Những người mở đường ra biển (Kỳ 3): Học nghề bên những chân đế đầu tiên

Năm 1981, khi Xí nghiệp Liên doanh Dầu khí Việt - Xô (Vietsovpetro) bắt đầu tổ chức bộ máy, lực lượng cán bộ, công nhân viên Việt Nam mới có 58 người. Nhìn lại những ngày đầu ấy, ông Ngô Thường San, nguyên Tổng Giám đốc Vietsovpetro, từng nhận xét: “Khi bắt đầu hợp tác với phía Liên Xô, nguồn cán bộ của ta đều thiếu và yếu”.

Trước đó, Việt Nam đã cử nhiều sinh viên theo học ngành dầu khí tại Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa. Một số cán bộ cũng có cơ hội thực tập, khảo sát trong thời kỳ hợp tác với các công ty dầu khí quốc tế. Tuy nhiên, những người từng trực tiếp tham gia tổ chức sản xuất, vận hành thiết bị hay thi công công trình dầu khí ngoài biển vẫn rất ít.

Những cán bộ dự kiến giữ chức phó tổng giám đốc, trưởng phòng và giám đốc các xí nghiệp trực thuộc được cử sang Xí nghiệp Liên hợp Dầu khí Baku (Azerbaijan) thực tập từ 4 đến 6 tháng. Tại đây, họ trực tiếp tìm hiểu phương pháp quản lý, tổ chức sản xuất và điều hành hoạt động dầu khí.

Đối với lực lượng công nhân, năm 1981, có 72 người được đưa sang thực tập tại các tổ chức thuộc Bộ Công nghiệp Khí đốt và Bộ Xây dựng Liên Xô, năm sau tiếp tục có thêm 100 người. Trong nước, Trường Trung cấp Kỹ thuật ở Bà Rịa (nay thuộc TP HCM) mở các lớp đào tạo thợ hàn, thợ lắp máy, thợ sơn, thợ lặn để cung cấp nhân lực cho những công trình đang hình thành. Các trường trung cấp khác cũng tham gia đào tạo công nhân kỹ thuật cho liên doanh.

Trong hồi ký của ông A. M. Vardanyan, lãnh đạo Liên đoàn phụ trách các dự án dầu khí biển ở nước ngoài của Liên Xô, thời gian đầu, phần lớn công việc xây dựng, cung cấp vật tư, thiết bị đều do phía Liên Xô đảm nhiệm. Cùng với việc đưa chuyên gia sang Việt Nam, phía bạn đã bắt đầu tổ chức đào tạo để người lao động Việt Nam dần tiếp nhận công việc.

Ông Zeinalov, Phó Giám đốc Liên đoàn Caspmorneftegazprom đã tổ chức trường đào tạo nhân lực phục vụ xây dựng chân đế giàn khoan biển, đồng thời cử các cố vấn sang hướng dẫn hàng chục kỹ sư hàn Việt Nam.

Bên cạnh các khóa học tập trung, Vietsovpetro đặc biệt chú trọng việc đào tạo ngay tại nơi làm việc. Chuyên gia Liên Xô và cán bộ Việt Nam cùng tham gia thực hiện nhiệm vụ, từ đó dần chuyển giao kiến thức, kinh nghiệm và trách nhiệm.

Công tác đào tạo gặp không ít trở ngại. Theo tài liệu lịch sử Vietsovpetro ghi lại, trong khoảng 500 người được đào tạo tại Liên Xô, chỉ có 100 người làm việc tại liên doanh, một phần do điều kiện ăn ở tại Vũng Tàu còn thiếu thốn, giá cả sinh hoạt đắt đỏ. Để có đủ nhân lực cho các công trình, Vietsovpetro phải tiếp tục tuyển chọn, bổ sung lao động từ nhiều đơn vị trong cả nước, đồng thời tổ chức đào tạo ngay trong quá trình sản xuất.

Tháng 10/1983, Xí nghiệp Kết cấu thép (tiền thân của PVC-MS) được thành lập để tiếp thu công nghệ chế tạo, lắp ráp chân đế giàn khoan từ Liên Xô. Khi ấy, cả xí nghiệp chỉ có 35 người chuyển từ Xí nghiệp Liên hợp Xây lắp Dầu khí về, chủ yếu là cán bộ khung, cùng một số ít công nhân kỹ thuật và thợ hàn. Giám đốc Phạm Khải Hoàn cùng các cán bộ xí nghiệp phải đi nhiều nơi để tuyển chọn những người có tay nghề về làm việc.

Tháng 3/1984, khi Cục Xây lắp thuộc Vietsovpetro triển khai chế tạo chân đế giàn khoan cố định MSP-1, Xí nghiệp Kết cấu thép cử 15 cán bộ, công nhân đến công trường để học nghề. Các chuyên gia và công nhân Liên Xô đảm nhiệm những công đoạn chế tạo chính, còn lực lượng lao động Việt Nam thực hiện các công việc đơn giản, dưới sự hướng dẫn của chuyên gia.

Công trình MSP-1 cũng là nơi những người thợ lặn Việt Nam bắt đầu tham gia công việc kỹ thuật dưới biển. Năm 1984, Vietsovpetro thành lập đội lặn gồm 12 thợ lặn Liên Xô và 6 thợ lặn Việt Nam đã qua đào tạo tại Bà Rịa, cùng các cán bộ kỹ thuật, y tế hỗ trợ. Sau khi chân đế được lắp đặt, đội lặn tham gia kiểm tra công trình dưới nước, khảo sát các phông tông bị chìm và thực hiện những công việc phục vụ tàu thuyền, công trình biển.

Cán bộ, chuyên gia Liên Xô và Việt Nam tại chân đế đầu tiên do PVC-MS thi công, chế tạo.

Tại bãi lắp ráp Vũng Tàu, sau thời gian tham gia học việc tại MSP-1, Xí nghiệp Kết cấu thép tiếp tục được giao nhiệm vụ chế tạo chân đế giàn số 2. Đến năm 1985, đơn vị đã có hơn 100 người, gồm các cán bộ, kỹ sư, công nhân được điều động từ Binh đoàn 318, Liên hợp Gang thép Thái Nguyên, Bộ Cơ khí Luyện kim và Tổng cục Dầu khí.

Trong hồi ký "Ngày đầu làm chân đế giàn khoan", kỹ sư Vũ Tuấn vẫn nhớ rõ cảm giác khi lần đầu bước ra bãi chế tạo tại Cảng Vietsovpetro. “Lần đầu tiên ra công trường chế tạo, tôi choáng ngợp giữa giàn ống thép đồ sộ như những tòa nhà cao tầng của bãi lắp ráp tại Cảng Vietsovpetro”, ông kể.

Giữa bãi cảng lồng lộng nắng gió, hàng chục tháp cẩu tấp nập làm việc. Những ống thép khổng lồ, những kết cấu đang được lắp ráp trên mặt đất khác xa những giàn khoan mà người kỹ sư trẻ từng hình dung.

Trong ngày nhận nhiệm vụ chế tạo chân đế giàn số 2, Giám đốc Phạm Khải Hoàn đã dặn dò anh em: “Chúng ta sẽ đảm nhận toàn bộ việc thi công chế tạo chân đế số 2 dưới sự giúp đỡ của các chuyên gia Liên Xô. Mọi việc đều mới mẻ, nhưng chính kết quả hôm nay sẽ tạo tiền đề cho hoạt động sản xuất sau này. Chính vì vậy, anh em hãy cố gắng hết sức để học hỏi, tiếp thu công nghệ của nước bạn, từng bước tự chủ trong công việc sản xuất”.

Kỹ sư Vũ Tuấn được giao tổ chức nhóm kỹ thuật viên kiểm tra chất lượng mối hàn bằng phương pháp không phá hủy. Các kỹ sư khác phụ trách hàn, lắp ráp, quản lý vật tư và trắc đạc. Những cấu kiện chính của chân đế vẫn được chế tạo tại Liên Xô rồi chuyển sang Việt Nam, còn công nhân xí nghiệp đảm nhiệm việc tổ hợp, lắp ráp và hàn nối các kết cấu thép. Các công đoạn phức tạp như dựng những panel lớn, kéo chân đế theo đường trượt để chuyển lên phông tông vẫn do chuyên gia Liên Xô trực tiếp chỉ huy.

Giữa thời kỳ đời sống còn nhiều thiếu thốn, khi các nhu yếu phẩm chủ yếu được phân phối qua cửa hàng mậu dịch, công trường dầu khí được trang bị những máy móc khá hiện đại, nhập từ Liên Xô như cần cẩu, máy hàn, thiết bị siêu âm kiểm tra mối hàn và xe nâng. Công việc được tổ chức 2-3 ca mỗi ngày, nhà ăn tập thể phục vụ cả ca đêm, thời gian anh em ở công trường còn nhiều hơn ở nhà.

Sau 7 tháng thi công, chân đế giàn số 2 hoàn thành, chuẩn bị hạ thủy. Một đoàn chuyên gia Việt Nam và Liên Xô tỏa ra khắp bãi cảng kiểm tra tình trạng sẵn sàng. Chánh kỹ sư Cục Xây lắp Aleev phát lệnh qua bộ đàm, những chiếc cờ hiệu vẫy lên. Gần 10 cần cẩu bánh xích đồ sộ gầm lên, rùng rùng chuyển động vào vị trí.

Giữa bãi cảng mênh mông, lộng gió, những người thợ nín thở nhìn khối sắt thép khổng lồ bắt đầu trở mình, từ từ dịch chuyển về phía mép nước để chuẩn bị xuống sà lan.

Ông Vũ Tuấn nhớ mãi ánh mắt bừng sáng hạnh phúc trên gương mặt sạm đen của Giám đốc Phạm Khải Hoàn. Còn Phó Giám đốc Cao Đăng Rong, dù đôi mắt trũng sâu vì nhiều đêm thức trắng, vẫn gọi kỹ sư Nhâm, người từng tốt nghiệp đại học ở Liên Xô, đến bên cạnh dặn dò: “Cậu đứng gần tớ, nghe xem ông Aleev nói gì qua bộ đàm thì dịch lại cho tớ để anh em mình học cách chỉ huy hạ thủy”.

(còn tiếp)