Nỗ lực phục hồi rừng bản địa

Đo đếm, kiểm tra rừng sinh trưởng

Mỗi mô hình được xây dựng trên những điều kiện sinh thái và phương thức quản lý khác nhau, góp phần cung cấp cơ sở thực tiễn cho công tác phục hồi rừng tự nhiên trong tương lai.

Ba mô hình, ba hướng tiếp cận

Tại Khe Liềm thuộc Khu Dự trữ thiên nhiên Phong Điền, mô hình phục hồi rừng được triển khai trên diện tích 20,28ha với 17 loài cây bản địa. Đây là khu vực từng được trồng keo và đã trải qua khai thác trắng. Mục tiêu của mô hình là từng bước chuyển hóa những diện tích rừng trồng đơn loài trở lại trạng thái rừng bản địa, phục hồi các chức năng sinh thái vốn có của hệ sinh thái rừng tự nhiên.

Mô hình được mô phỏng theo hệ thực vật tự nhiên của khu vực. "Tôi cho rằng đây là hướng đi rất triển vọng để nâng cao tính đa dạng sinh học khi khu rừng hình thành trong tương lai", TS. Hồ Thanh Hà, Phó Trưởng khoa Lâm nghiệp, Trường Đại học Nông Lâm Huế nhận định.

"Các loài cây bản địa thường sinh trưởng chậm trong giai đoạn đầu, cần được che bóng để hạn chế tác động bất lợi của điều kiện ngoại cảnh. Việc trồng rừng với mật độ 1.333 cây/ha, giúp rừng nhanh khép tán, tạo môi trường thuận lợi cho cây phát triển. Quá trình theo dõi trong 5 - 7 năm tới sẽ cung cấp cơ sở khoa học để xác định mật độ tối ưu cho phục hồi rừng bản địa", ông Lê Văn Hướng, Giám đốc Khu Dự trữ thiên nhiên Phong Điền cho biết.

Từ những kết quả ban đầu, mô hình ở Khe Liềm cho thấy việc lựa chọn đúng loài cây, mật độ trồng hợp lý và duy trì chế độ theo dõi dài hạn là những yếu tố quyết định đến chất lượng khu rừng trong tương lai.

Nếu Khe Liềm tập trung vào phục hồi rừng trên đất sau khai thác trắng thì tại Hồng Tiến, thuộc Ban Quản lý Rừng phòng hộ Sông Hương, một hướng tiếp cận khác đang được áp dụng. Trên diện tích gần 30ha, 15 loài cây bản địa được trồng dưới tán các loài cây như sao đen, dầu rái và keo đã được tỉa thưa.

Phương thức này tận dụng tầng che phủ sẵn có của rừng trồng nhằm giảm tác động của nắng nóng, tạo điều kiện thuận lợi cho cây bản địa phát triển trong giai đoạn đầu. Đồng thời, chuyển đổi dần những khu rừng trồng một tầng, đơn loài thành hệ sinh thái rừng đa tầng, đa loài, có khả năng chống chịu tốt trước biến đổi khí hậu.

Tại xã A Lưới 1, việc phục hồi rừng diễn ra trong điều kiện khó khăn hơn nhiều. Địa hình phức tạp, đất đai phân tán, dấu tích chiến tranh vẫn còn hiện hữu, áp lực chăn thả gia súc là những trở ngại lớn đối với công tác trồng rừng. Tuy nhiên, nơi đây lại ghi nhận dấu ấn rõ nét nhất về vai trò của cộng đồng địa phương trong việc phục hồi hệ sinh thái.

Trên diện tích 25,71ha, người dân các thôn Ta Ay và Đụt đã trực tiếp tham gia trồng hơn 45.800 cây, trong đó có 22.382 cây bản địa, phần còn lại là cây keo phụ trợ. Kết quả điều tra đầu năm 2026 cho thấy, nhiều khu vực vẫn duy trì mật độ từ 800 đến 1.500 cây/ha. Tỷ lệ cây sinh trưởng đạt mức cao, triển vọng thành rừng rất khả quan.

Hướng đi mới

Đánh giá về hiệu quả các mô hình, ông Trần Vũ Ngọc Hùng, Trưởng phòng Sử dụng và Phát triển rừng, Chi cục Kiểm lâm thành phố Huế cho rằng, các giải pháp do TNV triển khai có nhiều điểm mới, đặc biệt trong công tác sản xuất giống, áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh. Các mô hình được thực hiện linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm đầy đủ các quy định của Nhà nước, hướng đến mục tiêu hình thành những khu rừng có cấu trúc, chức năng gần với rừng tự nhiên, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, nâng cao chất lượng rừng.

Những kết quả bước đầu từ Khe Liềm, Hồng Tiến và xã A Lưới 1 cho thấy, việc phục hồi rừng bản địa trên địa bàn thành phố hoàn toàn khả thi nếu có sự kết hợp giữa cơ sở khoa học, giải pháp kỹ thuật phù hợp và sự tham gia của cộng đồng địa phương. Đây cũng là cơ sở quan trọng để nhân rộng mô hình trên địa bàn thành phố Huế nói riêng và khu vực miền Trung nói chung.

Thành phố Huế đặt mục tiêu đến năm 2030, phục hồi khoảng 500ha rừng tự nhiên theo hình thức khoanh nuôi tái sinh có trồng bổ sung các loài cây bản địa... Tuy nhiên, bên cạnh những tín hiệu tích cực, công tác phục hồi rừng bản địa đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, như: Mật độ trồng nào phù hợp đối với các loài cây sinh trưởng chậm; thời gian chăm sóc cần kéo dài bao lâu để bảo đảm thành rừng; cơ chế đầu tư hiện nay đã đáp ứng yêu cầu đối với những khu vực xa xôi, đất đai phân tán... Đây là những vấn đề cần được các cơ quan, đơn vị liên quan tiếp tục nghiên cứu để có giải pháp khả thi khi tổ chức thực hiện phục hồi rừng trong giai đoạn tới.