Những người mở đường ra biển (Kỳ cuối): Ngày Bạch Hổ đón dòng dầu đầu tiên
Kết quả thử vỉa giếng BH-5 vào tháng 5/1984 đã xác nhận dòng dầu công nghiệp tại mỏ Bạch Hổ, mang lại niềm vui lớn sau nhiều năm tìm kiếm, thăm dò. Nhưng để biến những phát hiện ấy thành sản phẩm khai thác, Xí nghiệp Liên doanh Dầu khí Việt - Xô (Vietsovpetro) còn phải xây dựng hệ thống công trình ngoài khơi và chuẩn bị lực lượng lao động có thể trực tiếp vận hành hoạt động khai thác dầu.
Công việc ấy đã được bắt đầu từ trước khi giếng BH-5 xác nhận dòng dầu. Tháng 10/1983, kỹ sư Phùng Đình Thực, khi đó là cán bộ kỹ thuật của Xí nghiệp Khí Tiền Hải, được điều động vào Vietsovpetro, giữ chức Phó Trưởng phòng Khai thác và Vận chuyển dầu. Cả phòng chỉ có 5 người, gồm 2 cán bộ Liên Xô và 3 cán bộ Việt Nam. Với lực lượng ít ỏi ấy, họ bắt tay chuẩn bị cho việc khai thác mỏ dầu đầu tiên trên thềm lục địa Việt Nam.

Tàu Mikhain Mirchin thử vỉa tại giếng BH-5, mỏ Bạch Hổ. (Ảnh tư liệu)
Những năm 1984-1985, cùng với quá trình xây dựng các giàn khoan cố định, Vietsovpetro từng bước hình thành lực lượng chuyên trách khai thác. Từ một bộ phận khai thác thử công nghiệp trực thuộc Cục Khoan biển, Xưởng Khai thác dầu khí được thành lập năm 1985, với các nhóm phụ trách vận hành giếng, sửa chữa thiết bị, đo lường, khảo sát giếng và xử lý dầu.
Sự phát triển về tổ chức diễn ra trong bối cảnh khối lượng công việc ngoài khơi ngày càng lớn. Giàn MSP-1 cần được hoàn thiện để tiếp nhận dòng dầu từ giếng khai thác đầu tiên. Hệ thống thiết bị xử lý, đường ống và phương tiện lưu chứa dầu cũng cần được chuẩn bị đồng bộ.
Đặc biệt, trong điều kiện chưa có hệ thống đường ống đưa dầu trực tiếp về bờ, Vietsovpetro phải xây dựng trạm rót dầu không bến tại mỏ Bạch Hổ. Tàu dầu Crưm được hoán cải thành tàu chứa và xử lý dầu tại Singapore năm 1985, sau đó được đưa về phục vụ hoạt động khai thác thử công nghiệp. Việc chuẩn bị phương tiện lưu chứa ngoài khơi là một phần không thể thiếu để những tấn dầu đầu tiên có nơi tiếp nhận sau khi được đưa lên từ lòng đất.
Đầu năm 1986, nhịp độ làm việc tại Vietsovpetro được đẩy lên cao. Các cán bộ, kỹ sư Việt Nam và Liên Xô cùng lực lượng thiết kế, xây lắp làm việc liên tục để hoàn thiện hệ thống công nghệ trên giàn MSP-1. Những cuộc giao ban kỹ thuật thường xuyên diễn ra ngay tại công trường, dưới sự chủ trì của ông Ph. G. Arjanov, Chánh kỹ sư Vietsovpetro.
Trong quá trình chuẩn bị vận hành, các kỹ sư đối mặt với một trở ngại lớn liên quan đến việc xử lý và vận chuyển dầu Bạch Hổ.
Dầu tại đây có hàm lượng parafin cao, có thể lên tới 27%, với nhiệt độ đông đặc tới 36°C, trong khi nước biển xung quanh đường ống chỉ khoảng 22-28°C. Nếu không được xử lý thích hợp, dầu có thể nguội đi trong quá trình vận chuyển, khiến parafin lắng đọng, gây tắc nghẽn đường ống.
Hệ thống công nghệ ban đầu được xây dựng theo kinh nghiệm khai thác dầu tại biển Caspi, nơi có điều kiện khác biệt so với Bạch Hổ. Các giàn cố định chưa có hệ thống gia nhiệt, đường ống ngầm chưa được bọc cách nhiệt và cũng chưa có thiết bị phóng thoi làm sạch. Việc áp dụng nguyên trạng những phương án công nghệ có sẵn vì thế không đáp ứng được yêu cầu vận chuyển loại dầu nhiều parafin của mỏ.
Ông Phùng Đình Thực cùng các chuyên gia Liên Xô và đồng nghiệp Việt Nam tập trung nghiên cứu, tìm giải pháp xử lý dầu phù hợp với điều kiện thực tế. Phương pháp xử lý dầu nhiều parafin để vận chuyển bằng đường ống ngầm được hình thành và áp dụng từ giai đoạn khai thác đầu tiên, góp phần giải quyết một trong những trở ngại kỹ thuật lớn của Bạch Hổ.
Những công việc ấy diễn ra trong bối cảnh đất nước còn chịu bao vây, cấm vận, nguồn lực vật chất hạn chế, nhiều thiết bị và phụ tùng chuyên dụng phải trông chờ vào nguồn cung từ Liên Xô. Trên các công trình, đội ngũ kỹ sư, công nhân Việt Nam vừa tiếp nhận công nghệ, vừa phối hợp cùng chuyên gia nước bạn tìm cách xử lý những vấn đề phát sinh trong thực tế sản xuất.
Đến ngày 20/6/1986, công tác chuẩn bị khai thác cơ bản hoàn thành. Hệ thống công nghệ trên MSP-1 đã được lắp đặt, lực lượng vận hành và phương tiện tiếp nhận dầu đều sẵn sàng. Tuy nhiên, những ngày cận kề thời điểm dự kiến khai thác lại xuất hiện một thử thách ngoài dự kiến.
Tại giếng BH-1X, các chuyên gia Việt Nam và Liên Xô liên tục thực hiện những biện pháp kỹ thuật để gọi dòng. Mặc dù các tài liệu khoan cho thấy triển vọng dầu khí tốt, dòng dầu vẫn chưa lên như dự kiến. Suốt 3 ngày làm việc căng thẳng, từ lòng giếng chỉ xuất hiện những váng dầu mỏng.
Chiều ngày 25/6/1986, sau một cuộc họp kỹ thuật đặc biệt căng thẳng ngay trên giàn, lãnh đạo Vietsovpetro, trong đó có ông Ngô Thường San - khi đó là Phó Tổng Giám đốc phụ trách địa chất - đã quyết định tiến hành trám cốc xi măng ngăn cách tầng đá móng với các vỉa dầu khác, sau đó chuyển sang bắn mở vỉa dầu Miocen ở độ sâu khoảng 3.200 m.
Công việc trám xi măng được thực hiện trong đêm. Trên giàn, những bộ phận liên quan tiếp tục kiểm tra thiết bị, chuẩn bị hệ thống thu gom để sáng hôm sau gọi dòng trở lại.
Sáng 26/6/1986, sau cuộc giao ban đầu giờ, các kỹ sư, công nhân tiến hành bắn mở vỉa, thay dung dịch và gọi dòng sản phẩm. Khoảng 9 giờ 15 phút, áp suất bắt đầu tăng dần, nhiệt độ trong hệ thống cũng có những thay đổi.
Đúng 9 giờ 30 phút ngày 26/6/1986, dòng dầu từ giếng BH-1X phun lên mạnh và được đưa vào hệ thống thu gom trên giàn MSP-1. Sau nhiều năm tìm kiếm, thăm dò, xây dựng căn cứ và các công trình ngoài khơi, Việt Nam chính thức khai thác được những tấn dầu thô thương mại đầu tiên trên thềm lục địa.
Những người thợ từ các vị trí làm việc đổ về chứng kiến. Các đồng nghiệp Việt Nam và Liên Xô ôm chầm lấy nhau. Có người chạm tay vào dầu, đưa lên ngửi, có người bôi dầu lên quần áo, lên mặt để ghi nhớ ngày đặc biệt ấy.

Giàn MSP-1 khai thác tấn dầu đầu tiên trên mỏ Bạch Hổ năm 1986.
Thành công tại Bạch Hổ đã mở ra những triển vọng vượt xa kỳ vọng ban đầu. Đặc biệt, việc khai thác được dầu trong tầng đá móng nứt nẻ năm 1988 đã tạo nên bước đột phá trong khoa học địa chất dầu khí, làm thay đổi nhận thức về tiềm năng tài nguyên trên thềm lục địa Việt Nam. Những người đầu tiên vươn ra biển, bằng trí tuệ, lòng kiên trì và biết bao năm tháng lao động gian khó, đã đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của ngành công nghiệp - năng lượng Việt Nam sau này. Trên nền tảng ấy, các thế hệ tiếp nối hôm nay đang đưa PETROVIETNAM vươn tới những chân trời mới, mang theo tinh thần tiên phong và khát vọng của những "người đi tìm lửa" thuở ban đầu.

