánh giá mức độ ảnh hưởng của 13 dự án còn lại. Đồng thời, tỉnh đề xuất Bộ Công thương tiếp tục tháo gỡ khó khăn cho các dự án năng lượng tái tạo trên địa bàn, đặc biệt là kiểm tra công tác nghiệm thu và xử lý vấn đề giá FIT liên quan.

Có thể hình dung, một dự án sau khi được xác định trong quy hoạch, sẽ lần lượt trải qua các bước địa phương thẩm định, nhà đầu tư chuẩn bị hồ sơ và nguồn lực nhưng sau đó quy hoạch cấp quốc gia được rà soát lại. Kết quả là quy trình đầu tư bị dừng hoặc phải chờ một vòng điều chỉnh mới, trong khi các quy hoạch và thủ tục nằm rải rác ở các cơ quan chức năng khác nhau.

Ở đây, Bộ Nông nghiệp và môi trường giữ vai trò then chốt trong quy hoạch khoáng sản nhóm I nhưng các dự án năng lượng lại liên quan đến quy hoạch điện, chủ trương đầu tư, nghiệm thu, giá FIT và cơ chế xử lý các dự án bị chồng lấn.

Như vậy, “điểm nghẽn” của việc này thực chất bắt nguồn bởi việc giao cắt giữa các quy hoạch cũng như quy trình quản lý của nhiều bộ, ngành. Trong đó, quy hoạch khoáng sản do Bộ Nông nghiệp và môi trường quản lý được coi là một “nút chặn” đối với các dự án đã được địa phương đưa vào kế hoạch phát triển cũng như nhà đầu tư chuẩn bị nhiều năm qua.

Trao đổi với TheLEADER, đại diện chủ đầu tư ba dự án điện gió chờ “phao cứu sinh” trong số 6 trường hợp nêu trên, xác nhận tỉnh đã báo cáo, đề xuất cụ thể tới Bộ Công thương, nhưng tỏ ra khá sốt ruột và lo lắng về phương án xử lý cuối cùng cho các vấn đề vướng mắc.

“Chính phủ đã ra nghị quyết tháo gỡ cho các dự án điện năng lượng tái tạo. Tuy vậy, đây chỉ là chủ trương đường hướng chung để các địa phương tính toán, đề xuất phương án xử lý cụ thể với từng trường hợp, từng dự án. Trên cơ sở đó, các bộ ngành sẽ tiếp tục cho ý kiến. Cuối cùng, địa phương mới có cơ sở pháp lý để thực hiện tháo gỡ cho các dự án tương ứng”, đại diện này cho biết.

Tuy nhiên, hiện tình thế của nhóm dự án này vẫn chưa thay đổi và ngày càng trở nên khó khăn, thậm chí vượt ngưỡng chịu đựng tài chính của nhà đầu tư.