Nợ công của Pháp tăng lên mức cao kỷ lục

Nợ công của Pháp trong quý II/2026 đã tăng lên mức kỷ lục 3.595,5 tỷ euro - Ảnh minh họa, Nguồn: Pixabay

Lo ngại về tính bền vững tài khóa

Căn nguyên của đợt biến động hiện tại trên thị trường trái phiếu Pháp xuất phát từ những lo ngại sâu sắc của giới đầu tư về tính bền vững tài khóa. Theo số liệu được công bố mới nhất, nợ công của Pháp đã tăng lên mức cao kỷ lục cả về giá trị tuyệt đối và tỷ lệ so với tổng sản phẩm trong nước (GDP). Báo cáo của Viện Thống kê và Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Pháp (Insee) ngày 29/9 cho thấy, nợ công của nước này tiếp tục tăng trong quý II, lên mức cao chưa từng thấy là 3.595,5 tỷ euro. Xét trên quy mô hoạt động kinh tế tổng thể, nợ công của Pháp cũng chạm mức cao lịch sử, tương đương 119% GDP. Phải quay lại năm 1946 mới thấy tỷ lệ nợ công của Pháp cao như vậy, và đó là thời điểm nước Pháp đang nỗ lực tái thiết sau Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Trong quý II, nợ công của Pháp tăng thêm 59,6 tỷ euro, nối tiếp mức tăng 75,8 tỷ euro của quý I - thời điểm tỷ lệ nợ công so với GDP còn ở mức 117,5%. Tháng 9 vừa qua, Chính phủ Pháp đã cảnh báo rằng nợ công của nước này sẽ lên tới 121,7% GDP vào năm 2027, cao hơn gấp đôi mức trần 60% do Liên minh châu Âu (EU) quy định, một mức chưa từng ghi nhận kể từ khi Insee bắt đầu tổng hợp số liệu thống kê này vào năm 1978.

Đáng lo ngại hơn, tình trạng nợ của Paris được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới, khi triển vọng kinh tế xấu đi và lãi suất đi vay tăng cao hơn. Hồi đầu tháng này, tổ chức xếp hạng tín nhiệm Scope đã hạ bậc tín nhiệm của Pháp từ mức AA- xuống A+, với lý do là “triển vọng tài chính tiếp tục xấu đi, thể hiện qua tình trạng thâm hụt ngân sách cao dai dẳng, chi phí lãi vay gia tăng và gánh nặng nợ công ngày càng lớn”. Tập đoàn quản lý tài sản Vanguard cảnh báo rằng uy tín tín dụng đang “xuống cấp” của Pháp có khả năng sẽ đẩy chi phí vay mượn của nước này lên cao hơn nữa, trong bối cảnh các nhà đầu tư ngày càng lo ngại về việc Chính phủ Pháp không thể cắt giảm thâm hụt ngân sách.

Nhằm kiểm soát rủi ro, Chính phủ Pháp đang nỗ lực thông qua kế hoạch ngân sách năm 2027 với mục tiêu cắt giảm chi tiêu 54 tỷ euro để đưa thâm hụt ngân sách về mức 5% GDP. Tuy nhiên, kế hoạch thắt lưng buộc bụng này đang đối mặt với sự phản đối từ công chúng và rào cản từ một Quốc hội phân mảnh, đặc biệt khi các phe phái chính trị đang ráo riết chuẩn bị cho cuộc bầu cử tổng thống vào năm tới. Hệ quả của những bất định này là các nhà đầu tư đã bán mạnh trái phiếu chính phủ Pháp để dịch chuyển dòng vốn sang trái phiếu chính phủ Đức, loại tài sản luôn được coi là hầm trú ẩn an toàn.

Trong một diễn biến đáng chú ý, lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm đã tăng 8 điểm cơ bản lên mức 4,925%, sát mốc tâm lý quan trọng 5% và là mức cao nhất được ghi nhận kể từ năm 2002. Tháng 9 vừa qua cũng là tháng mà lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp ghi nhận mức tăng mạnh nhất kể từ năm 1987.

Khoảng cách lợi suất giữa trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Pháp và Đức đã có thời điểm nới rộng lên gần 160 điểm cơ bản, đánh dấu mức tăng hàng tuần lớn nhất trong nhiều thập kỷ và xoay quanh mức đỉnh kể từ cuộc khủng hoảng nợ eurozone giai đoạn 2010-2012. Đồng thời, chi phí bảo hiểm rủi ro vỡ nợ đối với trái phiếu chính phủ Pháp cũng đã bị đẩy lên mức cao nhất kể từ năm 2013, minh chứng rõ nét cho sự xói mòn niềm tin của thị trường vào năng lực quản trị nợ của quốc gia này.

Đồng euro lao dốc và bài toán khó của ECB

Sự suy yếu của thị trường trái phiếu Pháp đã tạo ra hiệu ứng domino, kéo theo đà giảm giá mạnh của đồng tiền chung châu Âu. Trong các phiên giao dịch gần đây, đồng euro đã có lúc sụt giảm 0,8%, giao dịch dưới mức 1,12 USD đổi 1 euro, thiết lập mức thấp nhất trong 17 tháng qua so với đồng bạc xanh. Không dừng lại ở đó, đồng euro còn lao dốc so với đồng bảng Anh, franc Thụy Sĩ và giảm gần 4% so với đồng yên Nhật chỉ trong tháng 9.

Theo phân tích định lượng từ các nhà chiến lược ngoại hối của Bank of America, cứ mỗi mức tăng thêm 10 điểm cơ bản trong chênh lệch lợi suất trái phiếu giữa Pháp và Đức, tỷ giá euro so với USD sẽ giảm 0,4%.

Báo cáo của Goldman Sachs cũng nhấn mạnh cơ chế tác động này khi cho biết: “Phản ứng thông thường của tỷ giá khi chênh lệch lợi suất biến động như vậy là gần bằng không, nhưng mức độ phản ứng có thể gia tăng đáng kể trong những thời điểm thị trường chịu áp lực căng thẳng tột độ”. Báo cáo nhận định thêm: “Chênh lệch lợi suất thường không phải là yếu tố quan trọng đối với tỷ giá tiền tệ, cho đến khi trở thành yếu tố duy nhất đáng quan tâm”.

Phân tích về các yếu tố vĩ mô, chiến lược gia trưởng Kit Juckes tại Société Générale chỉ ra rằng những bệ đỡ từng giúp duy trì tỷ giá euro so với USD suốt mùa hè hiện không còn nữa, điển hình là quan điểm cho rằng cú sốc năng lượng chỉ diễn ra trong ngắn hạn. CEO Stephen Jen của Eurizon SLJ Asset Management cảnh báo: “Nếu sự lây lan rủi ro tài khóa tại châu Âu không được kiểm soát, tôi cho rằng tỷ giá euro/USD còn giảm, bất chấp thực tế là đồng euro vốn đã bị định giá thấp hơn giá trị thực”.

Thực trạng này đang đặt Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) vào một thế tiến thoái lưỡng nan vô cùng phức tạp: vừa phải tiếp tục cuộc chiến chống lạm phát do chi phí năng lượng tăng cao, vừa phải tìm cách trấn an thị trường trái phiếu đang chao đảo. Mặc dù ECB sở hữu Công cụ Bảo vệ cơ chế truyền dẫn (TPI) - một chương trình mua trái phiếu không giới hạn được thiết lập vào năm 2022 nhằm “ứng phó với những biến động thị trường bất thường và thiếu trật tự”, việc áp dụng công cụ này đối với Pháp gần như là giải pháp nằm ngoài tầm với do các vấn đề của Paris phần lớn xuất phát từ nội tại.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Pháp Emmanuel Moulin đã phải lên tiếng cảnh báo người dân không nên kỳ vọng vào một “giải pháp thần kỳ” từ ECB. Nhận định về khả năng can thiệp của cơ quan điều hành, ông Rohan Khanna, Giám đốc chiến lược lãi suất châu Âu tại Barclays, cho biết: “Nếu kết quả bầu cử tại Pháp gây ra hiệu ứng lây lan sang các thị trường khác, ECB có thể cân nhắc hỗ trợ những thị trường đó, nhưng không phải là trái phiếu chính phủ Pháp. ECB không có lựa chọn nào dễ dàng cả”.