Nơi lưu giữ dấu ấn thời gian giữa lòng Thành phố Hồ Chí Minh

Chứng nhân lịch sử của thành phố

Từ năm 1860, thực dân Pháp cho xây dựng Sở Dây thép Sài Gòn (“dây thép” là cách gọi điện báo thời bấy giờ) để thiết lập hệ thống thông tin liên lạc; năm 1863, cơ sở này chính thức hoạt động. Khi nhu cầu liên lạc tăng nhanh, cơ sở cũ không còn đáp ứng, năm 1886 tòa nhà mới được khởi công và hoàn thành năm 1891. Nhiều người vẫn gắn công trình với tên tuổi Gustave Eiffel, song theo các nhà nghiên cứu, tác giả thiết kế là Marie-Alfred Foulhoux, kiến trúc sư trưởng xứ Nam Kỳ từ năm 1879.

Bưu điện Thành phố Hồ Chí Minh năm 1895. Ảnh Tư liệu.

Ra đời để làm đầu mối thông tin liên lạc của Sài Gòn, tòa nhà gắn với nhiều dấu mốc lịch sử của thành phố. Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Bưu điện Sài Gòn là một trong những công sở trọng yếu được lực lượng khởi nghĩa chiếm giữ từ 19 giờ ngày 24/8, trước khi toàn bộ chính quyền ở Sài Gòn về tay nhân dân ngày 25/8/1945. Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, thống nhất đất nước, công trình tiếp tục hoạt động; từ khi Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (ngày 2/7/1976), người dân quen gọi nơi đây là Bưu điện Thành phố.

Dấu ấn kiến trúc giao thoa Đông - Tây

Bưu điện Thành phố mang phong cách chiết trung, kết hợp kiến trúc cổ điển châu Âu với yếu tố trang trí phương Đông. Tòa nhà có bố cục đăng đối: khối giữa cao ba tầng, hai khối bên cao hai tầng, mái dốc lợp ngói. Mặt tiền nổi bật với dãy cửa cuốn vòm; lối vào chính có dạng vòm lớn, mái sảnh bằng sắt, bên trên là chiếc đồng hồ tròn và tấm biển ghi năm xây dựng 1886 - 1891. Màu vàng đất nhạt nguyên thủy của tòa nhà được điểm xuyết bởi các đường gờ, phù điêu màu trắng và cửa lá sách màu xanh lá. Tường ngoài gắn các biển ghi tên những nhà khoa học có đóng góp cho kỹ thuật thông tin liên lạc như Morse, Ampère, Volta, Ohm, Faraday. Điều đặc biệt của công trình không chỉ ở kiến trúc Pháp mà còn ở hình tượng rắn thần Naga, biểu tượng phương Đông, đặt trên nóc tòa nhà, điển hình cho sự tiếp biến văn hóa Đông - Tây.

Không gian bên trong Bưu điện Thành phố Hồ Chí Minh với kiến trúc cổ kính, nổi bật bởi mái vòm, các ô cửa và những chi tiết trang trí đặc trưng.

Bên trong, sảnh giao dịch rộng, thoáng với những hàng cột thép trang trí tinh xảo đỡ hệ vòm mái khung thép; các ô cửa lấy sáng trên đỉnh tường và trên mái đưa ánh sáng tự nhiên vào không gian, gợi liên tưởng tới những nhà ga châu Âu cuối thế kỷ XIX. Trên tường hai bên sảnh còn lưu giữ bản đồ “Sài Gòn và vùng phụ cận” năm 1892 và bản đồ “Đường dây điện tín miền Nam Việt Nam và Campuchia” năm 1936, những tư liệu trực quan về diện mạo đô thị và mạng lưới thông tin liên lạc xưa. Với những giá trị đó, công trình được quốc tế ghi nhận.

Trong các bảng xếp hạng bưu điện đẹp nhất thế giới, tạp chí Insider (Mỹ) đưa công trình vào danh sách 20 bưu điện (năm 2019), tạp chí kiến trúc Architectural Digest (Mỹ) xếp công trình ở vị trí thứ hai trong danh sách 11 bưu điện (năm 2023).

Điểm hẹn văn hóa, du lịch

Vị trí ở trung tâm giúp Bưu điện Thành phố gắn kết với các điểm tham quan lân cận: công trình nằm cạnh Nhà thờ Đức Bà, kết nối với Công viên 30/4 và Đường sách Nguyễn Văn Bình, tạo thành một cụm tham quan liền kề. Năm 2023, cụm Nhà thờ Đức Bà - Bưu điện Thành phố được bình chọn vào nhóm 10 điểm tham quan thú vị thuộc chương trình “Thành phố Hồ Chí Minh - 100 điều thú vị”.

Theo số liệu của ngành du lịch, 9 tháng đầu năm 2026, Thành phố Hồ Chí Minh ước đón hơn 8,5 triệu lượt khách quốc tế, tăng 34,5% so với cùng kỳ, trong đó, Bưu điện Thành phố là điểm dừng chân thường xuyên trong các chương trình tham quan khu trung tâm. Khách được vào cửa miễn phí, có thể gửi thư, bưu thiếp, mua tem và quà lưu niệm ngay tại quầy; nhiều đôi bạn trẻ chọn nơi đây làm khung cảnh chụp ảnh cưới.

Bưu điện Thành phố Hồ Chí Minh điểm hẹn văn hóa, kiến trúc và du lịch thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.

Không gian trước và trong bưu điện còn là nơi diễn ra nhiều hoạt động văn hóa cộng đồng. Nhiều năm qua, Bưu điện Thành phố Hồ Chí Minh (thuộc Tổng công ty Bưu điện Việt Nam), đơn vị được giao quản lý, khai thác công trình, đã phối hợp với các sở, ngành tổ chức Ngày hội Sách và Văn hóa đọc, Tuần lễ Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh và các buổi biểu diễn nghệ thuật dân tộc vào sáng thứ Bảy. Những tiết mục ca, múa, hòa tấu nhạc cụ dân tộc do Nhà hát Ca múa nhạc dân tộc Bông Sen biểu diễn miễn phí trước bưu điện đã đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với công chúng, nhất là giới trẻ và du khách quốc tế. Theo kế hoạch chiếu sáng nghệ thuật giai đoạn 2026 - 2028 của thành phố, Bưu điện Thành phố thuộc danh mục công trình biểu tượng được chiếu sáng nghệ thuật và là một trong những địa điểm dự kiến trình diễn ánh sáng 3D mapping, góp phần phát triển kinh tế ban đêm.

Hơn một thế kỷ qua, những cánh thư đi từ Bưu điện Thành phố Hồ Chí Minh đã nối người với người, nơi này với nơi khác. Vì thế, công trình không chỉ là một di sản kiến trúc mà còn là một phần ký ức của nhiều thế hệ người dân thành phố. Giữa thành phố ngày càng hiện đại, Bưu điện Thành phố không chỉ là một công trình kiến trúc cổ có giá trị lịch sử mà còn là biểu tượng văn hóa đặc sắc của thành phố, góp phần lưu giữ những dấu ấn lịch sử, quảng bá vẻ đẹp văn hóa và làm phong phú thêm hình ảnh của Thành phố Hồ Chí Minh.