Những người trồng hoa trên đất cao nguyên

Trong câu chuyện xưa ấy là những hồi ức về một Đà Lạt hoang sơ lạnh giá, sương mù giăng phủ, thú dữ khắp nơi. Bằng ý chí, nghị lực, niềm tin và sức lao động, họ đã góp sức dựng xây một thành phố trong rừng, làng giữa phố rực rỡ sắc màu như ngày nay…

1. Giữa cái nắng vàng ruộm của mùa xuân, chúng tôi tìm đến vườn của gia đình ông Võ Văn Phúc, sinh năm 1967, là thế hệ trồng hoa thứ ba của làng Hà Đông, nay thuộc phường Lâm Viên - Đà Lạt.

Vườn hoa đồng tiền ở Vạn Thành.

Hà Đông là làng hoa đầu tiên, nơi khởi lập xứ hoa Đà Lạt, do những cư dân các làng bên hồ Tây như Quảng Bá, Nghi Tàm, Tây Tựu, Vạn Phúc, Xuân Tảo, Ngọc Hà rời cố hương gánh tên làng xã vào miền đất mới. Lịch sử của làng Hà Đông ghi nhận, tháng 5/1938, 35 người đã lên tàu hỏa vượt hàng ngàn cây số để đặt chân đến miền đất bazan, cùng nhau khai khẩn, thành làng lập ấp.

Nhắc chuyện cũ, ông Phúc kể rằng ông ngoại của ông là cụ Nguyễn Văn Nhượng, người làng Vạn Phúc, nằm trong nhóm cư dân này. Cụ tạm biệt vợ ở chốn quê nhà, dắt theo người con gái duy nhất là bà Nguyễn Thị Vĩ, lúc này mới lên 6 tuổi, theo các anh em bạn bè vào vùng đất mới, dựng lán trại, ra sức khai phá trồng trọt. Ban ngày cả làng vừa làm vừa canh cọp beo thú dữ, đêm đến không ai dám ra khỏi nhà. Không quen thổ nhưỡng, người bệnh tật đau ốm triền miên. Nỗi buồn, nỗi nhớ quê, nhớ người thân, cộng thêm khung cảnh núi rừng u tịch càng khiến lòng người hoang hoải.

Thêm vào đó, đất mới không hợp kinh nghiệm cũ, nguyên một toa giống các loại rau do người Pháp mang đến Hà Nội như khoai tây, súp lơ, tỏi tây, đậu Hà Lan, dâu tây, bắp cải... và các loại hoa như hồng, cúc, trà mi, lài, sói… trồng xuống chết gần hết. Mọi người bàn bạc bỏ thói quen cũ, thay đổi cách trồng. Thay vì tưới nước vào sáng sớm để rửa sương giá bám trên cây, thì ban đêm đốt lửa sưởi ấm cho cây và chờ nắng lên mới tưới nước. Nhờ thay đổi phương pháp canh tác này mà thành công, những vườn rau, vườn hoa xanh mướt đã phủ khắp ấp Hà Đông mặc cho sương giá.

Cụ Nhượng là người am hiểu nông nghiệp lại thông thạo tiếng Pháp, tiếng Nôm, được mọi người gọi là cụ Đồ. Cụ vừa chăm sóc vườn rau, lay ơn của mình, vừa đi khắp các vùng lân cận để hướng dẫn những thế hệ đi sau cách trồng rau, hoa trong thời tiết lạnh giá. Bà Vĩ, con gái cụ Nhượng lớn lên nối nghiệp cha, tiếp tục canh tác rau hoa trên mảnh đất mà ông khai phá, gắn bó cho đến ngày mất vào năm 2009.

Đưa chúng tôi vào vườn cúc đại đóa đang nở rộ đợi thu hoạch, ông Phúc kể, nhà có ba anh em, từ nhỏ đã theo mẹ theo cha học làm vườn, chăm sóc rau hoa; đến những năm 90, có nhiều giống hoa mới nhập về, gia đình ông chuyển sang trồng hoa trên toàn bộ diện tích 5.000m2. Trước chỉ trồng ngoài trời, đốt lửa sưởi ấm, dần dà anh đầu tư nhà kính, chăng đèn điện sưởi cây. Mỗi năm ông trồng ba lứa hoa cúc, trong đó nhiều nhất là vụ Tết. Anh trai và em gái cũng trồng hoa ở gần đó. Ông nói, nghề trồng hoa lúc thăng lúc trầm, năm này năm khác, nhưng vẫn cho thu nhập ổn định. Vả lại, đã quen từ khi còn bé, mỗi ngày từ sáng đến tối chỉ nghĩ tới hoa. Ông Phúc trồng hoa lâu năm đã dày kinh nghiệm, nhìn cây liền biết chúng bệnh gì, thiếu chất gì.

Hiện Hà Đông ngoài chuyên canh hoa thương phẩm còn là một điểm du lịch canh nông, với 230 hộ trồng hoa và diện tích canh tác trên 30ha.

2. Cũng như Hà Đông, Vạn Thành, thuộc phường Cam Ly - Đà Lạt, là một trong ba làng hoa lâu đời của xứ hoa. Nơi đây nổi tiếng với thương hiệu hoa hồng suốt nửa thế kỷ. Hơn 10 năm nay, làng chuyển sang trồng đa dạng các loại hoa và trở thành điểm du lịch canh nông hút khách.

Đã 88 tuổi, hằng ngày cụ Nguyễn Thị Là vẫn cần mẫn với nghề hoa.

Chúng tôi tìm đến khu “F1”, nơi thế hệ đầu tiên sinh sống. Nhà cửa khang trang xen lẫn những căn nhà gỗ nhuốm màu hoài niệm. Cụ Nguyễn Thị Là, sinh năm 1938, đang chống gậy men theo con dốc dựng đứng xuống vườn. Dù tuổi cao, nhưng hàng ngày cụ vẫn trồng hoa, cắt bông trên mảnh vườn lâu năm của gia đình.

Cụ Là là vợ của cụ Vũ Như Lâm (1932 - 2012), người đầu tiên trồng hoa hồng của làng. Sau khi thử nghiệm thành công, chính cụ Lâm là người bảo ban, truyền kinh nghiệm cho bạn đồng hương, rồi truyền tiếp cho lớp cư dân đến sau, cùng gây dựng nên thương hiệu hoa hồng Vạn Thành. Năm 2005, trong kỳ Festival hoa đầu tiên của Đà Lạt, cụ Lâm được vinh danh công lao đóng góp cho ngành hoa.

Vừa thoăn thoắt bó những đóa hoa rực sắc, cụ Là vừa kể về những ngày đầu khai hoang lập nghiệp. Dù đã trải qua gần 70 năm, câu chuyện vẫn sinh động như mới hôm nào…

Vạn Thành thuở xưa là khu rừng thông, rừng dẻ mênh mông. Năm 1955, 8 hộ gia đình từ Hà Nam Ninh (nay là Ninh Bình) di cư vào lập nghiệp, cuốc đất khai hoang, chặt cây dựng nhà quần tụ thành làng xóm. Sơ khai người dân trồng rau màu. Thế nhưng do không biết cách canh tác, cộng thêm thời tiết sương muối lạnh giá, rau vừa nhú mầm đã lụi tàn, hết lứa này đến lứa khác, đồng vốn hụt dần. Không nản chí, các cụ vừa làm vừa học hỏi rút tỉa kinh nghiệm, dần dà cũng gầy dựng được những vườn rau xanh tốt.

Cụ Là hồi tưởng, ngày xưa nơi đây bốn bề rừng già, cọp, nhím, nỏ (hoẵng) đầy rẫy, heo rừng đi thành đàn con mẹ dắt con con. Ban ngày các hộ thay nhau trông coi vườn, sợ chúng phá. Nhà cụ nuôi được bầy heo, đêm đến bị cọp vồ mất. Tiếc đứt ruột mà nào ai dám bước ra, chỉ ở trong nhà đánh kẻng xua đuổi...

Sau hơn 10 năm định cư, cuối thập niên 60, cả xóm đã ổn định, mọi người chỉ lo trồng rau màu, khoai tây thì cụ Lâm lại nghĩ khác, đi tìm hoa hồng về trồng. Đó là hai giống hồng được người thành phố yêu thích với màu sắc và hương thơm quyến rũ, là hồng xác pháo và hồng B.B (loại hồng cam mang tên ngôi sao điện ảnh Pháp Brigitte Bardot danh tiếng lúc bấy giờ). Ban đầu cụ Lâm dành một góc nhỏ trong vườn để thử nghiệm, học cách trồng, chăm sóc. Qua không ít lần thất bại như cây không phát triển, chậm ra hoa, hoa bé, đèo đẹt… dần dà cũng thành công. Cụ Lâm mở rộng diện tích, đến giữa những năm 80 thì chuyển hoàn toàn sang trồng hoa hồng. Những người đồng hương học theo cụ, cũng dần chuyển đổi từ trồng màu sang hoa. Cụ Lâm vừa trồng vừa thu mua đưa xuống chợ hoa Nguyễn Huệ (nay là phố đi bộ Nguyễn Huệ, thành phố Hồ Chí Minh), vừa có thêm thu nhập cho gia đình vừa đảm bảo đầu ra cho người trong làng.

Ông Vũ Thế Hào, sinh năm 1961, con trai thứ hai của cụ Vũ Như Lâm và cụ Nguyễn Thị Là cho biết, ông và anh trai cả hiện vẫn canh tác trên toàn bộ diện tích đất 8.000m2 từ xưa của gia đình. Nối nghiệp mẹ cha, gần sáu thập niên qua, từ lúc cụ Lâm trồng những luống hoa đầu tiên, khu vườn của ông chưa khi nào ngừng khoe sắc. Vài năm nay, theo thị hiếu, ngoài hoa, ông Hào còn gây dựng khu vườn đột biến gen, với nhiều cây lá đủ dạng đủ màu độc đáo.

Làng Vạn Thành hiện có 284 hộ trồng hoa, diện tích trên 200 ha, mỗi ngày thu hoạch hàng triệu bông hoa cắt cành. Bắt nhịp xu thế, các hộ trồng đa dạng chủng loại, tạo nên một làng hoa lung linh màu sắc.

3. Không chỉ những gia đình trồng hoa theo truyền thống, không ít người trẻ cũng gắn bó với hoa. Chúng tôi đến thăm vườn hoa của anh Trần Quốc Trung, sinh năm 1987, tại khu Đất Mới, phường LangBiang - Đà Lạt.

17 tuổi, Trần Quốc Trung bắt đầu công việc làm vườn để phụ giúp gia đình. Sau 2 năm, anh chuyển toàn bộ diện tích sang trồng hoa, ban đầu là hoa cúc, rồi cát tường, hoa ly… trong đó chủ lực là hoa cúc, khoảng 1 triệu cây thường trực trong vườn. Là người trẻ, anh nhanh chóng áp dụng khoa học kỹ thuật, lắp hệ thống tưới nước, bón phân tự động giúp tiết kiệm nhân công và chủ động sản xuất. Từ vài sào đất của gia đình, anh mở mang thêm, đến nay đã lên 2ha.

Vườn của anh trồng chủ yếu hoa cúc trắng, có hợp đồng đầu ra với giá ổn định, không phụ thuộc vào tình hình lên xuống của thị trường. Các loại hoa khác anh cũng trồng theo đơn đặt hàng, đảm bảo hoa trồng đến đâu tiêu thụ hết đến đó. Hỏi về dự định sắp tới, anh Trung cho biết vẫn tiếp tục mở thêm diện tích trồng hoa và hiện đại hóa công nghệ sản xuất.

Đúng trên đồi cao, ngắm những cánh đồng hoa trải dài hút mắt; trên những con đường quanh co dẫn từ vườn ra phố, tấp nập xe chở những bó hoa tươi thắm chuẩn bị đưa đi khắp nơi. Đằng sau mỗi bó hoa ấy vừa là mồ hôi nước mắt vừa là khối óc con tim, từ đời này sang đời khác, lặng thầm góp hương sắc cho xứ cao nguyên, để đô thị luôn ngập tràn sắc xuân bất kể mùa nào trong năm.

Hoàng Ngọc Thanh