Nợ BHXH kéo dài, doanh nghiệp có thể bị yêu cầu phá sản

Nhiều bạn đọc băn khoăn: khi doanh nghiệp chậm, trốn đóng BHXH kéo dài rồi rơi vào khó khăn, thậm chí phá sản thì cơ quan BHXH có thể làm gì? Quyền lợi người lao động được bảo vệ ra sao? Đồng thời, pháp luật có cơ chế nào hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi? Những điểm mới của Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 sẽ được BHXH Việt Nam nêu rõ các vấn đề này.

Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 (Luật số 142/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 11-12-2025) có hiệu lực thi hành ngày 1-3-2026. Luật có nhiều thay đổi quan trọng liên quan đến chính sách BHXH nhằm siết chặt kỷ cương, cung cấp công cụ để thu hồi nợ đọng BHXH, bảo vệ tối đa quyền lợi chính đáng của người lao động; đồng thời mở ra cơ chế linh hoạt, nhân văn giúp các doanh nghiệp gặp khó khăn có thêm cơ hội tái cấu trúc và phục hồi sản xuất kinh doanh.

Quyền lợi BHXH của người lao động được đặt ở vị trí ưu tiên khi doanh nghiệp phá sản. Ảnh: BHXH TP.HCM

Cơ quan BHXH được quyền yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 là việc trao quyền nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản cho cơ quan BHXH. Cụ thể tại Điều 38 của Luật quy định: “Cơ quan BHXH có quyền nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản đối với doanh nghiệp, hợp tác xã khi cơ quan BHXH đã thông báo đôn đốc đối với khoản chậm, trốn đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế nhưng không có phản hồi trong 03 năm liên tiếp gần nhất theo quy định của pháp luật về BHXH, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế".

Đây là một sự bổ sung quan trọng bởi trước đây theo Luật Phá sản 2014, quyền nộp đơn chỉ thuộc về các chủ nợ, người lao động, công đoàn hoặc những người quản lý, điều hành doanh nghiệp. Quy định mới này cung cấp thêm công cụ pháp lý để cơ quan BHXH xử lý tình trạng các doanh nghiệp chây ỳ, trốn đóng BHXH kéo dài, qua đó bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động.

Cạnh đó, Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 cũng thể hiện tinh thần hỗ trợ doanh nghiệp vượt khó. Trong quá trình hoạt động sau khi thụ lý đơn, căn cứ khoản 3 Điều 30: “Kể từ ngày thụ lý đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi thì doanh nghiệp, hợp tác xã được khoanh tiền thuế nợ theo đề nghị của Tòa án, tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất".

Và để đồng bộ chính sách, Luật mới cũng đã trực tiếp sửa đổi, bổ sung điểm a khoản 1 Điều 37 Luật BHXH năm 2024. Cụ thể, khi người sử dụng lao động được áp dụng thủ tục phục hồi theo quy định của pháp luật về phục hồi, phá sản thì sẽ được tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất trong thời gian tối đa 12 tháng. Sự hỗ trợ này giúp giảm bớt gánh nặng tài chính để doanh nghiệp tập trung nguồn lực tái cơ cấu và phục hồi sản xuất.

Thứ tự ưu tiên thanh toán nợ BHXH

Khác với Luật Phá sản 2014, khái niệm nợ BHXH được Luật Phục hồi, phá sản năm 2025 làm rõ tại phần Giải thích từ ngữ (Điều 4): “Khoản nợ BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp là khoản chậm đóng, trốn đóng BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp theo quy định của pháp luật".

Đồng thời, khi doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản, Luật mới quy định rõ thứ tự ưu tiên trong khoản 2, Điều 28 về Thủ tục phục hồi: “Kế hoạch thanh toán các khoản nợ phải bảo đảm thứ tự ưu tiên thanh toán sau đây: a) Chi phí phục hồi; b) Khoản nợ tiền lương, khoản nợ BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; trợ cấp thôi việc và quyền lợi khác của người lao động...”.

Thứ tự phân chia tài sản khi phá sản được quy định tại khoản 1 Điều 46. Theo đó, "Trường hợp Thẩm phán ra quyết định tuyên bố doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản thì tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã được phân chia theo thứ tự sau đây: a) Chi phí phá sản; b) Khoản nợ lương; c) Khoản nợ BHXH bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp;...”. (Đối với thủ tục phá sản tổ chức tín dụng, khoản nợ BHXH cũng được ưu tiên ở vị trí thứ hai, ngay sau chi phí phá sản theo quy định tại khoản 6 Điều 72).