Những sai lầm trong cách chăm sóc khiến cây quất cảnh nhanh héo và rụng quả ngày Tết
Trong những ngày quanh Tết, người chơi quất cảnh thường mắc một số sai lầm phổ biến làm cây nhanh xuống sức, rụng lá và rụng quả. Thường gặp nhất là tưới nước quá nhiều, thấy cây héo là tưới liên tục...
Làm sao để cây quất không bị sốc nhiệt khi mua về trưng Tết?
Mỗi độ Tết đến xuân về, trong không gian của nhiều gia đình Việt lại xuất hiện những hình ảnh quen thuộc như đào, mai và quất. Nếu đào gắn với miền Bắc, mai gắn với miền Nam thì quất hiện diện ở hầu khắp các vùng, từ nhà phố, biệt thự đến chung cư hiện đại.
Theo sự tích dân gian, cây quất gắn với câu chuyện về người anh hùng Quất Giỏi dùng roi đánh giặc, cứu dân khỏi tai ương. Sau chiến thắng, ông được ban tặng giống cây quý: hái quả cầu sung túc, bẻ cành trồng xuống đất để xua rét, gọi nắng, hồi sinh mùa màng. Từ đó, loài cây ấy được gọi là quất và trở thành biểu tượng của phúc khí, ấm no mỗi dịp xuân về.
Theo quan niệm dân gian, chữ "quất" trong Hán - Việt có âm đọc gần với chữ "cát", hàm ý cát tường, may mắn. Đây là lý do ngay từ xa xưa, người Việt đã ưa chuộng chưng quất trong dịp Tết với mong muốn công việc hanh thông, cuộc sống suôn sẻ.
Chăm sóc quất cảnh ngày Tết cần nhớ các nguyên tắc đặc thù để cây bền đẹp.
Việc di chuyển cây quất từ môi trường bên ngoài vào trong nhà trưng Tết sẽ khiến cây bị ảnh hưởng, yếu đi nếu không biết cách chăm sóc. Theo PGS.TS Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu rau quả, khi nhiệt độ trong nhà tăng hoặc giảm đột ngột, quất rất dễ bị sốc sinh lý, biểu hiện bằng rụng lá, rụng quả hoặc héo cành.
Để hạn chế rủi ro, trước hết cần ổn định vị trí đặt cây, tránh để sát điều hòa, lò sưởi, bếp hoặc nơi nắng chiếu trực tiếp. Nếu nhà quá nóng, nên chuyển cây ra khu vực mát hơn trong vài giờ hoặc mở cửa thông gió, đồng thời tăng ẩm nhẹ bằng cách tưới phun sương quanh tán (không phun trực tiếp lên hoa, quả).
Ngược lại, khi nhiệt độ xuống thấp, cần đưa cây vào nơi kín gió, có ánh sáng tán xạ, hạn chế tưới nước lạnh và tránh thay đổi môi trường đột ngột. Trong cả hai trường hợp, nguyên tắc quan trọng là điều chỉnh từ từ, giúp cây có thời gian thích nghi; không nên di chuyển cây liên tục trong thời gian ngắn. Thực hiện tốt các biện pháp này sẽ giúp quất tiểu cảnh giữ được lá xanh, quả bền và sức sống ổn định trong suốt dịp Tết.
Chuyên gia lưu ý, trong những ngày quanh Tết, người chơi quất cảnh thường mắc một số sai lầm phổ biến làm cây nhanh xuống sức, rụng lá và rụng quả. Thường gặp nhất là tưới nước quá nhiều, thấy cây héo là tưới liên tục khiến bầu bị úng, rễ thiếu oxy và cây suy nhanh; để tránh, chỉ tưới khi mặt giá thể đã se khô và bảo đảm chậu thoát nước tốt. Sai lầm thứ hai là đặt cây ở vị trí không phù hợp, như sát điều hòa, bếp, hoặc nơi nắng gắt chiếu trực tiếp, làm cây bị sốc nhiệt; cần đặt cây ở nơi thoáng, có ánh sáng tán xạ và nhiệt độ ổn định.
Nhiều người còn đưa cây ra – vào trong nhà quá thường xuyên, thay đổi môi trường đột ngột khiến cây rụng lá, rụng quả; nên cho cây "làm quen" dần, đưa ra ngoài trời theo nhịp ổn định. Một sai lầm khác là bón phân hoặc phun thuốc kích thích trong dịp Tết, điều này không giúp cây đẹp hơn mà còn làm rối loạn sinh lý; trong thời gian chơi Tết, chỉ cần giữ ẩm và thông thoáng là đủ. Tránh được những sai lầm này sẽ giúp quất tiểu cảnh giữ dáng, giữ quả và vẻ tươi đẹp ổn định trong suốt những ngày Tết.
Lưu ý khi chăm sóc cây có dáng thế phức tạp
PGS.TS Đặng Văn Đông cho biết, với quất tiểu cảnh có tạo hình phức tạp kết hợp núi giả, đá, rêu…, việc chăm sóc không khác về nguyên tắc cơ bản so với quất đơn thuần nhưng đòi hỏi sự cẩn trọng và tinh tế hơn. Do bầu đất thường nhỏ, bị che phủ bởi đá và rêu, khả năng thoát nước và trao đổi khí của rễ giảm, nên người chơi cần đặc biệt lưu ý tưới nước vừa đủ, tránh tưới đẫm kéo dài gây úng cục bộ.
Rêu và vật liệu trang trí cần được giữ ẩm nhẹ để đẹp mắt nhưng không để luôn ướt sũng. Khi đặt cây, cần chọn vị trí thoáng, có ánh sáng tán xạ, tránh nắng gắt chiếu trực tiếp làm khô rêu và tăng nhiệt độ bầu rễ. Việc di chuyển cây cũng phải nhẹ nhàng, hạn chế rung lắc vì cấu trúc tiểu cảnh dễ làm tổn thương rễ và cành. Nhìn chung, với quất tiểu cảnh tạo hình phức tạp, người chơi nên ưu tiên sự ổn định môi trường, chăm sóc "ít nhưng đúng", tránh can thiệp mạnh để cây vừa giữ được dáng tiểu cảnh vừa duy trì sức sống và độ bền trong suốt dịp Tết.
Chăm sóc quất có thế dáng phức tạp cũng cần các kỹ thuật riêng.
Chuyên gia cho biết, quất tiểu cảnh hoàn toàn có thể bảo quản và trồng tiếp sau Tết, tuy nhiên khả năng phục hồi phụ thuộc rất lớn vào sức cây ban đầu, mức độ can thiệp kỹ thuật trước Tết và cách chăm sóc trong thời gian trưng bày. Với những cây được tạo dáng hợp lý, không bị "ép" quá mức, bộ rễ còn khỏe và ít rụng lá, việc phục hồi sau Tết khá thuận lợi.
Ngay sau khi hết Tết, nên đưa cây ra môi trường ngoài trời thoáng mát, có ánh sáng tự nhiên, đồng thời tỉa bỏ quả còn lại, cành khô, cành yếu để giảm tiêu hao dinh dưỡng. Sau khoảng 10–15 ngày ổn định, có thể sang chậu hoặc thay bớt đất, bổ sung giá thể tơi xốp và bắt đầu bón phân nhẹ để cây tái sinh rễ, phục hồi tán lá.
Đối với quất tiểu cảnh tạo hình phức tạp, khả năng tái sử dụng phụ thuộc nhiều vào việc bầu rễ có còn không gian phát triển hay không; nếu bầu quá nhỏ, cây chỉ nên nuôi dưỡng làm cảnh ngắn hạn, khó duy trì lâu dài. Nhìn chung, nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, quất tiểu cảnh không chỉ chơi trong dịp Tết mà còn có thể trở thành cây cảnh lâu năm hoặc tiếp tục tạo dáng cho những năm sau.
