Những người lặng thầm tìm đồng đội giữa Vị Xuyên

Các hài cốt liệt sĩ đang chờ xét nghiệm ADN để xác định danh tính, tìm thân nhân và trở về với gia đình. Ảnh: Chu Minh Khôi

Trong chương trình khảo sát, liên kết xây dựng sản phẩm du lịch do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang phối hợp với Sở Du lịch Hà Nội tổ chức từ ngày 15 đến 17/7/2026, một trong những điểm dừng chân đặc biệt của đoàn Famtrip và Presstrip là Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang. Trụ sở của Đội đặt tại xã Thanh Thủy.

Tại đây, Thượng tá Trần Quang Huy, Đội trưởng Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, đã chia sẻ về hành trình đưa các liệt sĩ trở về giữa vùng chiến địa Vị Xuyên đầy hiểm trở.

Quy tập được nhiều hài cốt liệt sĩ

Đoàn Presstrip dâng hương viếng các liệt sĩ tại Nhà chờ hài cốt liệt sĩ. Ảnh: Chu Minh Khôi

Theo Thượng tá Trần Quang Huy, khi mới thành lập năm 2018, Đội chỉ có 18 quân nhân chuyên nghiệp, thực hiện nhiệm vụ trên ba dự án tìm kiếm. Hiện nay, trong Chiến dịch 500 ngày đêm, lực lượng đã được tăng cường lên 67 cán bộ, chiến sĩ, gồm 7 sĩ quan, 57 quân nhân chuyên nghiệp và 3 hạ sĩ quan, chiến sĩ, thực hiện nhiệm vụ trên địa bàn 12 xã biên giới của tỉnh Tuyên Quang.

Địa bàn tìm kiếm chủ yếu là khu vực mặt trận Vị Xuyên cũ với địa hình phần lớn là núi đá, bị chia cắt bởi sông Lô, khe suối và nhiều vách đá dựng đứng. Thời tiết thay đổi nhanh, thường xuyên xảy ra mưa lớn, lũ quét, sạt lở. Bên cạnh đó, bom mìn và vật liệu nổ còn sót lại sau chiến tranh vẫn tiềm ẩn nhiều nguy hiểm, khiến mỗi chuyến tìm kiếm đều đối mặt với nhiều rủi ro.

Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang tiếp và làm việc với đoàn Presstrip. Ảnh: Chu Minh Khôi

Từ năm 2018 đến nay, đơn vị đã quy tập được 208 hài cốt liệt sĩ đơn và 6 mộ tập thể. Riêng trong Chiến dịch 500 ngày đêm, lực lượng tại xã Thanh Thủy đã quy tập được 28 hài cốt liệt sĩ đơn và 5 mộ tập thể, tương đương 23 hài cốt.

Hiện tại, nhà chờ của đơn vị đang chăm sóc 16 hài cốt liệt sĩ đơn và 4 mộ tập thể với tổng cộng 34 hài cốt liệt sĩ. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang đang hoàn thiện kế hoạch để đưa các liệt sĩ về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Vị Xuyên trong thời gian tới.

Theo Thượng tá Trần Quang Huy, công tác tìm kiếm tại Vị Xuyên đặc biệt khó khăn bởi phần lớn các chiến sĩ hy sinh ngay trên trận địa, không được chôn cất. Sau khi ngã xuống, nhiều người tiếp tục hứng chịu các đợt pháo kích dữ dội, khiến hài cốt bị phân tán thành nhiều mảnh nhỏ.

Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp chia sẻ về công tác rà phá bom mìn và tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại mặt trận Vị Xuyên. Ảnh: Chu Minh Khôi

"Có những liệt sĩ phải chịu hai, ba, bốn, thậm chí năm lần pháo địch bắn trúng. Vì vậy, khi tìm kiếm chủ yếu chỉ còn những mảnh xương rất nhỏ như xương sườn, xương sống hay xương ống. Anh em phải kiên trì thu gom từng mảnh", Thượng tá Trần Quang Huy cho biết.

Ngược lại, những liệt sĩ hy sinh trong hang đá, khe đá thường còn giữ được hài cốt tập trung hơn. Một trong những trường hợp khiến các cán bộ tìm kiếm xúc động là mộ tập thể thứ ba hiện đang được chăm sóc tại nhà chờ, xác định có 7 liệt sĩ. Các anh được phát hiện trong một khe đá trên vách núi cao khoảng 50 m. Tại đây còn có nhiều di vật, trong đó có một chiếc bình tông khắc dòng chữ "Văn Lai", nhưng đến nay vẫn chưa thể xác định được danh tính.

Gian nan quy tập hài cốt liệt sĩ

Thượng tá Trần Quang Huy chia sẻ với đoàn Presstrip. Ảnh: Chu Minh Khôi

Theo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, sau 119 ngày triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, lực lượng chức năng tỉnh Tuyên Quang đã quy tập được 51 hài cốt liệt sĩ tại mặt trận Vị Xuyên. Thế nhưng, đến thời điểm hiện tại, mới chỉ có 1 hài cốt được xác định danh tính và bàn giao về với gia đình. Điều đó đồng nghĩa với việc 50 người lính vẫn đang nằm lại trong sự chờ đợi, chưa thể trở về với tên tuổi của chính mình.

Con số ấy không chỉ phản ánh những khó khăn trong công tác giám định, mà còn cho thấy những gian nan trong công cuộc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại đây.

Đằng sau kết quả ấy là sự hy sinh thầm lặng của những người làm nhiệm vụ rà phá bom mìn - công việc được ví như "mở đường" cho hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ.

Tại các điểm nóng như cao điểm 772, 685, bình độ 400, 223, 1509..., bom mìn còn sót lại sau chiến tranh nằm chồng nhiều tầng, nhiều lớp. Trước khi lực lượng tìm kiếm có thể tiếp cận hiện trường, các cán bộ, chiến sĩ công binh phải dò từng tấc đất, đào từng hố nhỏ để di chuyển và cẩn trọng xử lý từng vật nổ còn sót lại.

Thượng tá Trần Quang Huy và Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp chia sẻ với đoàn Presstrip. Ảnh: Chu Minh Khôi

Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, Công ty Xử lý bom mìn, vật nổ 319 (Tổng công ty 319, Bộ Quốc phòng) là một trong những đơn vị chủ lực được giao rà phá tại những khu vực có mật độ bom mìn dày đặc nhất. Quân số của đơn vị đã tăng từ 60 lên 242 người để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp, Phó Đội trưởng Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, người có hàng chục năm kinh nghiệm rà phá bom mìn trên nhiều địa bàn cả nước, cho biết dù từng làm việc tại nhiều điểm nóng sau chiến tranh, ông vẫn chưa gặp nơi nào có mật độ bom mìn dày đặc như Vị Xuyên.

"Đây là công việc rất hiểm nguy, nhưng chúng tôi hiểu rằng càng rà phá được nhiều bom mìn thì lực lượng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ và người dân càng an toàn hơn", Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp chia sẻ.

Theo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, toàn tỉnh hiện còn khoảng 70.000 ha đất ô nhiễm bom mìn, chủ yếu dọc tuyến biên giới phía Bắc. Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, mục tiêu là làm sạch khoảng 4.000 ha tại các khu vực trọng điểm phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.