Nợ xấu tăng, dự phòng mỏng và thách thức tiềm ẩn của Eximbank

6 tháng đầu năm, lợi nhuận trước thuế của Eximbank còn 678,5 tỷ đồng, giảm 54,4% so với cùng kỳ. Lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh trước chi phí dự phòng cũng giảm gần 19%, đạt khoảng 1.477 tỷ đồng.

Điều đó có nghĩa, cỗ máy kiếm tiền của Eximbank đã yếu đi trước khi dự phòng xuất hiện. Nguyên nhân đầu tiên nằm ở thu nhập lãi.

Áp lực lớn nhất với Eximbank không nằm ở việc thu nhập lãi chững lại, mà ở sự lệch pha ngày càng rõ giữa khả năng tạo thu nhập và tốc độ gia tăng chi phí vốn. Trong nửa đầu năm, thu nhập lãi và các khoản thu nhập tương tự tăng 17,6%, trong khi chi phí lãi tăng 29,3%. Đáng chú ý, chi phí trả lãi tiền gửi khách hàng tăng hơn 23%, còn chi phí lãi phát hành giấy tờ có giá tăng gần 79%.

Thực tế này cho thấy mỗi đồng thu nhập lãi tăng thêm đang phải gánh một mức chi phí vốn tăng nhanh hơn tốc độ tạo thu nhập.

Vấn đề quan trọng nằm ở chỗ chi phí vốn phình lên nhưng quy mô nguồn vốn lại không tăng tương ứng. Đến ngày 30/6, tiền gửi khách hàng tại Eximbank giảm 3,8% so với cuối năm 2025, tương đương sụt khoảng 6.695 tỷ đồng, xuống 170.609 tỷ đồng. Trong khi đó, phát hành giấy tờ có giá chỉ tăng 8,5%, thêm hơn 1.700 tỷ đồng. Như vậy, nguồn vốn không những co lại mà còn trở nên đắt đỏ hơn.

Đây là điểm đáng lo với hoạt động kinh doanh cốt lõi của Eximbank. Khi chi phí duy trì nguồn vốn tăng nhanh, phần chênh lệch mà ngân hàng thu được từ hoạt động tín dụng bị thu hẹp, kéo theo thu nhập lãi thuần giảm 1,7%, xuống khoảng 2.776 tỷ đồng. Theo tính toán của TCBS, biên lãi ròng (NIM) quý 2 của Eximbank cũng giảm còn 2,3%, thấp hơn 0,2 điểm % so với cùng kỳ.

Các số liệu lãi suất bình quân do chính Eximbank công bố cũng cho thấy áp lực chưa biến mất sau khi quý II kết thúc. Chênh lệch lãi suất cho vay và tiền gửi bình quân giảm từ 0,84 điểm % tháng 6 xuống 0,83 điểm % tháng 7 và còn 0,71 điểm % trong tháng 8; trong khi lãi suất cho vay bình quân tăng từ 8,06% lên 8,42%/năm.

Điều này chứng minh chỉ đẩy lãi suất cho vay lên chưa chắc đã giải được bài toán biên lợi nhuận nếu giá vốn vẫn tăng nhanh.

Quay trở lại với mục tiêu trong năm 2026, Eximbank muốn kéo biên lãi ròng lên bằng cách hạ giá vốn thông qua tăng tiền gửi không kỳ hạn (CASA) và tối ưu bảng cân đối. Thế nhưng sau nửa đầu năm, diễn biến thực tế lại chưa đi theo hướng đó.

Phí dịch vụ lao dốc, thu hồi nợ cũ trở thành bệ đỡ

Có một thay đổi đáng chú ý về chất lượng lợi nhuận của Eximbank trong nửa đầu năm, đó là cấu trúc tạo ra lợi nhuận đang dịch chuyển theo hướng kém bền vững hơn.

6 tháng đầu năm, lãi thuần dịch vụ giảm gần 80%, còn khoảng 68 tỷ đồng; lãi thuần kinh doanh ngoại hối giảm 61,5%, xuống khoảng 140 tỷ đồng, trong khi thu nhập lãi thuần cũng đi xuống.

Nguồn: BCTC hợp nhất soát xét giữa niên độ Eximbank

Ở chiều ngược lại, lãi thuần từ hoạt động khác tăng gần 49%, lên khoảng 373 tỷ đồng. Nhưng phía sau mức tăng này lại không phải một động lực kinh doanh mới. Khoảng 322 tỷ đồng đến từ thu nhập các khoản nợ xấu đã được xử lý bằng dự phòng, tương đương gần 86% khoản lãi thuần từ hoạt động khác.

Bức tranh vì thế xuất hiện một nghịch lý. Những nguồn thu Eximbank cần xây dựng cho tương lai đang suy yếu, trong khi tiền thu hồi từ các khoản nợ của quá khứ lại đóng góp lớn vào lợi nhuận hiện tại.

Thu hồi được nợ cũ rõ ràng là tín hiệu tích cực, bởi ngân hàng có thêm dòng tiền và cải thiện kết quả kinh doanh. Nhưng xét về chất lượng lợi nhuận, một khoản thu từ nợ đã xử lý không giống một đồng doanh thu mới tạo ra từ tín dụng, dịch vụ hay khách hàng mới. Nguồn thu này phụ thuộc vào khả năng thu hồi các khoản nợ đã phát sinh từ trước và vì vậy khó duy trì với nhịp độ ổn định như một hoạt động kinh doanh đang tăng trưởng.

Sự dịch chuyển trong cơ cấu nguồn thu cũng được TCBS chỉ ra. Theo phân tích của đơn vị này, lãi thuần từ dịch vụ của Eximbank trong quý II chỉ còn 33 tỷ đồng, giảm mạnh từ 192 tỷ đồng cùng kỳ, khiến tỷ trọng trong tổng thu nhập hoạt động thu hẹp từ 9,8% xuống chỉ 1,8%. Trong khi đó, phần sụt giảm được bù đắp bởi thu nhập khác nhưng đây lại là những nguồn thu được TCBS đánh giá là kém ổn định hơn lãi dịch vụ.

Đến cuối tháng 6, các khoản nợ khó đòi đã xử lý nhưng vẫn tiếp tục được theo dõi ngoài bảng của Eximbank lên hơn 14.471 tỷ đồng, tăng hơn 10% so với đầu năm. Nói cách khác, ngân hàng vẫn còn một lượng nợ cũ rất lớn để tiếp tục thu hồi.

Vì vậy, câu hỏi đáng đặt ra không chỉ là Eximbank đã thu hồi được bao nhiêu nợ cũ, mà là khi phí dịch vụ, ngoại hối và hoạt động tín dụng chưa phục hồi, ngân hàng sẽ còn dựa vào nguồn thu từ nợ cũ được bao lâu để giữ lợi nhuận?

Nợ xấu “chạy trước” tín dụng

Áp lực của Eximbank không dừng ở chất lượng lợi nhuận. Khi cỗ máy kiếm tiền đã hụt hơi, chất lượng tài sản lại xuất hiện thêm những tín hiệu đáng lo.

Thông thường, nợ xấu tăng cùng với tín dụng mở rộng còn có thể được nhìn nhận trong tương quan với tốc độ tăng trưởng tài sản. Nhưng Eximbank lại đang ở tình thế khác.

Nguồn: BCTC hợp nhất soát xét giữa niên độ Eximbank

Đến cuối tháng 6, cho vay khách hàng trước dự phòng rủi ro chỉ tăng 2,1%, lên 188.030 tỷ đồng, trong khi nợ xấu nhóm 3-5 tăng gần 10%, lên 5.794 tỷ đồng. Như vậy, nợ xấu đang tăng nhanh hơn nhiều lần tốc độ mở rộng tín dụng.

Đáng chú ý hơn, mức tăng không nằm đồng đều ở các nhóm nợ. Nợ nhóm 3 tăng hơn 80%, lên khoảng 1.265 tỷ đồng; nợ nhóm 4 tăng hơn 24%, lên gần 1.357 tỷ đồng. Chỉ nợ nhóm 5 giảm, còn khoảng 3.172 tỷ đồng.

Tuy nhiên, không nên xem mức giảm của nợ nhóm 5 như một tín hiệu cho thấy rủi ro tín dụng đã hạ nhiệt. Trong nửa đầu năm 2026, Eximbank đã sử dụng hơn 1.282 tỷ đồng dự phòng để xử lý tổn thất tín dụng, gấp 13,6 lần cùng kỳ năm trước. Do đó, mức giảm của nợ nhóm 5 có thể một phần phản ánh quá trình xử lý, xóa nợ bằng nguồn dự phòng, chưa đủ cơ sở kết luận dòng nợ mới chuyển vào nhóm này đã giảm.

Nhìn vào toàn bộ cơ cấu nợ, bức tranh cũng cần đáng lưu ý. Tỷ lệ nợ xấu trên dư nợ cho vay khách hàng trước dự phòng rủi ro theo tính toán từ BCTC tăng từ khoảng 2,86% cuối năm 2025 lên 3,08%. Đặc biệt, phần nợ ngay trước ngưỡng nợ xấu cũng đang tăng nhanh.

Nợ nhóm 2 (nợ quá hạn 10–90 ngày) tăng từ khoảng 2.192 tỷ đồng lên 3.061 tỷ đồng, tương đương gần 40%. Nếu cộng nợ nhóm 2 với nợ xấu nhóm 3-5, quy mô dư nợ từ nhóm cần chú ý trở xuống đã là khoảng 8.855 tỷ đồng, tương đương gần 4,7% dư nợ cho vay khách hàng.

Đây không phải tỷ lệ nợ xấu (NPL) theo quy định và không thể thay thế chỉ tiêu NPL. Nhưng dưới góc độ phân tích, con số này cho thấy áp lực chất lượng tín dụng không chỉ nằm ở phần nợ đã thành nợ xấu, mà còn đang tích tụ ngay phía trước ngưỡng nợ xấu.

TCBS Research cũng xem nợ nhóm 2 là một tín hiệu cần theo dõi cho những quý tới. Theo đơn vị này, tỷ lệ nợ nhóm 2 toàn ngành đã đảo chiều sau 10 quý giảm liên tục, từ 1,17% cuối năm 2025 lên 1,38% cuối quý II/2026. TCBS dự báo với tỷ lệ chuyển nhóm tương tự các quý trước, một phần số dư tăng thêm có thể chuyển thành nợ xấu trong một đến hai quý tới.

Câu hỏi đáng quan tâm lúc này là nợ xấu của Eximbank đã lên bao nhiêu và phía trước còn bao nhiêu khoản có nguy cơ trượt qua ngưỡng đó.

Dự phòng tăng mạnh nhưng “tấm đệm” mỏng đi

Phía trước là nợ xấu tăng, phía sau lại là một bộ đệm dự phòng đang mỏng đi.

Trong 6 tháng đầu năm, Eximbank ghi nhận 798 tỷ đồng chi phí dự phòng rủi ro tín dụng, tăng 143% so với cùng kỳ. Đây là dấu hiệu cho thấy áp lực xử lý rủi ro tín dụng đã lớn hơn đáng kể.

Tuy nhiên, lượng dự phòng còn lại trên bảng cân đối lại không tăng theo. Đến cuối tháng 6, số dư dự phòng cho vay khách hàng chỉ còn khoảng 1.837 tỷ đồng, giảm 20,6% so với cuối năm 2025.

Nguồn: BCTC hợp nhất soát xét giữa niên độ Eximbank

Diễn biến này xuất phát từ hai chiều tác động trong cùng kỳ. Eximbank tiếp tục trích lập thêm gần 806 tỷ đồng dự phòng, nhưng đồng thời sử dụng hơn 1.282 tỷ đồng nguồn dự phòng để xử lý các khoản tổn thất tín dụng.

Vì vậy, chi phí dự phòng tăng phản ánh mức độ rủi ro được ghi nhận trong kỳ, còn số dư dự phòng cuối kỳ thể hiện ngân hàng còn lại bao nhiêu “bộ đệm” để hấp thụ những tổn thất tiếp theo.

Đáng chú ý, trong khi “bộ đệm" thu hẹp, nợ xấu lại tăng lên 5.794 tỷ đồng. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu theo đó giảm mạnh, từ khoảng 43,8% cuối năm 2025 xuống còn 31,7% vào cuối tháng 6.

Con số 31,7% không đồng nghĩa Eximbank mất an toàn, nhưng thấp hơn nhiều so với tỷ lệ bao phủ nợ xấu toàn ngành đến cuối quý II/2026 là 78,8% mà TCBS đưa ra. Nó cho thấy mỗi 100 đồng nợ xấu hiện chỉ có khoảng 32 đồng dự phòng bao phủ.

TCBS cho rằng các ngân hàng có nợ xấu cao nhưng tỷ lệ bao phủ thấp có thể chịu áp lực gia tăng chi phí tín dụng trong các quý tới; khả năng xử lý nợ của nhóm này cũng có thể phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng thanh khoản của tài sản bảo đảm thay vì lượng dự phòng đã trích lập.

Đặt tỷ lệ nợ xấu 3,08% và tỷ lệ bao phủ nợ xấu 31,7% bên cạnh mức tăng trưởng tín dụng 2,1%, bức tranh tài sản tại Eximbank cho thấy rủi ro không đến từ một cuộc chạy đua mở rộng tín dụng, mà từ khả năng các khoản cho vay hiện hữu tiếp tục xuống cấp và chuyển hóa thành tổn thất trong khi dư địa hấp thụ rủi ro của bảng cân đối ngày càng thu hẹp.

Do đó, kịch bản đáng ngại nhất với Eximbank không nằm ở một vài quý lợi nhuận suy giảm, mà là nguy cơ hình thành vòng xoáy giữa chất lượng tài sản và khả năng sinh lời. Nếu nợ xấu tiếp tục tăng, trong khi tỷ lệ bao phủ đang ở mức thấp, ngân hàng sẽ phải dành thêm nguồn lực cho dự phòng và xử lý tín dụng. Khi đó, lợi nhuận có thể tiếp tục bị co hẹp, phần nguồn lực dành cho tăng trưởng và củng cố bộ đệm tài chính cũng bị thu hẹp theo.

Áp lực sẽ lớn hơn nếu các nguồn thu ngoài hoạt động cốt lõi, đặc biệt thu nhập từ thu hồi nợ cũ, không còn duy trì được như kỳ vọng. Khi đó, nguồn thu suy yếu đúng lúc chi phí xử lý rủi ro tăng lên. Đây mới là vấn đề đáng theo dõi khi không chỉ kéo lợi nhuận xuống trong ngắn hạn mà còn có thể làm suy giảm khả năng tạo ra tăng trưởng lợi nhuận trong những quý tiếp theo.