Nỗi khổ của dân chạy bộ Mỹ

Mùa hè năm nay, Jen Dimascio-Donohue quyết định mua một món đồ vốn nằm trong giỏ hàng nhiều tháng. Sau 7 dặm (khoảng 11 km) chạy bộ tại Massachusetts (Mỹ) trong buổi sáng có nhiệt độ vượt 80 độ F (27 độ C), cô lao xuống biển Cape Cod để giải nhiệt.

“Về nhà là tôi đặt mua ngay. Tôi đã đến giới hạn chịu đựng. Theo đúng nghĩa đen”, Dimascio-Donohue nói với Bloomberg.

Món đồ cô mua là một chiếc băng đô làm mát Omius có giá 234 USD. Người quản lý dự án ở New York đang tập luyện cho giải chạy New York City Marathon và từng chú ý đến sản phẩm này sau khi chứng kiến vận động viên Sifan Hassan sử dụng nó tại Olympic Paris 2024.

Dimascio-Donohue hiện đưa băng đô vào các buổi chạy thường xuyên, làm ướt lại sau khoảng 30 phút để duy trì hiệu quả làm mát. Cô dự định sử dụng thiết bị trong ngày thi đấu.

Người chạy bộ hiện nay phải thay đổi lịch tập luyện, sử dụng thiết bị ứng phó với thời tiết nóng lên. Ảnh minh hoạ: Reuters.

Tập luyện cho cái nóng

Mỗi mùa marathon, runner (người chạy bộ) không chỉ phải tính toán số km cần chạy mỗi tuần. Họ cân nhắc loại gel dinh dưỡng phù hợp, đôi giày tốt nhất cho bàn chân và cả thời tiết.

Các đợt nắng nóng tại New York, thời tiết khô kéo dài ở London hay mùa hè kỷ lục tại Hong Kong đang khiến nhiệt độ và độ ẩm trở thành biến số khó bỏ qua. Khi trời nóng, cơ thể khó tự làm mát, từ đó ảnh hưởng đến cả thành tích và sự an toàn của runner, theo Los Angeles Times.

Thay vì khuyên vận động viên cố chịu đựng, các huấn luyện viên khuyến cáo giảm tốc độ, chạy vào thời điểm mát hơn hoặc chuyển vào trong nhà nếu cần. Chạy quá sức trong điều kiện nắng nóng có thể dẫn đến kiệt sức, thậm chí sốc nhiệt - tình trạng có khả năng đe dọa tính mạng và gây tổn thương não.

Theo ứng dụng huấn luyện chạy bộ Runna, 80% người dùng thay đổi hoặc bỏ buổi chạy vì thời tiết nóng. Tỷ lệ này lên tới 92% tại khu vực Sun Belt của Mỹ. Steph Kessel, huấn luyện viên trưởng của Runna, cho rằng cơ thể phải làm việc nhiều hơn để hạ nhiệt trong điều kiện nóng.

“Cơ thể chúng ta không biết tốc độ, nhưng biết mức độ gắng sức”, cô nói với Bloomberg.

Các chuyên gia thể thao cũng ngày càng chú ý đến việc giúp cơ thể thích nghi với căng thẳng nhiệt. Chris Dougé, một người chạy bộ ở New York đang tập luyện cho Chicago Marathon vào ngày 11/10, đến sauna 3 lần/tuần. Với anh, kiểm soát sức nóng quan trọng hơn so với loại giày trên chân. Anh xem việc tập luyện ở nhiệt độ cao tương đương với việc tập chạy trên địa hình dốc.

Christopher Minson, giáo sư sinh lý học con người tại Đại học Oregon, cho biết cơ thể có khả năng thích nghi đáng kể với nhiệt độ cao. Theo ông, điều tốt nhất người chạy bộ có thể làm để đảm bảo an toàn và thành tích là thích nghi với nhiệt độ.

Các thương hiệu bước vào cuộc đua kinh doanh trang phục, thiết bị làm mát. Ảnh minh hoạ: Bloomberg.

Minson khuyến nghị vận động viên bắt đầu quá trình này ít nhất một tháng trước cuộc đua hoặc duy trì việc tiếp xúc với nhiệt như một phần thường xuyên trong lịch tập. Runner có thể sử dụng sauna, bồn tắm nước nóng hoặc thực hiện các bài tập nhẹ vào thời điểm nóng hơn trong ngày. Tuy nhiên, những buổi tập quan trọng như chạy interval (còn gọi là chạy biến tốc hoặc chạy ngắt quãng) không nên được dùng để luyện khả năng chịu nhiệt.

Thời điểm nóng nhất trong ngày cũng đang thay đổi. Emma Kirk-Odunubi, nhà khoa học thể thao kiêm huấn luyện viên chạy bộ tại London, chia sẻ với Bloomberg rằng trước đây khoảng 12-14h thường là lúc nóng nhất, nhưng hiện nhiệt độ cao có thể kéo dài đến sau 17-18h.

Tại Dallas, nơi sinh sống của Harrison Terry, thời tiết nóng và ẩm khiến anh chuyển lịch chạy sang đầu buổi tối. Trong khi đó ở Hong Kong, Sylvia Lour phải bỏ những buổi chạy nhóm bắt đầu lúc 8h45 trên các cung đường ít bóng râm vì nắng nóng quá mức.

Cuộc đua của thiết bị làm mát

Runner có thể chuẩn bị nhưng không thể kiểm soát thời tiết ngày thi đấu. Theo phân tích của tổ chức nghiên cứu báo cáo về khoa học khí hậu Climate Central trên 221 giải marathon toàn cầu, những ngày thi đấu mát mẻ vốn quen thuộc tại các giải Berlin, Chicago hay New York đang ngày càng ít xuất hiện.

Năm 2023, Twin Cities Marathon phải hủy bỏ vì nhiệt độ tại Minneapolis và St. Paul lên tới mức kỷ lục 92 độ F (33 độ C). Năm ngoái, Berlin Marathon cũng ghi nhận nhiệt độ khoảng 80 độ F (27 độ C), cao hơn 14,9 độ F (8,3 độ C) so với mức thông thường vào cuối tháng 9.

“Nguy cơ nhiệt độ ảnh hưởng đến thành tích hoặc sự an toàn sẽ tiếp tục tăng lên qua từng năm đối với phần lớn giải chạy”, Andrew Pershing, chuyên gia của Climate Central, nhận định với Bloomberg.

Các ban tổ chức bắt đầu điều chỉnh. Cape Town Marathon chuyển từ tháng 10 sang tháng 5 để giảm nguy cơ nắng nóng. Los Angeles Marathon hồi tháng 2 cho phép runner dừng ở mốc 18 dặm (khoảng 28,97 km) nhưng vẫn nhận huy chương hoàn thành khi nhiệt độ tăng lên 88 độ F (31 độ C).

Những thay đổi này đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của ban tổ chức trong việc đảm bảo an toàn nhiệt cho vận động viên. Kirk-Odunubi cho rằng điều này không chỉ cần được tính đến ở các marathon lớn mà cả những giải chạy cự ly ngắn hơn. Nếu runner không còn cảm thấy an toàn, họ có thể bắt đầu tránh các cuộc đua hoặc thậm chí không muốn chạy ngoài trời.

Băng đô làm mát Omius (trái) hay áo chạy bộ địa hình Nike nằm trong số trang phục, thiết bị hỗ trợ làm mát được săn đón. Ảnh: Omius; Nike.

Khi không thể kiểm soát thời tiết, runner tìm đến trang phục và thiết bị hỗ trợ làm mát. Tại cửa hàng Fleet Feet ở Columbus Circle, New York, nhân viên ghi nhận nhu cầu tăng đối với trang phục thấm hút mồ hôi, đồ làm mát và các loại thức uống, viên nang hay viên nhai bổ sung chất điện giải.

Nike phát triển áo ACG Radical Airflow trị giá 150 USD tại Sports Research Lab, thử nghiệm trong các phòng mô phỏng điều kiện khắc nghiệt. Một nguyên mẫu từng được vận động viên chạy địa hình Caleb Olsen sử dụng khi giành chiến thắng ở cự ly 100 dặm (160,934 km) tại Western States Endurance Run 2025.

Các sản phẩm khác gồm tay áo Adidas giá 20 USD sử dụng chất liệu Climacool, khăn quấn cổ làm lạnh bằng đá của Lululemon giá 38 USD, áo Oiselle giá 62 USD với chất liệu Brrr° và áo Raide RaceTech giá 149 USD có túi phía sau để chứa đá.

Đáng chú ý nhất là băng đô Omius mà Dimascio-Donohue vừa mua. Sản phẩm sử dụng các khối graphite để hút nhiệt khỏi da khi nước bay hơi. Cô mô tả cảm giác khi đeo giống như “có một túi đá buộc trên trán”.

Tuy nhiên, cảm giác mát không đồng nghĩa với việc nhiệt độ lõi cơ thể thực sự giảm. Một nghiên cứu về băng đô Omius do Bloomberg dẫn lại cho thấy hiệu quả làm mát tại chỗ không mang lại lợi ích đáng kể cho toàn bộ cơ thể hoặc thành tích trong bài chạy 5 km ở điều kiện nóng, ẩm.

Ngay cả người sáng lập Omius Gustavo Cadena cũng thừa nhận rất khó thay đổi nhiệt độ lõi cơ thể chỉ bằng cách làm mát một vùng nhỏ. Với Johnny Del Balso, một vận động viên 3 môn phối hợp ở Ohio, chiếc băng đô hoạt động ổn, nhưng không có gì đột phá. Dù vậy, anh vẫn sử dụng trong các buổi tập và cuộc đua nóng vì cảm nhận rõ sự khác biệt, giúp những buổi chạy dài dễ chịu hơn.