Nông dân chủ động sản xuất trước nguy cơ El Nino

Nông dân vùng sản xuất cà phê Đức Lập, tỉnh Lâm Đồng dẫn nước tưới cho cà phê

Nguồn nước - nỗi lo của nhà nông

Với người trồng cà phê, hồ tiêu và các loại cây có giá trị kinh tế cao, nguồn nước không chỉ quyết định cây có sống được qua mùa khô mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất.

Tại xã Thuận An, anh Hồ Văn Vinh có 8 ha đất trồng cà phê xen bơ, sầu riêng và hồ tiêu. Với một khu vườn nhiều tầng cây, nhu cầu nước lớn nhưng nguồn nước lại ngày càng khó lường, gia đình anh không chờ đến khi mùa khô khắc nghiệt mới xoay xở. Khoảng 4.000 m² đất được múc thành hồ để tích nước, cùng giếng khoan sâu 120 m làm nguồn bổ sung khi cần.

Anh Vinh chia sẻ, trong điều kiện thời tiết ngày càng khó đoán, việc sản xuất phải có sự chuẩn bị từ trước. Cách tổ chức vườn cũng được tính toán theo hướng giảm áp lực cho nguồn nước, cây ăn trái che bóng, chắn gió cho cà phê, góp phần hạn chế tác động của nắng nóng và giảm nhu cầu tưới. Với anh Vinh, thời tiết càng thất thường thì người làm vườn càng phải tính trước một bước.

Từ một hồ nước được tích trước mùa khô đến cách bố trí từng tầng cây trong vườn, sự chủ động ấy đang trở thành cách người nông dân tự tạo thêm “dư địa” để giữ mùa vụ khi nguồn nước chịu nhiều sức ép.

Theo phương án ứng phó của UBND tỉnh, từ tháng 8 - 10/2026, El Nino có xu hướng mạnh dần, với xác suất đạt cường độ mạnh đến rất mạnh khoảng 90%. Giai đoạn tháng 11/2026 - 1/2027, xác suất này được dự báo lên tới 95%.

Tưới nước thông minh giải pháp ứng phó khô hạn mùa khô

Đáng chú ý, nhiệt độ những tháng cuối năm có thể cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 - 2 độ C; riêng tháng 10, tổng lượng mưa trên địa bàn tỉnh được dự báo bắt đầu giảm khoảng 20% so với trung bình nhiều năm.

Nông dân phải thích ứng trước biến động thời tiết

Ở xã Nhân Cơ, ông Nguyễn Văn Nin nhìn biến đổi khí hậu từ một góc độ khác. Trên 10 ha đất, gồm 3,5 ha cà phê, 4 ha hồ tiêu và 1 ha điều, những thay đổi của thời tiết được ông cảm nhận rõ qua từng mùa vụ. Mưa không còn phân bổ như trước, có thời điểm đến muộn, có lúc dồn dập trong thời gian ngắn, khiến lượng nước tích trữ cho mùa khô giảm trong khi cây trồng vẫn cần nước. Nhưng điều khiến ông lo hơn là khi thời tiết thay đổi, những vấn đề trong vườn cũng thay đổi theo.

Ông Nin chia sẻ, thích nghi với biến đổi khí hậu là phải thích nghi với cả nhiệt độ, mùa vụ. Khi những yếu tố này thay đổi thì nguồn gây bệnh trên cây cũng có thể thay đổi theo. Năm nay, rệp sáp xuất hiện nhiều; với hồ tiêu, độ ẩm tăng kéo theo nguy cơ rụng trái, phát sinh bệnh. Vì thế, có nước thôi chưa đủ. Tôi phải đồng thời chủ động nguồn tưới, điều chỉnh cách chăm sóc và giữ vườn thông thoáng. Vườn phải thông thoáng thì cây mới khỏe. Mình phải chủ động phòng bệnh, chứ không đợi đến khi bệnh xuất hiện rồi mới xử lý.

Những thay đổi ấy cho thấy với người nông dân, thích ứng với khí hậu cực đoan không còn là câu chuyện của riêng việc chống hạn, mà là thay đổi cả cách nhìn, cách làm và cách chuẩn bị cho mỗi mùa vụ.

Từ những khu vườn cụ thể có thể thấy, ứng phó với thời tiết cực đoan đang chuyển từ tư duy “chống hạn” sang chủ động thích ứng. Người sản xuất tính toán cây trồng, mùa vụ và kỹ thuật dựa trên khả năng nguồn nước thực tế.

Lâm Đồng hiện có 966 công trình thủy lợi, phục vụ tưới khoảng 150.128 ha. Trong đó có 536 hồ chứa với tổng dung tích khoảng 559 triệu m³. Tuy nhiên, một số công trình đã xây dựng lâu năm, xuống cấp, hư hỏng hoặc bị bồi lắng, ảnh hưởng đến năng lực phục vụ sản xuất.

Ông Hà Ngọc Chiến - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng cho biết, trước nguy cơ thời tiết diễn biến bất lợi, thời gian qua, ngành nông nghiệp hướng dẫn người dân tổ chức sản xuất phù hợp với khả năng nguồn nước.

Ngành chức năng cũng khuyến khích áp dụng tưới tiên tiến, tưới tiết kiệm, chủ động làm ao, hồ, nạo vét nơi tích trữ nước và hạn chế thất thoát trong quá trình tưới. Nguồn nước được ưu tiên trước hết cho sinh hoạt, nước uống cho gia súc, sau đó là các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao.

Về lâu dài, các công trình thủy lợi cần được kiểm tra, sửa chữa, nâng cấp, hồ chứa, kênh mương được nạo vét, khơi thông dòng chảy. Khi cần thiết, địa phương có thể sử dụng trạm bơm dã chiến, tận dụng nguồn nước từ các công trình lân cận để bổ sung cho vùng thiếu nước.

Lâm Đồng có nhiều vùng trồng cà phê, hồ tiêu và các loại cây có giá trị kinh tế cao

Quan trọng hơn, việc điều tiết nước cần được phối hợp giữa địa phương, đơn vị quản lý thủy lợi và các nhà máy thủy điện, gắn với lịch nông vụ và diễn biến thời tiết để bảo đảm nguồn nước cho vùng hạ du.