Món ăn ngon miệng âm thầm 'nuôi dưỡng' tế bào ung thư

Ung thư đường tiêu hóa thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm, khiến nhiều người chủ quan và chỉ đi khám khi bệnh đã tiến triển. Ảnh: BVCC.

Hệ tiêu hóa đảm nhiệm quá trình tiếp nhận, tiêu hóa và hấp thu thức ăn, cung cấp năng lượng cho toàn bộ cơ thể. Tuy nhiên, đây cũng là nơi xuất hiện nhiều bệnh lý ung thư phổ biến. Đáng lo ngại, ung thư đường tiêu hóa thường không gây triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn sớm, khiến nhiều người chủ quan và chỉ đi khám khi bệnh đã tiến triển.

Gánh nặng ung thư đường tiêu hóa

Theo ước tính GLOBOCAN 2024 của Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), Việt Nam ghi nhận khoảng 22.584 ca ung thư đại trực tràng mắc mới và 10.990 ca tử vong. Với ung thư dạ dày, số ca mắc mới và tử vong lần lượt khoảng 12.373 và 10.280.

Ung thư đường tiêu hóa không chỉ là vấn đề của người cao tuổi. Bệnh cũng có thể xuất hiện ở những người trong độ tuổi lao động, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, khả năng làm việc và cuộc sống gia đình.

Theo PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai, nguy cơ ung thư đường tiêu hóa có thể liên quan đến nhiều yếu tố, trong đó có chế độ ăn uống, thừa cân, ít vận động, các tổn thương tiền ung thư và yếu tố di truyền.

Một trong những yếu tố được quan tâm là chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn nhưng thiếu chất xơ. Thịt đỏ gồm thịt bò, thịt lợn; trong khi thịt chế biến sẵn có thể kể đến xúc xích, thịt xông khói và một số thực phẩm được chế biến, bảo quản qua các phương pháp như ướp muối hoặc hun khói.

Ung thư đường tiêu hóa có thể âm thầm phát triển khi người bệnh vẫn ăn uống, sinh hoạt bình thường. Ảnh: Việt Linh.

Các bằng chứng khoa học cho thấy tiêu thụ thịt đỏ và đặc biệt là thịt chế biến sẵn có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng. Ngược lại, chế độ ăn giàu rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và chất xơ được khuyến nghị để xây dựng lối sống lành mạnh hơn.

Ít vận động, thừa cân và béo phì cũng là những yếu tố liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng. Trong cuộc sống hiện đại, việc ngồi nhiều, thiếu hoạt động thể chất và chế độ ăn dư thừa năng lượng có thể khiến nguy cơ này gia tăng.

Bên cạnh đó, một số polyp đại trực tràng có khả năng tiến triển thành ung thư theo thời gian. Việc phát hiện và loại bỏ các polyp tiền ung thư có thể giúp giảm nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Những người có người thân bậc một như bố mẹ hoặc anh chị em ruột mắc ung thư đại trực tràng cũng cần đặc biệt lưu ý. Một số hội chứng di truyền liên quan đến polyp và ung thư đại trực tràng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

Đừng bỏ qua thay đổi khi đi vệ sinh

Một trong những nguyên nhân khiến ung thư đường tiêu hóa khó phát hiện sớm là hệ tiêu hóa có khả năng thích nghi và bù trừ khá tốt. Ở giai đoạn đầu, người bệnh thậm chí vẫn có thể ăn uống, sinh hoạt gần như bình thường.

Theo PGS Phương, khi cơ thể xuất hiện những thay đổi bất thường kéo dài, người dân không nên tự cho rằng đó chỉ là rối loạn tiêu hóa thông thường. Đặc biệt, tình trạng đi ngoài ra máu hoặc phân đen cần được đánh giá y tế.

Một số dấu hiệu cần lưu ý gồm:

Thay đổi thói quen đại tiện: táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài, xen kẽ bất thường; cảm giác mót rặn hoặc đi ngoài xong vẫn muốn đi tiếp.
Thay đổi hình dạng phân: phân nhỏ, hẹp hơn bình thường có thể xuất hiện khi lòng đại tràng bị tổn thương hoặc hẹp. Tuy nhiên, dấu hiệu này không đặc hiệu cho ung thư và cần được bác sĩ đánh giá cùng các triệu chứng khác.
Có máu trong phân: máu đỏ tươi, phân sẫm màu hoặc đen đều là những dấu hiệu cần chú ý. Không phải trường hợp nào đi ngoài ra máu cũng do ung thư, nhưng không nên bỏ qua nếu tình trạng tái diễn hoặc kéo dài.
Sụt cân, mệt mỏi không rõ nguyên nhân: người bệnh có thể mệt mỏi do thiếu máu hoặc suy giảm thể trạng, kèm đau bụng kéo dài và giảm cân ngoài ý muốn.

PGS.TS.BS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: BSCC.

"Điều quan trọng là không chờ đến khi triệu chứng trở nên rõ rệt mới đi khám. Nhiều bệnh lý đường tiêu hóa có thể được phát hiện ở giai đoạn sớm thông qua khám và sàng lọc, ngay cả khi người bệnh chưa có biểu hiện điển hình", BS Phương nhấn mạnh.

Không có biện pháp nào có thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ung thư đại trực tràng. Tuy nhiên, thay đổi lối sống và sàng lọc đúng thời điểm có thể giúp giảm nguy cơ cũng như tăng khả năng phát hiện bệnh sớm.

Theo vị chuyên gia, mỗi người nên duy trì chế độ ăn cân đối, hạn chế thịt chế biến sẵn và không tiêu thụ quá nhiều thịt đỏ; đồng thời tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn chất xơ. Vận động thể chất thường xuyên, duy trì cân nặng hợp lý cũng là những yếu tố quan trọng.

Bên cạnh phòng ngừa, sàng lọc là chìa khóa để phát hiện ung thư đại trực tràng trước khi bệnh gây triệu chứng rõ ràng. Theo khuyến cáo của Hội Ung thư Mỹ, người có nguy cơ trung bình nên bắt đầu sàng lọc từ 45 tuổi. Các phương pháp có thể gồm xét nghiệm phân hoặc các phương pháp quan sát trực tiếp đại trực tràng như nội soi.

Với người có nguy cơ cao, chẳng hạn tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng hoặc một số hội chứng di truyền, thời điểm và phương pháp sàng lọc có thể cần được thực hiện sớm hơn theo tư vấn của bác sĩ.