Nông dân đồng bằng sông Cửu Long lãi lớn khi trồng lúa phát thải thấp

Tại hội nghị sơ kết hai năm thực hiện Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 diễn ra mới đây, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam cho biết sau hơn hai năm triển khai, diện tích canh tác vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp đã đạt 354.839 ha, tương đương vượt 97% mục tiêu giai đoạn đầu là 180.000 ha.

Đề án 1 triệu ha lúa chuyên canh, giảm phát thải là cam kết của Việt Nam về tăng trưởng xanh, giảm phát thải khí nhà kính.

Một trong những chuyển biến quan trọng nhất của đề án là thay đổi tư duy sản xuất của người nông dân theo hướng giảm phát thải, nâng cao hiệu quả kinh tế và bảo vệ môi trường. Các quy trình canh tác bền vững như quản lý nước tưới tiên tiến, sử dụng phân bón hợp lý, xử lý rơm rạ sau thu hoạch… đang được áp dụng ngày càng rộng rãi.

Ông Trần Thanh Nam cho biết, tổng chi phí đầu vào giảm 40%, năng suất lúa tăng 12%; lợi nhuận trung bình tăng 6 triệu đồng/ha/vụ; giảm lượng phát thải 3-4 tấn CO2/ha/vụ so với canh tác truyền thống. Lượng giống gieo sạ giảm khoảng 45%, lượng phân bón giảm khoảng 30%, số lần phun thuốc bảo vệ thực vật giảm từ 2-3 lần mỗi vụ.

Ngoài ra, đề án đã góp phân nâng cao năng lực cộng đồng, cải thiện sinh kế, giảm phát thải, bảo vệ môi trường và nâng tầm thương hiệu gạo Việt Nam trên trường quốc tế.

Đề án cũng thúc đẩy các hoạt động kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp. Trong vụ đông xuân, khoảng 70% lượng rơm sau thu hoạch đã được thu gom và tái sử dụng cho các mục đích như trồng nấm rơm, làm phân bón hoặc bán cho thương lái, góp phần giảm phát thải khí nhà kính.

Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam đã bước đầu xây dựng nhãn hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp”. Đến nay, diện tích lúa được cấp nhãn hiệu đạt hơn 18.000 ha với sản lượng gạo tương ứng khoảng 75.000 tấn. Đáng chú ý, 500 tấn gạo thuộc chương trình đã được xuất khẩu sang Nhật Bản - một trong những thị trường có yêu cầu khắt khe về chất lượng và tiêu chuẩn sản phẩm.

Ông Trần Đức Thắng - Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặc biệt lưu ý đến vấn đề xử lý rơm rạ sau thu hoạch, bởi đây là khâu quan trọng để giảm phát thải và phát triển nông nghiệp tuần hoàn. Bên cạnh đó, năng lực của một số hợp tác xã, doanh nghiệp còn hạn chế, nguồn lực tài chính xanh và các cơ chế hỗ trợ cần mạnh mẽ hơn.

Thời gian tới, ông Thắng đề nghị Bộ Tài chính hỗ trợ sớm hoàn thành các thủ tục phê duyệt Dự án Hỗ trợ hạ tầng và kỹ thuật cho lúa chất lượng cao từ vốn vay của Ngân hàng Thế giới (WB), có thể hoàn thành trong tháng 3/2026. Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các tổ chức tín dụng bố trí vốn ưu đãi cho các bên tham gia Đề án. Các địa phương chủ động mở rộng diện tích, có giải pháp tăng cường liên kết giữa các bên, tuyên truyền và vận động nông dân tham gia sản xuất theo mô hình mới.

Bên cạnh những kết quả tích cực, việc triển khai đề án vẫn còn nhiều khó khăn. Theo các địa phương, hệ thống hạ tầng thủy lợi và giao thông nội đồng tại nhiều nơi chưa đồng bộ; dịch vụ cơ giới hóa, đặc biệt là khâu thu gom và xử lý rơm rạ, còn hạn chế. Năng lực quản trị và ứng dụng công nghệ số của một số hợp tác xã còn yếu, trong khi việc tiếp cận nguồn tín dụng phục vụ sản xuất theo mô hình phát thải thấp vẫn gặp nhiều trở ngại. Liên kết tiêu thụ lúa gạo dù đã hình thành nhưng chưa thật sự bền vững. Số lượng doanh nghiệp tham gia còn hạn chế và quy mô liên kết chưa tương xứng với tiềm năng của vùng.

Các địa phương cho rằng để đề án đạt hiệu quả lâu dài cần sớm bố trí nguồn lực đầu tư hạ tầng sản xuất, đặc biệt là hệ thống thủy lợi, giao thông nội đồng và cơ sở phục vụ cơ giới hóa.

Minh Thành