Nỗ lực hồi sinh những dòng sông ô nhiễm

Sông Seine là không gian sinh hoạt công cộng của người dân Paris.

Đây không chỉ là thành công về môi trường mà còn là giải pháp giúp đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu.

Từ ô nhiễm đến không gian sống

Trong nhiều thập kỷ, sông Seine ở Paris (Pháp), đã bị ô nhiễm nghiêm trọng do nước thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp và rác thải. Chính quyền thủ đô đã cấm người dân bơi lội từ năm 1923.

Tuy nhiên, trong mùa Hè nắng nóng kỷ lục năm 2026, hàng nghìn người dân Paris đã tổ chức bơi lội và giải đua trên sông Seine và kênh Saint-Martin. Thành quả này có được nhờ cải thiện chất lượng nguồn nước của một con sông từng được xem là “biểu tượng” của ô nhiễm.

Ngoài Paris, các thành phố lớn tại châu Âu như Copenhagen, Zurich, Bern, Basel và Oslo đã dành nhiều năm cải thiện chất lượng nước thông qua nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, tách riêng mạng lưới thoát nước mưa và kiểm soát nguồn ô nhiễm.

Những nỗ lực này giúp các tuyến đường thủy trở thành không gian công cộng, nơi người dân có thể bơi lội, thư giãn và tận hưởng thiên nhiên ngay giữa thành phố.

Các dòng sông từng giữ vai trò quan trọng trong đời sống đô thị châu Âu. Trước thế kỷ XX, nhiều thành phố xây dựng nhà tắm công cộng ngay trên sông vì phần lớn người dân chưa có điều kiện tắm rửa tại nhà.

Tuy nhiên, quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa khiến các con sông nhanh chóng trở thành nơi tiếp nhận nước thải và chất thải công nghiệp, buộc nhiều thành phố phải cấm hoàn toàn hoạt động bơi lội.

Tại Paris, kế hoạch làm sạch sông Seine được đề xuất từ cuối những năm 1980 nhưng chỉ thực sự được đẩy mạnh khi thành phố chuẩn bị đăng cai Olympic 2024. Chính quyền đã đầu tư lớn để nâng cấp hệ thống xử lý nước thải, xây dựng các bể chứa nước mưa nhằm hạn chế nước chưa xử lý tràn ra sông và giám sát chất lượng nước hằng ngày. Nhờ đó, mùa Hè năm 2025, sông Seine chính thức mở cửa trở lại cho công chúng, thu hút hơn 100.000 lượt người đến bơi chỉ trong vài tuần đầu.

Sự “hồi sinh” của dòng sông diễn ra đúng thời điểm các đô thị châu Âu phải đối mặt với những đợt nắng nóng ngày càng cực đoan. Trong bối cảnh điều hòa không khí chưa phổ biến tại Pháp, những dòng sông giúp người dân giải nhiệt và cải thiện chất lượng sống.

Sông Rhine, Thụy Sĩ.

Bài học cho tương lai

Nếu Paris cho thấy một dòng sông ô nhiễm có thể được hồi sinh, thì Thụy Sĩ là minh chứng cho việc duy trì chất lượng nước trong thời gian dài. Tại thành phố Basel, sông Rhine từ lâu đã trở thành một phần của đời sống thường nhật. Mỗi mùa Hè, hàng trăm người dân bơi hoặc thả mình theo dòng nước, thậm chí một số người còn sử dụng dòng sông như phương tiện di chuyển sau giờ làm việc. Với người dân nơi đây, việc được bơi giữa lòng thành phố là điều hết sức bình thường.

Kết quả này đến từ nhiều thập kỷ đầu tư vào hạ tầng và quản lý môi trường. Thụy Sĩ là một trong những quốc gia dẫn đầu thế giới về xử lý nước thải, với mức chi bình quân khoảng 230 USD mỗi người mỗi năm cho vận hành và bảo trì hệ thống. Nhờ đó, các dòng sông đô thị luôn duy trì chất lượng nước ở mức cao, tạo điều kiện để người dân sử dụng như một không gian công cộng an toàn.

Trước đây, như nhiều quốc gia châu Âu, các con sông ở Thụy Sĩ từng chịu ô nhiễm nặng do nước thải sinh hoạt và chất thải công nghiệp. Đến năm 1986, một vụ cháy tại kho hóa chất Sandoz khiến lượng lớn chất độc tràn xuống sông Rhine, gây thiệt hại nghiêm trọng cho hệ sinh thái. Thảm họa này đã thúc đẩy Thụy Sĩ cải cách mạnh mẽ chính sách bảo vệ nguồn nước.

Chính phủ đã nâng cấp các nhà máy xử lý nước thải, tăng cường giám sát chất lượng nước và siết chặt quy định đối với hoạt động công nghiệp. Năm 2016, Thụy Sĩ là quốc gia đầu tiên ban hành quy định yêu cầu loại bỏ các vi chất ô nhiễm như dư lượng thuốc, thuốc trừ sâu và hóa chất trong nước thải.

Các chuyên gia lưu ý rằng chất lượng nước không nên chỉ được đánh giá qua chỉ số vi khuẩn. Nhiều dòng sông dù đáp ứng tiêu chuẩn an toàn cho con người vẫn bị nắn dòng, chia cắt bởi đập thủy điện hoặc suy giảm đa dạng sinh học. Vì vậy, phục hồi nguồn nước cần hướng đến cả hai mục tiêu: bảo vệ sức khỏe cộng đồng và khôi phục hệ sinh thái tự nhiên.

Kinh nghiệm từ Paris và Thụy Sĩ cho thấy làm sạch các dòng sông không phải là nhiệm vụ bất khả thi. Điều quan trọng là sự đầu tư lâu dài vào hạ tầng xử lý nước, hệ thống giám sát khoa học, chính sách quản lý chặt chẽ và sự đồng thuận của cộng đồng.

Khi những điều kiện đó được đáp ứng, các dòng sông có thể trở thành không gian công cộng, góp phần nâng cao chất lượng sống và tăng khả năng chống chịu của đô thị trước biến đổi khí hậu.

Theo NatGeo