Những xét nghiệm mẹ bầu không nên bỏ qua trong từng tam cá nguyệt

Khám thai và thực hiện các xét nghiệm đúng thời điểm giúp theo dõi sức khỏe mẹ, sự phát triển của thai nhi và phát hiện sớm những nguy cơ trong thai kỳ. Ảnh: Magnific.

Mang thai là một hành trình đặc biệt, khi mỗi thay đổi của cơ thể mẹ đều gắn với sự phát triển của em bé. Để hành trình ấy diễn ra an toàn, những lần khám thai và xét nghiệm đúng thời điểm đóng vai trò quan trọng, không chỉ để theo dõi em bé mà còn phát hiện sớm các nguy cơ đối với sức khỏe người mẹ.

Theo dõi thai kỳ vì thế không chỉ dừng ở những lần siêu âm. Xét nghiệm máu, nước tiểu và các chương trình sàng lọc giúp bác sĩ phát hiện một số bệnh lý ở mẹ, đồng thời đánh giá nguy cơ bất thường ở thai nhi để có hướng theo dõi và xử trí phù hợp.

Tam cá nguyệt thứ nhất: Đừng bỏ qua những kiểm tra nền tảng

Ngay từ những lần khám thai đầu tiên, mẹ bầu thường được xét nghiệm máu và nước tiểu để kiểm tra sức khỏe nền, thay vì chỉ siêu âm xem thai đã vào tử cung hay chưa.

WHO khuyến nghị xét nghiệm công thức máu để phát hiện thiếu máu, xác định nhóm máu và yếu tố Rh, đồng thời sàng lọc HIV, giang mai và viêm gan B càng sớm càng tốt. Phát hiện sớm giúp bác sĩ có hướng điều trị, theo dõi và giảm nguy cơ một số bệnh truyền từ mẹ sang con.

Siêu âm sớm giúp xác định tuổi thai, số lượng thai và phát hiện một số bất thường trong giai đoạn đầu thai kỳ. Ảnh: Magnific.

Bên cạnh đó, siêu âm sớm cũng giúp xác định tuổi thai, số lượng thai và một số bất thường. WHO khuyến nghị ít nhất một lần siêu âm trước 24 tuần; thực hiện sớm trong thai kỳ còn giúp bác sĩ có cơ sở tính tuổi thai chính xác hơn.

Đến khoảng 11-14 tuần, mẹ bầu có thể được siêu âm đo độ mờ da gáy kết hợp xét nghiệm máu để sàng lọc nguy cơ các bất thường nhiễm sắc thể như hội chứng Down, Edwards và Patau, theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS).

Ngoài ra, NIPT là một lựa chọn sàng lọc di truyền trước sinh ngày càng được sử dụng. Xét nghiệm phân tích DNA tự do của thai trong máu mẹ và có thể đánh giá nguy cơ một số bất thường nhiễm sắc thể.

Theo Hiệp hội Sản phụ khoa Mỹ (ACOG), các lựa chọn sàng lọc di truyền trước sinh nên được tư vấn và cung cấp cho tất cả thai phụ, bất kể tuổi mẹ hay nguy cơ ban đầu.

Tam cá nguyệt thứ hai: Hai mốc kiểm tra mẹ bầu không nên bỏ qua

Bước sang tam cá nguyệt thứ hai, thai nhi phát triển nhanh và nhiều cơ quan đã hình thành rõ hơn. Đây cũng là giai đoạn có hai mốc kiểm tra quan trọng mà mẹ bầu không nên bỏ qua: siêu âm hình thái và sàng lọc đái tháo đường thai kỳ.

Siêu âm hình thái và sàng lọc đái tháo đường thai kỳ là những kiểm tra quan trọng trong quá trình theo dõi sức khỏe mẹ và thai. Ảnh: Magnific.

Khoảng 18-22 tuần, ACOG khuyến nghị đề nghị siêu âm quý II cho tất cả thai phụ để khảo sát các bất thường cấu trúc của thai. Khác với các xét nghiệm sàng lọc nhiễm sắc thể, siêu âm hình thái là lúc bác sĩ “đi qua” từng cơ quan của thai nhi, từ não, cột sống, mặt, tim, bụng đến các chi, đồng thời đánh giá sự phát triển của thai.

Vì vậy, kết quả sàng lọc nhiễm sắc thể trước đó bình thường không thay thế cho siêu âm hình thái; thai phụ vẫn cần thực hiện kiểm tra này theo lịch theo dõi thai kỳ.

Mốc tiếp theo là 24-28 tuần, khi phần lớn thai phụ được sàng lọc đái tháo đường thai kỳ. Theo ACOG, xét nghiệm thường được thực hiện trong khoảng thời gian này; người có yếu tố nguy cơ hoặc từng mắc đái tháo đường thai kỳ có thể được bác sĩ chỉ định kiểm tra sớm hơn.

Đáng lưu ý, đái tháo đường thai kỳ ở nhiều thai phụ không có triệu chứng rõ ràng, trong khi đường huyết tăng có thể làm tăng nguy cơ biến chứng cho cả mẹ và thai. Vì vậy, đây không phải xét nghiệm chỉ dành cho người có biểu hiện bất thường mà là một phần quan trọng của chăm sóc thai kỳ.

Tam cá nguyệt thứ ba: Theo dõi thiếu máu, tiền sản giật và nhiễm khuẩn

Thiếu máu, tăng huyết áp, tiền sản giật và nhiễm khuẩn là những vấn đề tiếp tục được theo dõi trong giai đoạn này.

Xét nghiệm máu có thể được thực hiện lại để kiểm tra tình trạng thiếu máu hoặc những chỉ số bất thường cần theo dõi. Bên cạnh đó, đo huyết áp và kiểm tra nước tiểu là những phần quan trọng trong các lần khám thai.

WHO khuyến nghị đo huyết áp ở mỗi lần thai phụ tiếp xúc với nhân viên y tế và sàng lọc tiền sản giật từ sau 20 tuần thông qua huyết áp và protein trong nước tiểu.

Đặc biệt, tiền sản giật có thể xuất hiện sau 20 tuần và không phải lúc nào cũng khiến thai phụ nhận thấy triệu chứng rõ ràng ngay từ đầu. Vì vậy, việc theo dõi huyết áp và nước tiểu đều đặn giúp bác sĩ phát hiện những dấu hiệu bất thường sớm hơn, từ đó có kế hoạch theo dõi và xử trí phù hợp.

Khoảng 36-37 tuần, một xét nghiệm khác cũng cần được lưu ý là sàng lọc liên cầu khuẩn nhóm B (GBS). Nếu kết quả dương tính, thai phụ sẽ được dự phòng kháng sinh trong chuyển dạ theo chỉ định nhằm giảm nguy cơ trẻ sơ sinh mắc nhiễm GBS khởi phát sớm.

Mỗi giai đoạn thai kỳ có những xét nghiệm và mốc theo dõi riêng. Thai phụ nên khám đúng lịch, thực hiện các kiểm tra theo chỉ định và trao đổi với bác sĩ nếu có yếu tố nguy cơ, thay vì tự bỏ qua hoặc làm thêm xét nghiệm không cần thiết.