Những tác phẩm văn học đi cùng năm tháng

Những trang văn “rực lửa” ấy không chỉ soi chiếu chân thực vào tâm hồn người lính năm xưa, mà còn khẳng định giá trị bền vững, đồng hành với năm tháng và tiếp lửa cho thế hệ mai sau.

Điểm tựa vững chắc làm nên giá trị của những tác phẩm văn học mang đề tài chiến tranh cách mạng chính là tính chân thực “người thật, việc thật”, trong đó có tập bút ký “Họ là người lính Cụ Hồ” của nhà văn Hà Lâm Kỳ - tác phẩm xuất sắc đoạt giải B, Giải thưởng Văn học Nghệ thuật tỉnh năm 2025.

Là cựu chiến binh, Chủ tịch Hội Văn nghệ Trường Sơn, nhà văn Hà Lâm Kỳ đã dành trọn tâm huyết để ấp ủ, gom góp nguồn tư liệu quý giá được chính thế hệ đi trước và những người đồng đội của ông thẩm định. Với 41 bài viết tập bút ký là cuốn biên niên sử bằng văn học đầy sống động. Đặc biệt, nhà văn chú trọng khắc họa hình ảnh những người lính là đồng bào các dân tộc thiểu số như Mông, Khơ Mú, Tày... khu vực Tây Bắc.

Một nửa số bài viết trong tập sách là những cuộc gặp gỡ đầy xúc động với các nhân vật lịch sử sau chiến tranh, nơi quá khứ và hiện tại giao thoa bằng những giọt nước mắt tự hào. Đọc tác phẩm, độc giả không khỏi xúc động về Anh hùng liệt sĩ Hoàng Văn Thọ, về đồng chí Đào Tiến Lộc bản lĩnh trong kháng chiến chống Pháp; chân dung liệt sĩ Hoàng Văn Vinh - người anh hùng được suy tôn... Những trang viết về trận đánh Lũng Bũm và tấm bia ghi dấu, hay cuộc gặp gỡ với người lính Hoàng Văn Lợi một mình đánh địch, giữ chốt... đã trở thành thước phim tư liệu bằng ngôn từ, khắc sâu vào tâm khảm người đọc sự khốc liệt của chiến tranh và ý chí sắt đá của con người Việt Nam.

Dòng chảy “rực lửa” ấy được tiếp nối và soi tỏ qua những trang ghi chép đầy xúc động của tác giả Đoàn Đức Bình - Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh trong tác phẩm “Người đảng viên - thương binh thấm sâu lời Bác dạy”. Tác phẩm đưa người đọc về với không gian thanh bình của một ngôi nhà ba gian bên dòng Suối Chép, gặp gỡ cựu chiến binh Lương Bá Tảo (thôn 3 - xã Thịnh Hưng cũ, nay là thôn Miếu Hạ, xã Yên Bình) - người lính già sinh năm 1945, lớn lên đi theo tiếng gọi của Tổ quốc ông đã chiến đấu trên các chiến trường dọc chiều dài đất nước.

Qua ngòi bút của Đoàn Đức Bình, người đọc như được sống lại những giây phút nghẹt thở của tổ trinh sát Sư đoàn 312 vượt qua “hàng rào điện tử McNamara” tại cứ điểm Cồn Tiên - Dốc Miếu hay 180 ngày đêm gian khổ đập tan cuộc hành quân “Cù kiệt” ở Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng (Lào), tiếp đó là mệnh lệnh hành quân “thần tốc” vượt 1.789 km trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, tiến vào giải phóng miền Nam đến khi lá cờ cách mạng tung bay trên nóc dinh Độc Lập. Từ một người lính trinh sát ngoài mặt trận, khi trở về đời thường với cương vị Bí thư Đảng ủy xã, người thương binh ấy vẫn vẹn nguyên phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, lấy dân làm gốc, sống sao cho “đi dân nhớ, ở dân thương”.

Không dừng ở những trang viết hào hùng, văn học về người lính còn đi sâu vào góc khuất bi tráng nhất của lịch sử để tri ân những anh hùng liệt sĩ. Trong bài ký “Lính Vị Xuyên trở về từ lò vôi thế kỷ” của tác giả Nguyễn Thị Thanh - Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh, người đọc cảm thấy thắt lòng trước những ký ức không thể nào quên về cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc.

Tác giả đã ghi lại lời kể đầy máu và nước mắt của cựu chiến binh Lê Đình Thuận (thôn Nông trường, xã Thượng Bằng La), Trần Hữu Vượng (thôn Noong Tài) về những ngày giành giật với quân thù từng tấc đất quê hương tại Mặt trận Vị Xuyên năm 1984; về những trận đánh lịch sử hay lễ kết nạp Đảng giữa đêm tối trong căn hầm chật hẹp..., đã chứng minh cho một thế hệ sẵn sàng hy sinh ở tuổi đôi mươi. Hơn 4.000 cán bộ, chiến sĩ đã ngã xuống, đến nay vẫn còn hơn 2.000 liệt sĩ nằm lại cùng cỏ cây, vách đá Vị Xuyên. Những trang viết của tác giả Nguyễn Thị Thanh không chỉ là nén tâm nhang dâng lên ngày “Giỗ trận chung 12/7”, mà còn khẳng định bản lĩnh của người lính khi trở về đời thường. Bản lĩnh ấy giúp cựu chiến binh Lê Đình Thuận, Trần Hữu Vượng làm chủ công nghệ, biến đồi hoang thành trang trại trù phú, trở thành những hộ kinh doanh giỏi và tích cực làm việc thiện nguyện, xây dựng quê hương Thượng Bằng La ngày càng giàu đẹp.

Những tác phẩm của các nhà văn, tác giả văn học tuy có cách tiếp cận và nhân vật khác nhau, nhưng đều gặp nhau ở điểm chung đó là tính chân thực và cái tâm của người cầm bút đối với lịch sử. Họ không dùng những lời văn hoa mỹ, mà dùng chính sự thật khốc liệt của chiến trường và nghị lực phi thường của người lính để truyền tải và thuyết phục người đọc. Những trang viết ấy chính là chiếc gương soi chiếu chân thực nhất vào tâm hồn người lính, cho thấy trong bom đạn, họ là những người lính kiên cường và giữa thời bình họ là những công dân gương mẫu, những tấm gương lao động sáng tạo.

Tháng 7 về, lật mở lại những trang viết về đề tài người lính và chiến tranh cách mạng người đọc hôm nay càng thêm thấm thía giá trị của hòa bình, độc lập được đổi bằng xương máu của biết bao thế hệ đi trước. Những tác phẩm văn học không chỉ hoàn thành sứ mệnh ghi lại lịch sử bằng cảm xúc, mà còn giữ vai trò là “cầu nối” thế hệ, truyền ngọn lửa yêu nước và lòng tự hào dân tộc cho thế hệ mai sau. Đó chính là giá trị vững bền, là sức sống mãnh liệt của những tác phẩm văn học “rực lửa” đi cùng năm tháng, mãi mãi là tượng đài tinh thần bất tử trong lòng mỗi người dân Việt Nam.