Nokia từ bại tướng của iPhone đến thương vụ tỉ USD với Nvidia

Ít có âm thanh kỹ thuật số nào lại ăn sâu vào não người như nhạc chuông Nokia. Đến năm 2009, giai điệu đặc trưng của hãng ĐTDĐ Phần Lan đã phổ biến khắp nơi, ước tính được phát 1,8 tỉ lần mỗi ngày trên toàn cầu, tương đương 20.000 lần mỗi giây.

Nhạc chuông này, được chuyển thể từ tác phẩm guitar cổ điển Gran Vals của Francisco Tárrega, đã trở thành biểu tượng gắn liền với Nokia - công ty từng thống trị thị trường ĐTDĐ từ giữa thập niên 1990 cho đến năm 2008.

Sự xuất hiện của iPhone và các smartphone Android giá rẻ khiến doanh số Nokia giảm mạnh. Công ty đứng sau chiếc Nokia 3310 cực kỳ phổ biến dần bị lãng quên, cùng với những hãng tiên phong ĐTDĐ khác như BlackBerry.

Nokia 3310 với game Snake vang bóng một thời

Đến năm 2025, Nokia đã tái sinh. Bước chuyển hướng mới nhất của công ty Phần Lan sang cung cấp phần cứng cần thiết để kết nối các dịch vụ đám mây và trung tâm dữ liệu, đã được Nvidia xác nhận vào tháng 10.2025. Cụ thể hơn, hãng chip AI số 1 thế giới công bố kế hoạch đầu tư 1 tỉ USD vào Nokia. Hai công ty đã ký kết quan hệ đối tác chiến lược nhằm tích hợp AI (trí tuệ nhân tạo) vào các mạng viễn thông.

Nokia đang tìm cách giành vị trí dẫn đầu ở lĩnh vực 6G bằng cách kết hợp AI với các công nghệ không dây thế hệ mới. Nvidia đánh giá cao năng lực công nghệ này nên quyết định đầu tư 1 tỉ USD, hợp tác với Nokia để phát triển AI-RAN, mạng lưới được xem như cơ sở hạ tầng truyền thông thế hệ tiếp theo, phục vụ loạt dịch vụ như xe tự hành, bản sao kỹ thuật số, robot AI.

Theo Giám đốc điều hành Justin Hotard, khả năng cải tổ hoạt động kinh doanh đã trở thành một phần bản sắc của Nokia. “Chúng tôi có một di sản rất mạnh về việc này”, ông nói với tờ FT.

Justin Hotard (bên trái) và Jensen Huang, Giám đốc điều hành Nvidia - Ảnh: Bloomberg

Hành trình tiến hóa của Nokia, từ một nhà máy giấy duy nhất năm 1865 trở thành nhân tố quan trọng trong cuộc cách mạng AI, thông qua các giai đoạn bán ủng cao su, tivi và những chiếc ĐTDĐ dẫn đầu thế giới, nhận được sự ngưỡng mộ từ giới phân tích và ngành công nghiệp.

“Hành trình của Nokia thực sự đáng chiêm ngưỡng”, Ben Wood, nhà phân tích trưởng của công ty CCS Insight, nhận xét.

Từ thống trị lĩnh vực ĐTDĐ gần hai thập kỷ đến thất bại thảm hại với smartphone chạy Windows Phone

Sự thống trị gần hai thập kỷ của Nokia trong lĩnh vực ĐTDĐ có được là nhờ việc nhanh chóng áp dụng hệ thống thông tin di động toàn cầu (GSM) - bộ tiêu chuẩn cho mạng 2G đã trở thành nền tảng cho khả năng kết nối hiện đại.

Những chiếc ĐTDĐ có bàn phím và màn hình nhỏ của Nokia đã mở đường cho nhắn tin SMS và trở thành biểu tượng văn hóa, xuất hiện trong các bộ phim từ The Matrix (Ma trận) đến Charlie’s Angels (Những thiên thần của Charlie).

Jorma Ollila, Giám đốc điều hành Nokia giai đoạn 1992-2006, cho rằng sự phổ biến của ĐTDĐ Nokia đến từ việc doanh nghiệp được dẫn dắt bởi các chuyên gia tiếp thị, trong khi đối thủ tập trung nhiều hơn vào công nghệ nền tảng.

“Chúng tôi có một cách rất riêng để thiết kế ĐTDĐ sao cho thân thiện với người dùng”, ông nói với FT. Đến năm 2000, Nokia nắm giữ 26,4% thị phần ĐTDĐ toàn cầu, theo CCS Insight. Vào thời kỳ đỉnh cao năm 2000, giữa cơn sốt bong bóng dotcom, Nokia được định giá khoảng 286 tỉ euro và ước tính đóng góp khoảng 4% GDP của Phần Lan.

“Tại Nokia, chúng tôi có niềm tin mạnh mẽ hơn hầu hết công ty khác rằng công nghệ di động sẽ là lĩnh vực đầy tiềm năng. Thực tế nó còn phát triển mạnh mẽ hơn cả những gì chúng tôi hình dung”, Jorma Ollila nói.

Chiếc Nokia 6510 trong một cửa hàng ở Phần Lan năm 2002 - Ảnh: Getty Images

Nokia đã bán được 126 triệu chiếc 3310, còn được gọi là “cục gạch”. ĐTDĐ Nokia được cài sẵn game gây nghiện Snake, trong đó người chơi điều khiển một con rắn ngày càng dài trên màn hình nhỏ bằng bàn phím. Tuy nhiên, việc Nokia không nắm bắt được tầm quan trọng của kỷ nguyên smartphone, được mở ra với chiếc iPhone đầu tiên năm 2007, cuối cùng đã khiến hãng phải trả giá đắt.

“Nokia không nhận ra sự chuyển dịch sang smartphone, phản ứng quá chậm, không thiết kế lại nền tảng phần mềm của mình để cạnh tranh với Android và iOS”, nhà phân tích Ben Harwood của New Street Research cho biết. New Street Research là công ty nghiên cứu và tư vấn tài chính độc lập, chuyên cung cấp phân tích cho nhà đầu tư tổ chức (quỹ đầu tư, ngân hàng, công ty quản lý tài sản).

Trong nỗ lực cuối cùng nhằm giành chỗ đứng trên thị trường smartphone đang tăng trưởng nhanh, Nokia đã áp dụng hệ điều hành Windows Phone của Microsoft năm 2011 để sản xuất dòng Lumia.

Các smartphone Lumia thất bại thảm hại và quyết định đó đã trở thành “đòn chí mạng” với hoạt động kinh doanh của hãng, theo Ben Harwood.

Nhận thấy tình hình ngày càng xấu đi, Nokia đã bán bộ phận thiết bị và dịch vụ của mình, nơi từng sở hữu mảng kinh doanh ĐTDĐ hàng đầu thế giới, cho Microsoft với giá 5,4 tỉ euro vào năm 2014. Doanh thu của Nokia đã giảm từ mức đỉnh 37,7 tỉ euro năm 2007 xuống chỉ còn 10,7 tỉ euro vào thời điểm được bán.

“Năm 2008, Nokia tiến gần đến ngưỡng 40% thị phần toàn cầu”, Ben Harwood nói. Ông cho biết: “Nokia chưa bao giờ nghĩ sẽ chứng kiến mức sụt giảm thị phần thảm khốc như những gì đã xảy ra”.

Chuyển hướng sang lĩnh vực viễn thông và thương vụ mua lại lớn nhất lịch sử Nokia

Khi thương hiệu Nokia nhanh chóng mờ nhạt trong tâm trí người tiêu dùng, Giám đốc điều hành Rajeev Suri phải vạch ra một hướng đi khác cho công ty.

Sau khi rút khỏi mảng điện thoại, Nokia mua lại phần vốn của Siemens trong liên doanh mạng viễn thông với giá 1,7 tỉ euro vào năm 2013. Đáng chú ý là mảng này nhanh chóng chiếm khoảng 90% tổng doanh thu của Nokia.

“Đó là nền tảng, bởi bạn không thể xây dựng một công ty trên một lõi yếu”, Rajeev Suri chia sẻ với FT, đồng thời cho biết “ưu tiên hàng đầu của ông là xóa bỏ mọi sự mơ hồ về tương lai của Nokia”.

Để biến Nokia thành hãng lớn trong lĩnh vực mạng viễn thông, Rajeev Suri đã thực hiện thương vụ mua lại lớn nhất lịch sử công ty. Đó là thỏa thuận gây tranh cãi trị giá 15,6 tỉ euro với hãng viễn thông Alcatel-Lucent (Pháp) năm 2015.

“Thâu tóm Alcatel-Lucent là một trong những quyết định táo bạo nhất mà chúng tôi đưa ra. Tôi nhớ khi bước xuống sân khấu tại đại hội cổ đông bất thường về thương vụ, một số cổ đông cá nhân nói ‘đừng làm vậy’. Thế nhưng, tôi đáp: Vài năm nữa, các bạn sẽ thấy biết ơn vì điều này”, Rajeev Suri (rời Nokia năm 2020) kể lại.

Tuy nhiên, sức mạnh ngày càng tăng của các hãng viễn thông Trung Quốc như Huawei và ZTE, vốn được xem là có công nghệ mạng di động tiên tiến hơn, đã bào mòn thị phần của Nokia.

Bất chấp sự dè dặt của một số chính phủ về hệ lụy an ninh quốc gia khi trao vai trò then chốt trong hạ tầng quan trọng cho các công ty Trung Quốc, Huawei và ZTE vẫn giành được hợp đồng từ những tập đoàn viễn thông lớn nhất châu Âu, gồm BT, Telefónica và Deutsche Telekom. Khi mảng kinh doanh cốt lõi lại bị đe dọa, Nokia đã đổi hướng lần thứ hai trong vòng một thập kỷ.

Dưới thời Giám đốc điều hành Pekka Lundmark, Nokia đẩy mạnh sang các công nghệ mới hơn như dịch vụ đám mây, trung tâm dữ liệu và mạng quang học, trong đó có thương vụ mua lại hãng chuyên mạng quang Infinera (Mỹ) với giá 2,3 tỉ USD vào tháng 2.2025.

Shaz Ansari, giáo sư chiến lược và đổi mới tại Đại học Cambridge, cho rằng tái cấu trúc thành công của một công ty “bắt nguồn từ sự linh hoạt đặc thù trong kinh doanh: Cách xử lý thất bại và phân bổ lại nguồn lực”.

“Nokia có khả năng hiếm thấy là dứt khoát cắt bỏ những mảng kinh doanh không hiệu quả. Họ không chỉ xoay trục giữa các sản phẩm, mà còn giữa các ngành”, Shaz Ansari nói thêm.

Tận dụng “siêu chu kỳ AI”

Kế nhiệm Pekka Lundmark vào tháng 4.2025, Justin Hotard đã tìm cách định vị Nokia để tận dụng “siêu chu kỳ AI”, yếu tố đang kích hoạt hàng trăm tỉ USD chi tiêu cho trung tâm dữ liệu mỗi năm. Công nghệ quang học của Nokia cho phép truyền tải thông tin giữa các trung tâm dữ liệu và hãng cũng sản xuất các bộ định tuyến phục vụ dịch vụ đám mây.

Sự chuyển mình mới nhất đã thu hút sự quan tâm của Nvidia - vua trong cuộc cách mạng AI. Tin tức về khoản đầu tư 1 tỉ USD từ Nvidia, công ty có giá trị lớn nhất thế giới, đã đẩy cổ phiếu Nokia tăng 25%. Hiện nay, Nokia có vốn hóa thị trường khoảng 31,65 tỉ USD, chỉ là một phần nhỏ so với thời đỉnh cao.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích đã bày tỏ lo ngại việc đặt cược vào AI có thể khiến Nokia gặp rủi ro, do thị trường này biến động mạnh và cạnh tranh ngày càng gay gắt với nhiều đối thủ như Ciena, Cisco.

Paolo Pescatore, nhà phân tích của hãng PP Foresight, cho biết có “những lo ngại đáng kể” về lợi nhuận trong tương lai từ đầu tư vào AI với các nhà khai thác mạng, do “khách hàng không muốn phụ thuộc quá nhiều vào một nhà cung cấp duy nhất”.

Dù vậy, Justin Hotard không nao núng: “Tại Nokia có một tư duy sẵn sàng tiếp tục chiến đấu. Thế nhưng, tôi nghĩ ở đây cũng có nhận thức rằng con đường để tồn tại không phải lúc nào cũng thẳng tắp và công ty sẽ phải liên tục xoay trục khi cần thiết”.

Sơn Vân