Nỗi lo cửa biển bồi lắng

Cảng cá Phú Hài thường xuyên bị bồi lấp.

Cửa biển “tử thần”

Theo ghi nhận tại khu vực cảng Phan Thiết (phường Phan Thiết), bãi cát nhỏ hơn một năm trước, đã tích tụ trở thành một “tiểu ốc đảo” nằm trên luồng hàng hải dẫn vào cảng, chiếm hết 1/2 diện tích mặt nước. Trước đây, tàu có thể canh thủy triều để ra vào cảng thì nay buộc phải có sự hỗ trợ của ghe nhỏ lai dắt.

Theo nhiều chủ tàu, cảng Phan Thiết chỉ có duy nhất một đơn vị kinh doanh lai dắt tàu nên giá vận chuyển rất cao. Năm 2025, mỗi chuyến trả 660.000 đồng; năm nay là 880.000 đồng, mà đơn vị thuê buộc đóng tiền thuế 10% cho tàu lai dắt.

Cách đó vài hải lý, cảng cá Phú Hài (phường Phú Thủy) rơi vào tình trạng “thê thảm” hơn. Tùy theo thủy triều mà bãi cát đã bồi lắng sẽ trồi lên chiếm hết mặt nước tại bến.

Nguy hiểm hơn, cảng cá La Gi (phường Phước Hội) là một trong những cảng lớn của tỉnh phục vụ cho các khu vực lân cận, nhưng cũng bị cát bồi lắng nhiều năm nay. Trong vài tháng qua, cửa biển này trở thành bẫy “tử thần”, làm chìm khoảng tám tàu cá, nhiều người bị thương và hai người chết. Nhiều ngư dân than thở, tàu cá thiệt hại một, thì ngư dân thiệt hại rất nhiều. Một con tàu thường có khoảng 5-10 thuyền viên, tàu nằm bờ sửa chữa là hàng chục người trong gia đình này sẽ mất “miếng cơm”.

Theo Ban Quản lý cảng cá tỉnh (chủ đầu tư), cửa biển La Gi cần nạo vét khoảng 38.000 m3, nhưng đến tháng 7/2025, khối lượng thực hiện khoảng 30% và tạm dừng đến nay.

Thời điểm nhiều tàu cá bị chìm là do cửa biển La Gi có gió mùa Đông Bắc thổi mạnh, tạo sóng lớn. Giám đốc Ban Quản lý cảng cá tỉnh Hồ Ngọc Đài cho biết, dù cảnh báo, nhưng nhiều tàu di chuyển ra vào cửa biển La Gi khi thời tiết xấu, dẫn đến bị sóng đánh chìm, đồng thời, dòng chảy mạnh làm vật liệu vừa nạo vét bị tái bồi lắng nhanh. Do cửa biển hẹp, đơn vị thi công chỉ có thể thực hiện nạo vét bằng tàu công suất nhỏ, ảnh hưởng đến tiến độ dự án.

Ngoài ra, việc sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, dẫn đến phải điều chỉnh các thủ tục liên quan. Đến tháng 11/2025, ban mới được cấp lại vốn để thi công nạo vét. Hiện nay, các đơn vị đang nộp hồ sơ gia hạn thi công nạo vét thông luồng, bảo đảm hoàn thành dự án trước ngày 31/3/2026. Trước đó, tháng 5/2025, Báo Nhân Dân đã có bài phản ánh “Sớm nạo vét cát khu vực cửa biển tại Bình Thuận” nhưng đến nay vẫn chưa có cảng nào được nạo vét xong.

“Đẩy đưa” chấp thuận vị trí

Đối với cửa biển La Gi, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nguyễn Văn Chiến cho biết, nguyên nhân chậm tiến độ chủ yếu do biện pháp thi công của nhà thầu chưa phù hợp trong điều kiện khu vực cửa biển có nhiều tàu thuyền qua lại, chịu tác động của sóng gió; đồng thời, trách nhiệm chủ đầu tư trong việc tham mưu xử lý nguồn vốn.

Sở yêu cầu chủ đầu tư khẩn trương đề xuất sử dụng sà-lan xáng cạp để nạo vét luồng và di chuyển vào gần bờ để dùng máy hút thổi bùn cát vào bãi chứa. Mới đây, Ủy ban nhân dân tỉnh bố trí 30 tỷ đồng để nạo vét tại ba cảng cá trọng điểm của tỉnh; riêng cảng Phan Thiết sử dụng vốn của Cục Hàng Hải và Đường thủy Việt Nam.

Ông Nguyễn Mậu Sâm, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Phước Hội cho biết, hai năm trước, địa phương đã có văn bản gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh đề nghị sớm nạo vét cát cửa biển La Gi nhưng đến nay vẫn chưa thực hiện xong.

Một năm trước, đơn vị thi công đưa tàu xuống nạo vét thì bị hư hỏng và cũng đưa ra nhiều lý do chậm tiến độ. Tháng 2, tàu hút cát được điều đến nhưng “công năng” lại chuyên chở hàng hóa không phải tàu nạo vét, thuyền trưởng không đúng chuyên môn, khai thác tàu không đúng vùng hoạt động, sử dụng giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường hết hiệu lực, không lập sổ danh bạ thuyền viên.

Tháng 10/2023, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam có văn bản gửi Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng đề nghị giới thiệu và chấp thuận vị trí đổ chất nạo vét tại luồng hàng hải Phan Thiết. Do nhiều lần có văn bản đề nghị nhưng chưa nhận được ý kiến, tháng 5/2025, Cục có văn bản đăng ký lịch làm việc với Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng về vị trí đổ chất nạo vét. Sau đó, Lâm Đồng giao các đơn vị liên quan tổ chức khảo sát, đề xuất vị trí phù hợp nhu cầu tiếp nhận vật, chất nạo vét và quy định pháp luật để báo cáo, tham mưu tỉnh xem xét giới thiệu cho Cục trong tháng 6/2025.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, tháng 10/2025, đơn vị đã khảo sát và tổ chức họp với các cơ quan liên quan giới thiệu vị trí tiếp nhận chất nạo vét cảng Phan Thiết là khu vực gốc đê tả ngạn khu tránh bão cửa Phú Hải (phường Phú Thủy).

Đây là khu vực bãi bồi ven biển do nhà nước quản lý. Do đó, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam cần khảo sát xác định cụ thể diện tích, hiện trạng sử dụng đất, đánh giá tác động ảnh hưởng, lập phương án tiếp nhận vật, chất nạo vét và giải pháp xử lý phù hợp trong việc đổ vật, chất nạo vét lên bờ.

Đến tháng 11/2025, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam lại có văn bản đề nghị Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng sớm xem xét, giới thiệu và chấp thuận vị trí khu vực gốc đê tả ngạn khu tránh bão cửa Phú Hải.

Ở chiều ngược lại, tháng 12/2025, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh lại đề nghị Cục liên hệ với Ủy ban nhân dân phường Phú Thủy tổ chức khảo sát hiện trạng khu vực được giới thiệu gồm: Tọa độ khép góc ranh giới; diện tích, khả năng tiếp nhận; hiện trạng... Sau đó, Cục cung cấp thông tin khảo sát cho Sở Nông nghiệp và Môi trường, Ủy ban nhân dân phường Phú Thủy để phối hợp Sở Xây dựng thực hiện thủ tục chấp thuận khu vực tiếp nhận chất nạo vét theo đúng quy định.

Tháng 2/2026, Cục có văn bản kiến nghị Ủy ban nhân dân tỉnh Lâm Đồng chỉ đạo các cơ quan liên quan xem xét, chấp thuận vị trí đổ chất nạo vét để đơn vị có cơ sở báo cáo Bộ Xây dựng bổ sung kế hoạch nạo vét duy tu luồng hàng hải Phan Thiết trong năm 2026, đồng thời, Lâm Đồng sớm ban hành danh mục khu vực đổ chất nạo vét nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động nạo vét, loại bỏ chướng ngại vật trên luồng hàng hải.

Trong khi hai đơn vị có văn bản trả lời qua lại nhưng vẫn chưa có tiếng nói chung về chấp thuận vị trí đổ chất nạo vét, thì doanh nghiệp và người dân vẫn “đánh cược” tài sản, tính mạng của mình khi các cửa biển tiếp tục bị bồi lắng nghiêm trọng.

Bài và ảnh: THANH HẢI