Nợ xấu vượt 310.000 tỷ đồng, cần sớm phát triển thị trường mua bán nợ

Ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Quản lý tài sản các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) nhìn nhận nguồn lực đang bị "đóng băng" trong khoản nợ và tài sản bảo đảm. Do đó, cách tiếp cận đối với nợ xấu cần được thay đổi, theo hướng từng bước chuyển từ xử lý từng khoản nợ sang phát triển một thị trường mua bán nợ thực sự.

Áp lực nợ xấu phình to, bộ đệm rủi ro mỏng dần

Số liệu thống kê từ báo cáo tài chính của 28 ngân hàng niêm yết cho thấy bức tranh chất lượng tài sản đang chịu áp lực rất lớn. Tính đến ngày 30/6, tổng số dư nợ xấu nhóm 3 đến nhóm 5 đạt hơn 310.000 tỷ đồng, tăng gần 48.000 tỷ đồng, tương đương mức tăng khoảng 18% so với cuối năm 2025.

Tỷ lệ nợ xấu bình quân toàn ngành theo đó tăng từ 1,85% lên 2,01% vào cuối tháng 6/2026, xác lập mức cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Đáng chú ý, nợ nhóm 2 cũng bật tăng tới 31,6% chỉ sau 6 tháng, báo hiệu nguy cơ nợ xấu tiềm ẩn còn tiếp diễn.

Phát triển thị trường mua bán nợ để xử lý nợ xấu..

Xét theo giá trị tuyệt đối, Sacombank ghi nhận quy mô nợ xấu lớn nhất hệ thống với gần 48.000 tỷ đồng, tăng 19% so với thời điểm cuối năm 2025. Bám sát phía sau là BIDV với hơn 45.700 tỷ đồng, tăng 31%, VPBank với hơn 38.000 tỷ đồng, tăng 21% và VietinBank với hơn 25.000 tỷ đồng, tăng 14%.

Nếu tính theo tốc độ tăng trưởng, ABBank dẫn đầu toàn ngành khi nợ xấu tăng tới 62% sau nửa năm, tiếp đến là TPBank với 59%, HDBank tăng 38%, BIDV tăng 31% và PGBank tăng 30%. Về tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay, Sacombank cũng đứng ở vị trí cao nhất với 7,54%, theo sau là OCB với 3,64% và BVBank với 3,3%.

Mối lo ngại càng gia tăng khi rủi ro nợ xấu leo thang nhưng bộ đệm dự phòng của các nhà băng lại thu hẹp. Dữ liệu từ Wigroup chỉ ra tỷ lệ bao phủ nợ xấu bình quân toàn ngành đã giảm từ 83% hồi cuối năm ngoái xuống còn khoảng 79% vào cuối quý II/2026. Thực tế này phản ánh tốc độ phát sinh nợ xấu đang vượt khả năng tích lũy dự phòng.

Nhiều ngân hàng ghi nhận tỷ lệ bao phủ sụt giảm mạnh so với cùng kỳ năm trước, đơn cử như ABBank giảm từ 120% xuống 87%, BIDV hạ từ 100% xuống 76%, TPBank từ 92% xuống 67%, LPBank hạ từ 74% xuống 67% và Eximbank giảm từ 44% xuống vỏn vẹn 32%.

Tình trạng này đặt các tổ chức tín dụng vào bài toán nan giải giữa duy trì tăng trưởng lợi nhuận và tăng cường trích lập để củng cố khả năng chống chịu rủi ro.

Nợ xấu gia tăng là hệ quả tất yếu khi mặt bằng lãi suất cho vay duy trì ở mức cao, bào mòn khả năng trả nợ của khách hàng. Việc giảm lãi suất cho vay hiện nay vấp phải rào cản lớn do tốc độ tăng trưởng tín dụng cao hơn huy động, khiến giá vốn đầu vào của các nhà băng ngày càng đắt đỏ.Khi các khoản vay lãi suất cao đến hạn tất toán vào nửa cuối năm 2026, nguy cơ nợ xấu phình to sẽ càng rõ rệt.

Dù toàn hệ thống đã nỗ lực xử lý khoảng 141.400 tỷ đồng nợ xấu trong 6 tháng đầu năm theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, công tác thu hồi nợ vẫn đối mặt nhiều nút thắt. Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhận định việc xử lý nợ gặp trở ngại lớn kể từ khi Nghị quyết 42/2017/QH14 hết hiệu lực từ đầu năm 2024. Việc chậm luật hóa đồng bộ các quy định về xử lý tài sản bảo đảm và thu hồi nợ khiến quá trình giải quyết kéo dài, làm suy giảm hiệu quả xử lý nợ xấu.

Đánh giá về xu hướng sắp tới, TS. Châu Đình Linh từ Trường Đại học Ngân hàng TP. HCM cho rằng bức tranh xử lý nợ sẽ phân hóa mạnh. Các ngân hàng lớn nắm giữ lợi thế nhờ tiềm lực tài chính dồi dào, hệ thống quản trị rủi ro hoàn chỉnh và kinh nghiệm dày dặn. Ngược lại, nhóm ngân hàng nhỏ sẽ chịu nhiều áp lực bởi chất lượng tài sản bảo đảm thấp và gánh nặng nợ tồn đọng kéo dài. 

Để giải quyết căn cơ, việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về tài sản bảo đảm, phát triển thị trường mua bán nợ và nâng cao vai trò của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm là yêu cầu cấp thiết.

Kỳ vọng đột phá từ sàn giao dịch nợ tập trung

Trả lời câu hỏi về định hướng mua bán, xử lý nợ xấu trong thời gian tới tại họp báo thường kỳ quý III/2026 Ngân hàng Nhà nước (NHNN), ông Trần Trung Dũng cho biết cách tiếp cận đối với nợ xấu cần được thay đổi, theo hướng từng bước chuyển từ xử lý từng khoản nợ sang phát triển một thị trường mua bán nợ thực sự.

"Trong quá trình nền kinh tế tăng trưởng và quy mô tín dụng ngày càng lớn, nợ xấu phát sinh là vấn đề cần được chủ động quản lý và xử lý. Điều quan trọng là phải có một cơ chế đủ hiệu quả để luân chuyển các khoản nợ từ nơi không có khả năng hoặc không có lợi thế xử lý sang những chủ thể có vốn, có chuyên môn, có khả năng tái cơ cấu và khai thác tài sản tốt hơn", ông Dũng nói.

Nếu chỉ dựa vào từng tổ chức tín dụng tự xử lý hoặc từng giao dịch song phương, quy mô và tốc độ xử lý sẽ có giới hạn.

Về dài hạn, ông Dũng cho biết xử lý nợ xấu phải gắn với hình thành thị trường mua bán nợ có thanh khoản, nơi khoản nợ và tài sản bảo đảm được chuẩn hóa thông tin, được định giá, chào bán và tiếp cận bởi nhiều nhà đầu tư.

"Khi một khoản nợ được đưa trở lại thị trường, được mua bán, tái cơ cấu và tài sản được khai thác hiệu quả thì chúng ta không chỉ xử lý một khoản nợ xấu trên bảng cân đối của tổ chức tín dụng", Chủ tịch Hội đồng thành viên VAMC nhấn mạnh.

Quan trọng hơn, nguồn lực đang bị "đóng băng" trong khoản nợ và tài sản bảo đảm có cơ hội được đưa trở lại nền kinh tế, qua đó góp phần làm lành mạnh hệ thống ngân hàng, giải phóng nguồn lực và tạo thêm dư địa cho dòng vốn tín dụng phục vụ sản xuất, kinh doanh.

Một trong những vấn đề được VAMC đặt ra là xây dựng hạ tầng cho thị trường mua bán nợ, trong đó sàn giao dịch nợ được xác định là một cấu phần quan trọng.

"Chúng tôi xác định trong giai đoạn tới, sàn giao dịch nợ không thể chỉ dừng lại ở vai trò là nơi đăng thông tin chào bán khoản nợ. Theo định hướng của Chính phủ, Sàn phải từng bước phát triển thành nền tảng kết nối thị trường: kết nối tổ chức tín dụng có nhu cầu bán nợ với VAMC, các tổ chức mua bán nợ, nhà đầu tư trong và ngoài nước, các quỹ đầu tư; đồng thời kết nối các tổ chức định giá, đấu giá, tư vấn pháp lý, kiểm toán, môi giới và các đơn vị có khả năng khai thác, tái cấu trúc tài sản", ông Trần Trung Dũng cho biết.

Theo ông Dũng, để thị trường vận hành, bài toán cốt lõi là dữ liệu và tính minh bạch của thông tin.

"Nhà đầu tư chỉ tham gia khi họ có đủ thông tin để đánh giá khoản nợ, tài sản bảo đảm, tình trạng pháp lý và khả năng thu hồi; thị trường chỉ hình thành giá khi có đủ người mua, người bán và thông tin đáng tin cậy", ông Dũng nói.

Cùng với phát triển sàn giao dịch nợ, VAMC xác định phải từng bước chuẩn hóa, số hóa và hình thành cơ sở dữ liệu về nợ xấu và tài sản bảo đảm, tăng khả năng kết nối, khai thác dữ liệu từ các nguồn có liên quan theo đúng quy định của pháp luật.

"Công nghệ, dữ liệu và sàn giao dịch nợ phải được triển khai đồng bộ, chứ không phải ba nhiệm vụ tách rời", ông Trần Trung Dũng nhấn mạnh.