Những người mở đường ra biển (Kỳ 2): Đại công trường dầu khí

Đường vào Vũng Tàu ngày ấy là con lộ 51 ngoằn ngoèo, rộng chừng 4 mét, hai bên cỏ lau cao lút đầu người. Ven cửa sông Dinh là những bãi sú vẹt, đầm lầy. Sư đoàn 318 từ Nghệ An, Sư đoàn 336 đang làm nhiệm vụ ở Lào cùng các đơn vị quân đội khác được điều về, hợp thành Binh đoàn 318 Dầu khí.

Từ mùa hè năm 1979, những người lính bắt đầu công việc hoàn toàn mới, trong điều kiện phương tiện, dụng cụ còn vô cùng thiếu thốn. Vốn là đơn vị chiến đấu, trong tay họ chủ yếu vẫn là xẻng ngắn, cuốc chim, mỗi tiểu đội có một chiếc xà beng, một - hai chiếc búa dùng để đào hầm, đào hào. Giữa cái nắng như đổ lửa, cán bộ, chiến sĩ lưng trần, tay không nhổ từng cây sú vẹt đến tứa máu hai bàn tay. Năm 1981, hàng nghìn người vẫn ngâm mình dưới sình lầy, san lấp mặt bằng cho cảng và các bãi lắp ráp.

Những ngày đầu xây dựng cảng dầu khí.

Cùng thời điểm đó, Vũng Tàu chuẩn bị đón lực lượng lao động Liên Xô. Ông Lê Quang Thành, nguyên Bí thư Đặc khu ủy Vũng Tàu - Côn Đảo, nhớ lại: “Lúc đấy, chúng tôi phải lo chuẩn bị cơ sở vật chất để đón công nhân, chuyên gia dầu khí Liên Xô đến sống và làm việc tại Vũng Tàu. Trước đây, các công ty chủ yếu dựa vào dịch vụ của Singapore và các nước lân cận. Giờ đây, mọi điều kiện ăn ở, làm việc cho chuyên gia và công nhân đều phải lo tại chỗ".

Đặc khu ủy vừa nhận nhiệm vụ mới, còn băn khoăn lo lắng thì nhận được tin hai Chính phủ Việt Nam - Liên Xô quyết tâm hợp tác tìm dầu. Ông Thành nhớ rõ cảm giác phấn khởi, tin tưởng lúc ấy. Nhưng khó khăn trước mắt vẫn rất cụ thể: thiếu nơi ăn ở, trụ sở, phương tiện đi lại, lái xe, công nhân kỹ thuật. Lái xe phải xin bên quân đội; thợ bậc cao được điều động từ Thái Nguyên, Biên Hòa và các xí nghiệp cơ khí. Khách sạn Lam Sơn được bố trí cho chuyên gia Liên Xô. Nhà ở, kho bãi cũng được gấp rút xây dựng.

Chuyển từ quân đội sang dầu khí, cán bộ nhận chế độ đãi ngộ thấp hơn. Ông Đỗ Ngọc Ngạn, Thư ký Bộ trưởng Đinh Đức Thiện, nhớ khi còn là trung tá, mỗi tháng ông có tiêu chuẩn 18 kg lương thực và 10 bao thuốc lá. Sang làm dầu khí, tiêu chuẩn chỉ còn 13 kg gạo. Để cải thiện bữa ăn, ngành lập công ty đời sống, trồng sắn, nuôi lợn ở Trị An, trồng lúa ở Phụng Hiệp.

Cùng thời gian ấy, những cán bộ đầu tiên của Vietsovpetro lần lượt tập hợp về số 95 Lê Lợi. Trong hồi ký, ông Nguyễn Xuân Thắng, nguyên Chánh Kế toán Vietsovpetro kể, tháng 6/1981, anh em từ Hà Nội và nhiều vùng miền được triệu tập vào Vũng Tàu, bố trí ăn nghỉ tại khu nhà sau này là Viện Nghiên cứu khoa học và Thiết kế dầu khí biển. Ít lâu sau, phân nửa số cán bộ được cử đi thực tập tại Baku. Những người ở lại lo công tác văn phòng, phiên dịch, hành chính, xây dựng cơ bản và hậu cần.

Anh em làm thủ tục ký hợp đồng lao động cho gần 20 cán bộ, công nhân viên đầu tiên. Ông Thắng là người thứ chín ký hợp đồng, giữ chức Kinh tế trưởng nhưng mang danh số 10, vì Tổng cục trưởng Nguyễn Hòa kiêm Phó Tổng Giám đốc thứ nhất không mang số. Sau đó, ông cùng đồng nghiệp được giao lập dự toán chi phí hoạt động và mở tài khoản đầu tiên của Vietsovpetro tại Ngân hàng Ngoại thương Vũng Tàu, khi ấy mới chỉ là một phòng ngoại hối.

Tháng 12/1981, chuyến tàu đầu tiên chở hàng từ Liên Xô đến cảng dầu khí Vũng Tàu. Những chuyến sau liên tiếp đưa xi măng, sắt thép, ô tô, thiết bị văn phòng, điều hòa, tủ lạnh để xây kho, bãi lắp ráp giàn khoan, bến cảng và nhà ở. Cả bóng đèn, rau quả, thực phẩm cho cửa hàng 525 phục vụ người Liên Xô cũng được chở sang.

Căn cứ cảng hoạt động suốt ngày đêm. Xí nghiệp Dịch vụ Dầu khí thuê ông Tư Thố nấu cơm cho công nhân làm việc 3 ca, đến bữa người nhà ăn mang cơm đến tận cầu cảng. Trong hồi ký "Những năm tháng đầu tiên làm dịch vụ dầu khí", ông Lê Quang Trung viết: “Tôi giao cho anh Nguyễn Mạch giải quyết công việc hằng ngày của cơ quan, còn tôi và anh Nguyễn Quang Thọ hầu như suốt ngày có mặt ngoài cầu cảng, vừa tham gia chỉ đạo bốc dỡ hàng, vừa động viên, ăn cơm cùng anh em công nhân”.

“Có lần bao xi măng cũ liên tục bị vỡ trong lúc bốc dỡ. Anh Nguyễn Quang Thọ trực tiếp xuống hầm tàu chỉ đạo anh em tìm cách giảm thiểu số bao bị hỏng. Khi trở lên, đầu anh bạc trắng xi măng, mắt đỏ hoe, quần áo bám đầy bụi. Được đề nghị về tắm rửa, nghỉ ngơi, anh không chịu, chỉ nhờ phủi bụi rồi làm tiếp”.

Chuyên gia Liên Xô và cán bộ Việt Nam phối hợp chỉ đạo xây dựng cảng Vietsovpetro năm 1981.

Những chuyến hàng tiếp theo cũng gặp không ít trở ngại. Ngay từ cuối năm 1981, đầu năm 1982, khi giếng BH-5 chưa được khoan, những cấu kiện chân đế giàn khoan cố định đã được chuyển từ Liên Xô sang để chuẩn bị lắp ráp. Chuyến tàu đầu tiên chở loại hàng này không vào cảng mà neo tại Ghềnh Rái, cách bến Vũng Tàu chừng 10 km. Tổng Giám đốc Vietsovpetro Đ.G. Mameđov và Phó Tổng Giám đốc phụ trách vật tư vận tải E.X. Staturov cùng những người phụ trách và đội bốc xếp đi xà lan, tàu kéo Côn Đảo ra nhận hàng.

Lần đầu bốc dỡ những cấu kiện kim loại lớn ở xa cầu cảng, phía Liên Xô chưa thật yên tâm. Ông Mameđov làm việc với thuyền trưởng, căn dặn kỹ về an toàn cho người và hàng hóa. Nhưng khi thấy các ông Nguyễn Quang Thọ, Nguyễn Đức Hiển và ông Bình chỉ huy đưa được cấu kiện đầu tiên từ tàu lên xà lan, ông Mameđov mừng rỡ, tin tưởng hơn. Nhìn những công nhân Việt Nam nhỏ con, làm việc 3 ca, bữa cơm chủ yếu là bo bo và ngô độn, ông Mameđov điện cho cửa hàng 525 mang bánh mì, bơ sữa, thịt nguội ra cho anh em. “Có lẽ, đó là bữa ăn ngon nhất mà những người công nhân Việt Nam lúc ấy được ăn”, ông Lê Quang Trung nhớ lại.

Thiết bị siêu trường, siêu trọng vào cảng ngày càng nhiều, trong khi trên bãi chưa có cẩu đủ lớn để chuyển các cấu kiện từ bến vào nơi lắp ráp. Ông Lê Quang Trung cùng các ông Nguyễn Quang Thọ, Nguyễn Đức Hiển và Đỗ Minh Hòa bàn cách vận chuyển để giải phóng cầu cảng. Phương án đưa ra là dùng hai cẩu và một xe Platfooc. Hai cẩu nâng cấu kiện lên, xe lùi vào nhận. Khi hạ xuống, hai cẩu vẫn phải đỡ một phần trọng lượng, vì đặt toàn bộ lên xe sẽ quá tải, có thể vỡ lốp, sụp xe. Cả cẩu và xe phải cùng chuyển động dưới sự chỉ huy thống nhất.

Ông Staturov cho rằng, theo quy chế an toàn của Liên Xô, cách ấy mạo hiểm nên không dám quyết định. Ông Trung tiếp tục trình bày với Tổng Giám đốc Mameđov. Ông cũng phân vân, nhưng nếu không tìm ra cách thì chẳng thể đưa cấu kiện vào bãi lắp ráp, tàu hàng cũng không giải phóng được. Sau khi xuống cảng xem xét, ông đồng ý cho làm thử, cùng cấp phó trực tiếp theo dõi.

Ông Nguyễn Quang Thọ kiểm tra cẩu, dặn dò tài xế; ông Nguyễn Đức Hiển dọn lối đi; ông Đỗ Minh Hòa điều khiển chuyến thử với cấu kiện nhẹ hơn. Cẩu nâng lên, xe lùi vào, hai cẩu hạ dần độ cao nhưng vẫn giữ một phần trọng lượng. Chiếc xe từ từ rời vị trí, đưa cấu kiện đi hơn 100 m vào bãi lắp ráp an toàn. Mọi người thở phào. Tổng Giám đốc và Phó Tổng Giám đốc phía Liên Xô bắt tay những người Việt Nam, cảm ơn về phương án đã giúp giải quyết công việc.

Những chuyến tàu vẫn tiếp tục đến, còn ở bãi lắp ráp, các cấu kiện chân đế đầu tiên đã sẵn sàng cho những công việc tiếp theo.

(còn tiếp)