Những tranh cãi xung quanh 'Thế vận hội doping' đầu tiên trong lịch sử

Thành phố Las Vegas (Mỹ) vừa qua đã chứng kiến một sự kiện thể thao gây chấn động dư luận, khi Enhanced Games - kỳ đại hội thể thao thế giới đầu tiên trong lịch sử cho phép vận động viên công khai sử dụng doping mà không phải chịu bất kỳ cuộc kiểm tra chất cấm nào - đã chính thức diễn ra.

Dù ban tổ chức từng hứa hẹn về hàng loạt kỷ lục thế giới và một cuộc cách mạng hóa khả năng của con người nhờ chất kích thích, kết quả thực tế lại vô cùng ảm đạm với chỉ duy nhất một kỷ lục không chính thức được phá.

Enhanced Games trở thành kỳ đại hội thể thao thế giới đầu tiên trong lịch sử cho phép vận động viên công khai sử dụng doping. Ảnh: Bryan Steffy/Getty Images

Không những vậy, sự kiện này đã nhanh chóng trở thành tâm điểm của những làn sóng tranh cãi dữ dội xoay quanh vấn đề đạo đức, rủi ro sức khỏe cùng tương lai của nền thể thao toàn cầu.

Những kỷ lục và sức hút "bất thành"

Khoảnh khắc đáng chú ý nhất của giải đấu thuộc về kình ngư người Hy Lạp Kristian Gkolomeev, khi anh đã hoàn thành đường bơi 50m tự do với thời gian 20,81 giây, nhanh hơn 0,07 giây so với kỷ lục thế giới chính thức của Cameron McEvoy.

Dù vậy, thành tích này khó có thể được công nhận vì Gkolomeev không chỉ đang trong giai đoạn lạm dụng chất kích thích hiệu suất, mà còn sử dụng một bộ đồ bơi đặc biệt vốn nằm trong danh mục bị cấm.

Kình ngư người Hy Lạp Kristian Gkolomeev (phải) với kỷ lục mới được thiết lập ở đường bơi 50m tự do, là khoảnh khắc đáng chú ý nhất của Enhanced Games. Ảnh: Leon Bennett/Getty Images

Một sự thật "phũ phàng" là hàng loạt vận động viên tên tuổi từ nữ lực sĩ cử tạ Beatriz Pirón, nam diễn viên kiêm lực sĩ bộ môn strongman Hafthor Bjornsson cho đến nhiều vận động viên bơi và điền kinh khác ... đều không đạt được những kỷ lục như mong đợi, dù cơ thể họ đã "nạp đầy" testosterone, hormone tăng trưởng, erythropoietin cùng nhiều chất kích thích khác.

Trớ trêu hơn, 3 vận động viên thi đấu hoàn toàn "sạch" (không sử dụng doping), trong đó có Fred Kerley - người từng đoạt huy chương bạc Olympic 2020 ở nội dung chạy 100m, mới là những người giành chiến thắng vang dội.

Nhờ chiến thắng này, Fred Kerley cùng VĐV điền kinh Tristan Evelyn và kình ngư Hunter Armstrong đều nhận được khoản tiền thưởng khổng lồ lên tới 250.000 USD mỗi người. Thậm chí, cựu Á quân Thế vận hội Tokyo còn công khai thách thức các đối thủ của mình nên sử dụng doping nhiều hơn nữa.

Á quân Olympic 2020 Fred Kerley giành chiến thắng vang dội tại Enhanced Games dù thi đấu hoàn toàn "sạch". Ảnh: Kirby Lee/Getty Images

Bất chấp thực tế là phần lớn các nỗ lực phá kỷ lục khác đều thất bại, ban tổ chức Enhanced Games, do Giám đốc điều hành Maximilian Martin dẫn dắt, vẫn không giấu được sự nhẹ nhõm khi tuyên bố "chúng tôi đã thay đổi thế giới".

Thậm chí, ông Martin khẳng định giải đấu đã hoàn toàn chiếm lĩnh các nền tảng mạng xã hội suốt 3 ngày diễn ra, qua đó biến "Enhanced" trở thành một phần của văn hóa đại chúng.

Tham vọng thương mại hóa núp bóng thể thao

Thực tế, đằng sau sự kiện mang danh "Thế vận hội doping" này là một tham vọng kinh doanh lớn hơn. Enhanced Games không chỉ đơn thuần là một sân chơi thể thao, mà còn là một chiến dịch marketing khổng lồ cho một nền tảng y tế từ xa (telehealth) chuyên bán testosterone, peptide và các chế phẩm kéo dài tuổi thọ.

CEO Maximilian Martin của Enhanced Games vẫn tuyên bố giải đấu "đã thay đổi thế giới". Ảnh: Ian Maule/Washington Post

Ban tổ chức công khai sử dụng các vận động viên như "người thử nghiệm sống" để thu thập dữ liệu, sau đó chuyển hóa thành sản phẩm bán cho công chúng. Theo số liệu chính thức, hơn 90% vận động viên tham dự Enhanced Games sử dụng testosterone esters, gần 80% dùng hormone tăng trưởng, 62% dùng chất kích thích và hơn 40% dùng erythropoietin.

Những con số này không chỉ được công bố trong suốt sự kiện, mà còn trở thành nội dung quảng cáo trực tiếp trên màn hình lớn và nền tảng Youtube của giải đấu.

Bên cạnh đó, dự án còn thu hút dòng vốn mạnh mẽ từ các nhà đầu tư sừng sỏ trong giới công nghệ và chính trị Mỹ. Peter Thiel - đồng sáng lập PayPal và Palantir - là một trong những nhà đầu tư sớm, cùng với Christian Angermayer (người đứng sau công ty dược phẩm tâm thần Atai Life Sciences), anh em nhà Winklevoss, cựu CTO Balaji Srinivasan của Coinbase và quỹ 1789 Capital có liên hệ chặt chẽ với Donald Trump Jr.

Nhờ các vòng gọi vốn thành công, bao gồm Series B do 1789 Capital dẫn dắt, Enhanced Games đã đạt mức định giá tới 1,2 tỷ USD thông qua thương vụ SPAC niêm yết trên sàn Nasdaq với mã ENHA ngay trước khi sự kiện diễn ra.

Ban tổ chức Enhanced Games công khai sử dụng các vận động viên như "người thử nghiệm sống" để thu thập dữ liệu, sau đó chuyển hóa thành sản phẩm bán cho công chúng. Ảnh: Enhanced Games)

Một điểm đặc biệt khác là mô hình kinh doanh thực sự của Enhanced Games không nằm ở vé xem hay quyền phát sóng sự kiện, mà tập trung vào mảng tiêu dùng trực tiếp. Theo bản cáo bạch SPAC, doanh thu dự kiến từ telehealth và sản phẩm kéo dài tuổi thọ sẽ chiếm tỷ lệ lớn, trong khi sự kiện thể thao chỉ đóng vai trò "cầu nối marketing".

Giới lãnh đạo Enhanced Games muốn nhắm đến việc biến dữ liệu từ các vận động viên được giám sát y tế thành bằng chứng khoa học để bán các sản phẩm cho những đối tượng là biohacker, người trung niên muốn tăng cường sức khỏe và cả những người cao tuổi mong muốn trở thành "những ông bà 65 tuổi khỏe mạnh nhất".

Cuộc cách mạng mới hay "trò hề xiếc nguy hiểm"?

Doanh nhân Christian Angermayer, một trong những nhà đầu tư chính của Enhaced Games, từng thẳng thắn cho rằng việc cấm doping trong thể thao là hành vi "phi đạo đức". Thông qua sự kiện, ông và CEO Maximilian Martin muốn thúc đẩy việc loại bỏ các rào cản liên quan đến doping trong thể thao chuyên nghiệp, giúp các vận động viên đạt được những kỷ lục phi thường chưa từng có.

Doanh nhân Christian Angermayer muốn thông qua Enhanced Games để thúc đẩy loại bỏ các rào cản trong sử dụng doping trong thể thao chuyên nghiệp: Ảnh: Greg Doherty/Getty Images

Tuy nhiên, các chuyên gia y tế và những tổ chức chống doping quốc tế đã đồng loạt phản ứng mạnh mẽ trước quan điểm trên. Travis Tygart - Giám đốc điều hành Cơ quan Chống Doping Mỹ (USADA) - thẳng thừng gọi Enhaced Games là một "trò hề xiếc nguy hiểm", và cáo buộc ban tổ chức giải đấu chỉ đang cố gắng kiếm tiền nhanh chóng dựa trên sức khỏe của các vận động viên, đặt lợi nhuận lên trên các nguyên tắc đạo đức thể thao.

Đồng thời, Cơ quan Chống Doping Thế giới (WADA) cũng đưa ra lời cảnh báo đanh thép đối với Enhanced Games, khi xem đây là một sáng kiến "nguy hiểm và vô trách nhiệm", cũng như cảnh báo mối đe dọa nghiêm trọng của doping đến sức khỏe, tính mạng của vận động viên và sự trong sạch của thể thao.

Các nhà khoa học cũng chỉ ra rằng việc giám sát y tế trong ngắn hạn hoàn toàn không thể đảm bảo an toàn cho người dùng doping thông thường, đặc biệt là khi Enhanced Games đang cố tình nhắm đến đối tượng là các biohacker và công chúng phổ thông. Chuyên gia y tế Pieter Cohen từ Đại học Harvard (Mỹ) cảnh báo việc vận động viên kết hợp nhiều chất kích thích ở liều cao để phá kỷ lục có thể dẫn tới các rủi ro về tim mạch, gan, thận và nhiều hậu quả lâu dài chưa được nghiên cứu đầy đủ.

Nhiều tổ chức chống doping quốc tế xem Enhanced Games chỉ đang kiếm tiền trên sức khỏe của các vận động viên, đặt lợi nhuận lên trên các nguyên tắc đạo đức thể thao. Ảnh: Greg Doherty/Getty Images

Sau cùng, Enhaced Games đã phơi bày một mâu thuẫn nội tại sâu sắc. Một mặt, giải đấu ra sức quảng bá cho quyền tự do lựa chọn và nỗ lực tối ưu hóa con người, nhưng mặt khác, họ lại kiểm soát cực kỳ nghiêm ngặt phác đồ doping của các vận động viên.

Trong khi các vận động viên nhận tiền thưởng hậu hĩnh và xem như một tấm "vé số" đổi đời, thì giới chức quản lý thể thao truyền thống lại bày tỏ mối lo ngại sâu sắc rằng sự kiện sẽ cổ xúy thanh thiếu niên lạm dụng chất cấm và phá vỡ tinh thần thể thao chân chính .

Dù ban tổ chức hứa hẹn sẽ quay lại mạnh mẽ hơn vào năm sau, kỳ Enhanced Games đầu tiên vẫn để lại nhiều câu hỏi lớn chưa có lời đáp. Liệu việc thương mại hóa doping dưới vỏ bọc khoa học và giải trí có thực sự mang lại tiến bộ cho nhân loại, hay chỉ là một bước lùi đầy nguy hiểm của nền thể thao? Câu trả lời chắc chắn sẽ còn được xã hội tranh luận gay gắt trong một thời gian dài sắp tới.