Đưa lịch sử chạm vào trái tim: Sức hút từ 'Huyền thoại tuổi thanh xuân'

Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, Ngã ba Đồng Lộc được nhắc đến như một khúc tráng ca về tinh thần bất khuất, anh hùng của lực lượng thanh niên xung phong trong công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Nơi đây, đúng 58 năm về trước, 10 cô gái Thanh niên xung phong anh dũng ngã xuống.

10 cô gái thanh niên xung phong Ngã ba Đồng Lộc ấy thuộc Tiểu đội 4, Đại đội 552, Tổng đội 55, bao gồm: Võ Thị Tần (24 tuổi, Tiểu đội trưởng), Hồ Thị Cúc (24 tuổi, Tiểu đội phó), Nguyễn Thị Nhỏ (24 tuổi), Dương Thị Xuân (21 tuổi), Võ Thị Hợi (20 tuổi), Nguyễn Thị Xuân (20 tuổi), Hà Thị Xanh (19 tuổi), Trần Thị Hường (19 tuổi), Trần Thị Rạng (18 tuổi), Võ Thị Hà (17 tuổi), họ đã ngã xuống khi tuổi còn quá trẻ. Cùng với các chị còn có hơn 4.000 anh hùng liệt sĩ đã nằm lại con đường huyết mạch này. Mười cô gái đã hy sinh khi đang ở độ tuổi mười tám, đôi mươi và vẫn chưa có ai lập gia đình.

Sự hy sinh của 10 nữ thanh niên xung phong và tinh thần xả thân của cán bộ, chiến sỹ, nhân dân thuộc các lực lượng tại chiến trường Đồng Lộc là biểu tượng cao đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, thể hiện khát vọng hòa bình của mỗi người dân Việt Nam. Tất cả sẽ được tái hiện trong không gian nghệ thuật của vở diễn Huyền thoại tuổi thanh xuân do tác giả - đạo diễn Lê Quý Dương dàn dựng.

Để quá khứ tự “cất tiếng nói”

Chia sẻ với TG&VN về hành trình khởi động vở diễn Huyền thoại tuổi thanh xuân, tác giả - đạo diễn Lê Quý Dương cho biết, ông chỉ mất đúng 30 giờ để hoàn thành toàn bộ kịch bản. Trong quá trình viết, ông cảm nhận từng nhân vật, sự kiện như hiện ra trước mắt mình, mách bảo, chỉ đường.

“Với tư cách là một nhà viết kịch chuyên nghiệp, tôi khám phá cho mình một cảm xúc rất mới. Tôi thấy sáng tạo đang đi qua tôi, chứ không đi từ tôi. Tôi không áp đặt chủ quan của mình vào đời sống của nhân vật mà để cho họ nguyên bản, sống cùng tôi và chia sẻ với tôi những gì họ muốn”, tác giả - đạo diễn Lê Quý Dương nói.

Đạo diễn Lê Quý Dương khẳng định, ông không muốn áp đặt cái nhìn chủ quan hay sử dụng những kỹ xảo sân khấu hiện đại làm mờ đi tính nguyên bản của lịch sử. Ông chọn cách để quá khứ tự “cất tiếng nói”. Để tái hiện chân thực nhất hình ảnh của Tiểu đội 4 năm xưa, ekip đã tiến hành một cuộc tuyển chọn diễn viên vô cùng gắt gao với yêu cầu các diễn viên phải nằm trong độ tuổi từ 18 đến 24 – hoàn toàn trùng khớp với lứa tuổi của 10 nữ anh hùng tại thời điểm họ ngã xuống.

Tác giả - đạo diễn Lê Quý Dương đề cao sự chân thật để mang lại cảm xúc cho khán giả, chính vì vậy những diễn viên vào vai 10 cô gái Đồng Lộc đều là những gương mặt còn rất mới, có người còn mới học năm thứ nhất, thứ hai tại Đại học Sân khấu Điện ảnh Hà Nội.

Trang trí sân khấu là một tác phẩm mỹ thuật sắp đặt độc đáo và đặc biệt có giá trị lịch sử sâu sắc. Về dàn dựng, để tái hiện lại bối cảnh của ngã ba Đồng Lộc và tạo cảm xúc chân thật nhất cho vở diễn, tác giả - đạo diễn Lê Quý Dương đã phối hợp với Ban Quản lý Khu di tích Đồng Lộc để chuyên chở 5 tấn đất thật lấy từ chiến trường Ngã ba Đồng Lộc năm xưa chở ra Hà Nội.

“Chúng ta đều biết, mỗi tấc đất tại chiến trường Ngã ba Đồng Lộc có dấu vết đạn bom và lẫn xương, máu, thịt đã của hơn 4.000 người đã hy sinh. Đây là một điều có thật chứ không phải hình tượng hóa. Bởi vậy, việc lấy 5 tấn đất thật đưa vào sắp đặt trang trí mỹ thuật trong chương trình có giá trị lịch sử, đặc biệt khi vở diễn được dàn dựng và diễn thường xuyên tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.

Khán giả và du khách tới thăm Bảo tàng sẽ cảm nhận về điều này một cách rất tâm linh trước câu chuyện thiêng liêng của 10 cô gái thanh niên xung phong anh hùng tại chiến trường Ngã ba Đồng Lộc”, đạo diễn Lê Quý Dương bộc bạch.

Trải nghiệm những bước đi trên 5 tấn đất Đồng Lộc, hóa thân thành những nữ anh hùng năm xưa với những nữ diễn viên của thời hiện đại, chưa từng biết đến chiến tranh, chưa từng nghe tiếng bom gầm đạn rú, là những trải nghiệm khá đặc biệt.

Diễn viên Hồng Ngọc, người thủ vai liệt sĩ Dương Thị Xuân, nghẹn ngào chia sẻ: “Mỗi lần bước lên sân khấu, đứng trên những tấc đất được lấy từ chiến trường năm xưa, cô đều cảm thấy vẹn nguyên sự xúc động, như thể linh hồn của các chị đang hòa vào làm một với thế hệ hôm nay”.

Bản hòa tấu của lý tưởng và tình yêu

Không đi theo lối mòn của những vở kịch lịch sử thông thường, Huyền thoại tuổi thanh xuân chọn một góc tiếp cận bình dị nhưng đánh mạnh vào cảm xúc: Phục dựng lại đời sống tinh thần, những ước mơ và cả những tâm sự đời thường nhất của mười cô gái.

Dưới ánh đèn sân khấu, khán giả bắt gặp những cô gái thanh niên xung phong tuổi đôi mươi tinh nghịch, hay cười, hay hát. Họ cũng biết điệu đà, cũng thích soi gương, cũng có những tình cảm chớm nở, những lời hẹn ước với người thương ngoài mặt trận. Nhưng trên tất cả, vượt lên trên những nỗi sợ hãi đời thường trước ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết, họ vẫn sống, chiến đấu, luôn kiên định với lý tưởng cách mạng.

Thông điệp xuyên suốt của toàn bộ tác phẩm gói gọn trong cụm từ: “Sống một đời đáng sống”. Cuộc đời của các nữ anh hùng tuy ngắn ngủi, khép lại ở tuổi mười tám, đôi mươi, nhưng đó là một cuộc đời rực rỡ và trọn vẹn nhất, bởi họ được dâng hiến hoàn toàn cho khát vọng hòa bình của một dân tộc. Những phân cảnh xúc động khi mười cô gái đồng thanh cất tiếng hát át tiếng bom, hay khoảnh khắc các chị nắm chặt tay nhau trước trận bom định mệnh, đã lấy đi nước mắt của biết bao khán giả.

Trao đổi với TG&VN, tác giả - đạo diễn Lê Quý Dương cho biết, vở diễn Huyền thoại tuổi thanh xuân là điểm xuất phát trong hành trình của anh muốn dàn dựng các tác phẩm chân thực và sống động ngay tại các điểm di sản văn hóa và lịch sử truyền thống, tạo nên sức sống cho các di tích lịch sử, vừa là những sản phẩm văn hóa du lịch, vừa là những bài học lịch sử sâu sắc được truyền cảm tới khán giả đương thời bằng những hình thức đầy sáng tạo và hiện đại nhưng không làm mất đi các giá trị truyền thống.

Hành trình của tác giả - đạo diễn Lê Quý Dương âm thầm, lặng lẽ, nhưng được đánh dấu bằng những tác phẩm và công trình đầy hiệu quả và ấn tượng như các nghi lễ được dàn dựng sân khấu hóa tại Hoàng Thành Thăng Long Hà Nội, chương trình Ngọc Sơn - Đêm huyền bí tại Đền Ngọc Sơn, Huyền thoại tuổi thanh xuân – Sống một đời đáng sống tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Đất thép tại Củ Chi.

Bật mí về kế hoạch sắp tới, tác giả - đạo diễn Lê Quý Dương cho biết, ông đang dày công nghiên cứu, viết kịch bản và tiếp tục dàn dựng chuỗi các chương trình sân khấu trải nghiệm trên các “tọa độ lửa” trong thời kỳ chiến tranh dọc theo chiều dài đất nước, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ vào năm 2027, với mong muốn tri ân những thế hệ đi trước đã hy sinh vì Tổ quốc.

Sức lan tỏa của một bài học lịch sử bằng cảm xúc

Được biểu diễn định kỳ tại không gian của Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, Huyền thoại tuổi thanh xuân đã trở thành một hiện tượng văn hóa độc đáo tại Thủ đô. Ban đầu, đại diện Bảo tàng khá băn khoăn khi quyết định đưa một chương trình nghệ thuật trải nghiệm lịch sử vào hoạt động thường xuyên. Thế nhưng, sự đón nhận nồng nhiệt của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, đã chứng minh rằng đây là một hướng đi hoàn toàn đúng đắn. Vở diễn vừa là một sản phẩm văn hóa du lịch đặc sắc, vừa là bài học giáo dục sâu sắc truyền cảm hứng mạnh mẽ đến khán giả đương thời.

Lịch sử không còn là những dòng chữ khô khan trong sách giáo khoa, mà hiện lên bằng xương bằng thịt, bằng những hơi thở, nụ cười và giọt nước mắt của mười cô gái. Sự lay động của Huyền thoại tuổi thanh xuân đã vượt qua biên giới Việt Nam khi được lãnh đạo khoa Sân khấu và Nghệ thuật biểu diễn Đại học Quốc gia Dhaka (Bangladesh) lựa chọn và quyết định dàn dựng lại vở diễn để giới thiệu đến công chúng nước bạn về hình ảnh đẹp của người phụ nữ Việt Nam sáng ngời tinh thần kiên trung, bất khuất.

Không chỉ Bangladesh, Huyền thoại tuổi thanh xuân đã có sức lan tỏa quốc tế với nhiều hình thức và loại hình dàn dựng; được giới thiệu, đón nhận rộng rãi tại hơn 80 quốc gia thành viên của Hiệp hội Sân khấu thế giới.

Chiến tranh đã lùi xa, Ngã ba Đồng Lộc ngày nay đã xanh mướt màu của sự sống, của hòa bình. Thế nhưng, ngọn lửa thanh xuân của 10 cô gái năm ấy chưa bao giờ tắt. Nó vẫn cháy mãi, âm ỉ và mãnh liệt trong dòng máu của các thế hệ hôm nay. Khép lại vở diễn, khi ánh đèn sân khấu tắt đi, thứ còn lại trong lòng khán giả không chỉ là niềm xúc động, biết ơn mà còn đó một câu hỏi đầy sức nặng: Ta đã và đang sống một đời đáng sống hay chưa?

Chương trình Huyền thoại tuổi thanh xuân với sự phối hợp của Trung tâm sân khấu Lê Quý Dương và Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam sẽ được công diễn miễn phí trong ba ngày 25-26-27/7 vào hồi 20h tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, 36 Lý Thường Kiệt, phường Cửa Nam, Hà Nội. Mỗi suất diễn chỉ phục vụ 120 khán giả.

Sau đợt biểu diễn tri ân miễn phí nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/2026), Chương trình sẽ được biểu diễn định kỳ vào các tối thứ Bảy hàng tuần tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam.