Những nguyên nhân có thể gây ra cơn nóng rát dạ dày

Nóng rát dạ dày là cảm giác khó chịu xuất hiện ở vùng trên rốn, thường liên quan đến tình trạng tăng tiết acid dịch vị hoặc tổn thương niêm mạc dạ dày. Triệu chứng này có thể xuất hiện đơn độc hoặc kèm theo các biểu hiện khác như ợ hơi, ợ chua, đầy bụng, buồn nôn, chán ăn, đau thượng vị.

Nguyên nhân có thể gây ra cơn nóng rát dạ dày

Cơn nóng rát có thể xảy ra sau ăn, khi đói, về đêm hoặc khi người bệnh căng thẳng, lo âu kéo dài. Tùy nguyên nhân, mức độ nóng rát có thể từ nhẹ thoáng qua đến dữ dội, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

Do tăng tiết acid dịch vị

Dạ dày có chức năng tiết acid hydrochloric (HCl) để tiêu hóa thức ăn. Tuy nhiên, khi lượng acid tiết ra quá nhiều hoặc niêm mạc dạ dày bị suy yếu, acid sẽ gây kích thích và bào mòn niêm mạc, dẫn đến cảm giác nóng rát.

Tình trạng tăng tiết acid thường gặp ở những người ăn uống không điều độ, bỏ bữa, ăn quá no, ăn khuya hoặc thường xuyên sử dụng thực phẩm cay nóng, nhiều dầu mỡ. Acid dư thừa không chỉ gây nóng rát mà còn làm tăng nguy cơ viêm loét dạ dày – tá tràng.

Do viêm loét dạ dày - tá tràng

Viêm loét dạ dày - tá tràng là nguyên nhân quan trọng gây ra cơn nóng rát dạ dày kéo dài. Khi lớp niêm mạc bảo vệ dạ dày bị tổn thương, acid và men tiêu hóa sẽ tác động trực tiếp lên thành dạ dày, gây viêm, loét và đau rát.

Người mắc viêm loét dạ dày thường có cảm giác nóng rát, đau âm ỉ hoặc đau quặn vùng thượng vị, đặc biệt khi đói hoặc sau ăn. Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như xuất huyết tiêu hóa, thủng dạ dày.

Do nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori)

H. pylori là loại vi khuẩn sống trong lớp nhầy của niêm mạc dạ dày, được xem là nguyên nhân hàng đầu gây viêm loét dạ dày – tá tràng. Vi khuẩn này làm suy yếu hàng rào bảo vệ niêm mạc, khiến acid dễ dàng gây tổn thương, từ đó gây nóng rát, đau dạ dày.

Người nhiễm H. pylori có thể không có triệu chứng trong thời gian dài, nhưng khi bệnh tiến triển sẽ xuất hiện nóng rát dạ dày, đầy bụng, buồn nôn, ợ chua. Đáng lưu ý, nhiễm H. pylori kéo dài còn làm tăng nguy cơ ung thư dạ dày.

Do trào ngược dạ dày – thực quản

Trào ngược dạ dày – thực quản xảy ra khi acid và dịch vị từ dạ dày trào ngược lên thực quản. Acid trào ngược gây kích ứng niêm mạc thực quản, tạo cảm giác nóng rát sau xương ức, thường được gọi là "ợ nóng".

Người bị trào ngược thường cảm thấy nóng rát dạ dày kèm theo ợ chua, ợ hơi, cảm giác chua miệng, ho khan hoặc khàn tiếng. Triệu chứng thường nặng hơn khi nằm ngay sau ăn, ăn khuya hoặc cúi gập người.

Do tác dụng phụ của thuốc

Việc sử dụng một số loại thuốc, đặc biệt là thuốc giảm đau kháng viêm không steroid (NSAIDs) như aspirin, ibuprofen, diclofenac… có thể gây kích ứng và tổn thương niêm mạc dạ dày. Những thuốc này làm giảm tổng hợp prostaglandin – chất có vai trò bảo vệ niêm mạc dạ dày, từ đó làm tăng nguy cơ viêm loét và nóng rát.

Ngoài ra, thuốc corticoid, thuốc kháng sinh, thuốc điều trị loãng xương hoặc thuốc bổ sung sắt cũng có thể gây cảm giác nóng rát dạ dày nếu dùng không đúng cách.

Do chế độ ăn uống và sinh hoạt không lành mạnh

Thói quen ăn uống đóng vai trò rất lớn trong việc gây ra cơn nóng rát dạ dày. Việc thường xuyên sử dụng rượu bia, cà phê, nước ngọt có gas, thực phẩm cay nóng, chua, nhiều gia vị hoặc chiên rán dễ làm tăng tiết acid và kích thích niêm mạc dạ dày.

Cảm giác nóng rát dạ dày là triệu chứng tiêu hóa khá phổ biến, có thể gặp ở mọi lứa tuổi.

Bên cạnh đó, ăn quá nhanh, nhai không kỹ, ăn sát giờ đi ngủ hoặc bỏ bữa kéo dài cũng làm dạ dày hoạt động bất thường, dễ gây nóng rát và đau dạ dày.

Do căng thẳng, stress kéo dài

Stress và căng thẳng tâm lý kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn tác động trực tiếp đến hệ tiêu hóa. Khi stress, cơ thể tăng tiết cortisol và acid dịch vị, đồng thời làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng niêm mạc dạ dày, khiến niêm mạc dễ bị tổn thương.

Nhiều người nhận thấy cơn nóng rát dạ dày xuất hiện hoặc nặng hơn trong những giai đoạn áp lực công việc, lo âu kéo dài hoặc rối loạn giấc ngủ.

Các bệnh lý khác liên quan

Ngoài các nguyên nhân thường gặp, cơn nóng rát dạ dày còn có thể liên quan đến các bệnh lý khác như rối loạn chức năng tiêu hóa, viêm tụy, bệnh gan mật hoặc hiếm gặp hơn là ung thư dạ dày giai đoạn sớm. Do đó, không nên chủ quan nếu triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc kèm theo các dấu hiệu bất thường.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Người bệnh nên đi khám sớm nếu cơn nóng rát dạ dày kéo dài trên 1–2 tuần, tái phát thường xuyên hoặc kèm theo các triệu chứng như sụt cân không rõ nguyên nhân, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, thiếu máu, mệt mỏi kéo dài. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý tiêu hóa nghiêm trọng cần được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Để hạn chế cơn nóng rát dạ dày, cần xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, ăn đúng giờ, tránh bỏ bữa và hạn chế thực phẩm kích thích. Nên giảm rượu bia, cà phê, không hút thuốc lá và duy trì cân nặng hợp lý.

Quản lý stress, ngủ đủ giấc, tập thể dục đều đặn cũng góp phần quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe dạ dày. Khi cần dùng thuốc, người bệnh nên tuân thủ chỉ định của bác sĩ, không tự ý sử dụng thuốc giảm đau kéo dài.

Tóm lại: Cơn nóng rát dạ dày tuy thường gặp nhưng không phải lúc nào cũng đơn giản. Việc nhận biết sớm nguyên nhân và điều chỉnh lối sống, kết hợp thăm khám kịp thời sẽ giúp phòng ngừa biến chứng nguy hiểm và bảo vệ hệ tiêu hóa lâu dài. Người dân không nên chủ quan với các triệu chứng kéo dài, đặc biệt là khi có tiền sử bệnh dạ dày hoặc các yếu tố nguy cơ đi kèm.

BS. Nguyễn Phương Anh