Những mỹ tục quý báu giúp con người đô thị không bị xa cách
Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Quang Khải.
Ở Việt Nam, đặc biệt là vùng Kinh Bắc, ngôi làng không chỉ là đơn vị địa lý mà còn là một thực thể văn hóa tồn tại lâu đời, ăn sâu, bén rễ trong tâm thức cư dân. Việc giữ gìn "cái đẹp" và loại bỏ "cái xấu" trong nếp sống làng xã là chìa khóa để xây dựng một đô thị bền vững mà không làm mất đi bản sắc.
Cái đẹp cần giữ gìn trước hết chính là "hồn cốt" văn hóa và các thiết chế tâm linh. Dù làng có lên phố, những không gian như đình, chùa, đền, văn chỉ và tín ngưỡng thờ Thành hoàng cần được bảo tồn nguyên vẹn, bởi đó là nơi định danh và kết nối cộng đồng. Mỗi làng có một "mã gen" riêng về phong tục, giọng nói và thậm chí là văn hóa ẩm thực, cách bày biện cỗ bàn.
Đặc biệt, tinh thần cộng đồng "tối lửa tắt đèn có nhau", sự đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong các dịp hiếu hỷ (như việc dân làng đến hát mừng đám cưới hay giúp đỡ việc tang) là những mỹ tục quý báu giúp con người trong đô thị không bị xa cách. Việc duy trì các hội đồng môn, ban tế tự độc lập của từng làng cũ sau khi sáp nhập cũng là cách giữ gìn sự gắn kết tự nhiên này.
Ngược lại, cái xấu hay những điều không còn phù hợp cần được mạnh dạn loại bỏ để nếp sống trở nên văn minh hơn. Đó là những nghi lễ quá rườm rà, câu nệ trong sinh hoạt cộng đồng gây mệt mỏi cho thế hệ trẻ. Trong tang lễ, cần bỏ các hủ tục gây mất thời gian. Loại bỏ tư duy cục bộ, quan niệm “phép vua thua lệ làng”, tư duy khép kín “đất làng”, “người làng”. Quan trọng hơn cả, đô thị hóa cần xóa bỏ tư tưởng cục bộ, phân biệt đối xử giữa người "chính cư" và người "ngụ cư", vốn là rào cản đối với sự hòa nhập, gắn kết trong cộng đồng, tạo ra tình trạng phân biệt đối xử.
Những định kiến khắt khe về dòng họ hay nghề nghiệp (như việc kỳ thị con cháu nhà "làm mõ") cũng cần được xóa bỏ hoàn toàn để xây dựng một cộng đồng bình đẳng và nhân văn. Tóm lại, phát triển lên đô thị nhưng vẫn giữ được "nếp làng" tốt đẹp, đồng thời gạt bỏ những lề thói lạc hậu, sẽ giúp tạo nên một không gian sống hiện đại mà vẫn giàu tính nhân văn.