Ứng dụng công nghệ, nâng cao hiệu quả tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp
Hằng năm, hoạt động sản xuất nông nghiệp phát sinh lượng lớn phụ phẩm, chất thải từ trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản. Trên địa bàn tỉnh, việc ứng dụng khoa học công nghệ vào tái chế, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp đang góp phần giảm chi phí sản xuất, hạn chế ô nhiễm môi trường và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Với hơn 304 nghìn ha cây trồng hàng năm và trên 53 nghìn ha cây lâu năm, mỗi năm, hoạt động trồng trọt trên địa bàn tỉnh phát sinh khoảng 2 triệu tấn phụ phẩm. Nguồn phụ phẩm như rơm rạ, thân cây ngô, cành lá cây trồng được tận dụng làm thức ăn chăn nuôi, giá thể trồng nấm, ủ phân hữu cơ hoặc vật liệu phủ đất.
Tại HTX Rau an toàn Trường Thịnh (phường Phong Châu), nơi canh tác 40ha rau theo tiêu chuẩn VietGAP, xã viên được hướng dẫn kỹ thuật, thực hiện quy trình canh tác an toàn, chú trọng sử dụng phân bón hữu cơ, tận dụng phụ phẩm trong nông nghiệp. Ông Vũ Xuân Phượng - Giám đốc HTX cho biết: “Việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp vào sản xuất giúp xã viên tiết kiệm chi phí và hạn chế lãng phí nguồn nguyên liệu sẵn có. Tùy từng loại phụ phẩm có thể sử dụng làm vật liệu phủ đất, phân hữu cơ hoặc phục vụ các khâu sản xuất khác. Nhờ đó, giảm lượng phụ phẩm phải thải bỏ, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả canh tác”.
HTX Rau an toàn Trường Thịnh (phường Phong Châu) sử dụng rơm rạ che phủ rau, giữ ẩm cho đất và hạn chế cỏ dại.
Trong chăn nuôi, toàn tỉnh có tổng đàn gia súc khoảng 2,2 triệu con, gia cầm trên 37 triệu con. Lượng chất thải rắn phát sinh hằng năm ước khoảng 3,7 triệu tấn, trong đó khoảng 70% được xử lý thông qua các hình thức như hầm khí sinh học biogas, đệm lót sinh học, ủ phân hữu cơ, nuôi trùn quế.
Trang trại tổng hợp của hộ ông Bùi Đức Luận ở thôn Sơn Vi 1, xã Phùng Nguyên có quy mô hơn 5ha, chăn nuôi trên 2.000 con lợn/năm, kết hợp nuôi cá, trồng cây ăn quả. Ông Luận cho biết: “Để xử lý chất thải trong chăn nuôi, gia đình đầu tư máy ép phân, hệ thống lắng lọc nước và bố trí các khâu xử lý phù hợp. Chi phí đầu tư ban đầu khá lớn song giúp kiểm soát chất thải tốt hơn, tận dụng nguồn phân sau xử lý phục vụ trồng trọt. Nhờ vậy, vừa giảm được chi phí chăm sóc cây ăn quả, vừa yên tâm hơn trong quá trình chăn nuôi, không để chất thải tồn đọng gây ảnh hưởng đến môi trường xung quanh”.
Trang trại tổng hợp chăn nuôi lợn kết hợp nuôi cá, trồng cây ăn quả theo mô hình nông nghiệp tuần hoàn của hộ ông Bùi Đức Luận (xã Phùng Nguyên).
Ở lĩnh vực thủy sản và lâm nghiệp, một số hướng ứng dụng khoa học công nghệ cũng đang được triển khai như xử lý bùn thải, chất thải hữu cơ từ các cụm nuôi cá lồng bè; thiết lập hệ thống quan trắc, cảnh báo sớm ô nhiễm môi trường nước; nghiên cứu công nghệ ép viên nén năng lượng từ phụ phẩm lâm nghiệp và phế phẩm nông nghiệp như vỏ cây, mùn cưa, trấu, lõi ngô.
Tuy đã có nhiều mô hình tận dụng phụ phẩm, chất thải được triển khai nhưng việc thu gom, phân loại và xử lý vẫn chưa đồng bộ giữa các vùng sản xuất. Một lượng phụ phẩm trồng trọt vẫn bị bỏ đi hoặc đốt tại ruộng; chất thải chăn nuôi ở một số cơ sở chưa được xử lý, tái sử dụng hiệu quả, trong khi đó, nhu cầu phân bón hàng năm của tỉnh ước trên 1 triệu tấn, riêng phân bón hữu cơ chiếm trên 50%.
Nhằm khai thác có hiệu quả các nguồn phụ phẩm, chất thải trong nông nghiệp, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình ứng dụng khoa học công nghệ và tái chế phụ phẩm, chất thải nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2026-2030. Trọng tâm là nghiên cứu, ứng dụng, thử nghiệm, hoàn thiện và chuyển giao công nghệ trong thu gom, phân loại, bảo quản, xử lý, tái chế và tái sử dụng phụ phẩm, chất thải nông nghiệp; hình thành các chu trình sản xuất khép kín, phát triển nông nghiệp tuần hoàn, tích hợp đa giá trị.
Mục tiêu đặt ra đến năm 2030 phấn đấu ít nhất 20% nhiệm vụ khoa học và công nghệ thuộc lĩnh vực nông nghiệp của tỉnh phục vụ phát triển kinh tế tuần hoàn; góp phần thực hiện mục tiêu 70% phụ phẩm cây trồng chủ lực tại vùng sản xuất tập trung được thu gom, tái sử dụng; tối thiểu 80% chất thải chăn nuôi tại các mô hình được tái sử dụng; 50% bùn thải, 50% nước thải tại trang trại nuôi trồng thủy sản được xử lý, tái sử dụng.
Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong tái chế, tái sử dụng phụ phẩm, chất thải là yêu cầu cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp và giảm áp lực lên môi trường. Cùng với hoàn thiện quy trình xử lý, việc lựa chọn công nghệ phù hợp, tăng cường chuyển giao và nhân rộng các mô hình hiệu quả sẽ giúp khai thác tốt hơn nguồn phụ phẩm sẵn có, giúp giảm chi phí đầu vào và nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp.