Nông nghiệp Việt: Hướng tới xuất khẩu 100 tỷ USD vào năm 2030

Năm 2025 đánh dấu một năm đầy ấn tượng cho xuất khẩu nông sản. Ảnh: Chu Khôi

Nông sản Việt ghi dấu tại những thị trường khó tính

Trên nền tảng tăng trưởng của các năm trước, đặc biệt là sự phục hồi mạnh mẽ trong năm 2025, toàn nông nghiệp đặt mục tiêu cán mốc 70 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản. Mục tiêu này đã nằm trong tầm tay khi 11 tháng năm 2025 xuất khẩu nông sản thu về hơn 64 tỷ USD. Kết quả này cho thấy, nông sản Việt đã có những thành tựu đáng ghi nhận, phản ánh quá trình chuyển đổi chiến lược theo hướng tiêu chuẩn hóa, nâng cấp chất lượng và đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ.

Câu chuyện của cà phê Việt là một minh chứng rõ nét nhất khi Việt Nam là quốc gia sản xuất và xuất khẩu cà phê Robusta lớn nhất thế giới, với sản lượng khoảng 1,8 - 2 triệu tấn mỗi năm. Đáng chú ý, các sản phẩm cà phê chế biến đóng góp tới 1,46 tỷ USD, tăng 58% so với cùng kỳ, cho thấy doanh nghiệp (DN) Việt đang dần tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị gia tăng cao, thoát khỏi định kiến về việc chỉ xuất khẩu thô.

Cùng với cà phê, năm 2025 cũng là năm ghi dấu của ngành rau quả khi 11 tháng năm 2025 xuất khẩu rau quả đạt 7,91 tỷ USD và dự kiến năm 2026 tiếp tục lập kỷ lục mới nhờ thị trường Trung Quốc tăng mua và các Nghị định thư mở đường cho nông sản Việt.

Cùng với thị trường Trung Quốc năm 2025 xuất khẩu rau quả sang Mỹ tăng mạnh tới 58,3%, cho thấy dư địa mở rộng ở các thị trường xa nhưng có sức chi tiêu cao. Trong nhóm 15 thị trường lớn nhất, Malaysia ghi nhận mức tăng đột biến 77,5%, trong khi Thái Lan giảm mạnh nhất ở mức 56,6%.

Còn theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (Vasep) các nước trong khối Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương đang chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam với 27,2% và tăng trưởng mạnh 24,3% so với cùng kỳ; xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 30,6%; châu Âu (EU) tăng 11,9%; trong khi kim ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ đạt 1,78 tỷ USD, tăng 8,1%.

Theo chuyên gia Nguyễn Văn Toàn Cơ, sáng lập và Tổng giám đốc Công ty cổ phần Giải pháp Công nghệ Felix (FELIXTECH), thành công này được tạo dựng từ 3 yếu tố then chốt. Đó là sự điều hành quyết liệt của Chính phủ và các bộ, ngành trong xúc tiến thị trường và tháo gỡ rào cản kỹ thuật; việc ứng dụng công nghệ sâu rộng trong sản xuất - chế biến - truy xuất nguồn gốc - logistics và sự chủ động của DN, nông dân trong liên kết chuỗi, chuyển đổi cây trồng, nâng cao chất lượng.

Hình thành chuỗi liên kết từ đồng ruộng đến bàn ăn

Việt Nam đã trở thành “mắt xích” quan trọng trong chuỗi giá trị nông sản toàn cầu. Những nỗ lực áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP, HACCP, Organic... giúp nông sản Việt chinh phục thành công nhiều thị trường khó tính ở đa châu lục, với kim ngạch xuất khẩu lớn.

Không ít DN lớn đã dẫn dắt, hình thành các chuỗi liên kết từ đồng ruộng đến bàn ăn thế giới, biến nông sản Việt từ "cái tên" thành "thương hiệu" trên thị trường quốc tế, chẳng hạn như chuỗi cà phê của Vinacafe, chuỗi thanh long Bình Thuận...

Theo ông Nguyễn Đình Tùng - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Vina T&T Group, chìa khóa để nâng vị thế nông sản Việt không chỉ nằm ở sản lượng mà ở tư duy dẫn dắt thị trường. DN muốn dẫn dắt chuỗi giá trị cần chủ động phân tích thị trường từng tuần, từng thị trường; xây dựng hợp đồng dài hạn với nông dân; hỗ trợ kỹ thuật, đầu tư giống, vật tư và quan trọng nhất là tạo niềm tin bằng cam kết tiêu thụ ổn định.

“Khi DN đóng vai trò “nhạc trưởng”, tín hiệu thị trường được truyền xuống vùng trồng, nông dân sản xuất theo đơn hàng, tránh dư thừa cục bộ và giảm rủi ro rớt giá theo mùa vụ. Đây cũng là cách duy nhất để nông sản Việt chuyển từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng chất lượng và tiêu chuẩn” - ông Tùng nhấn mạnh.

Cơ hội cho nông sản Việt rộng mở song cũng không ít chông gai nhất là khi nội lực của DN Việt vẫn còn nhiều “điểm nghẽn”. Hiện nay, phần lớn sản phẩm nông sản xuất khẩu vẫn ở dạng thô chưa đạt độ tinh xảo như dạng gói. Điều này khiến giá trị gia tăng bị hạn chế so với các quốc gia khác. Cùng với đó, mức tổn thất sau thu hoạch đối với nhiều mặt hàng chủ lực như lúa gạo, thủy sản... còn rất lớn.

Để nâng giá trị cho nông sản, ông Cơ cho rằng, cần đẩy nhanh chuyển đổi số nông nghiệp, đặc biệt là chuẩn hóa mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc toàn diện, kết nối thương mại điện tử - logistics - thanh toán - tài chính. Đồng thời, cần đầu tư mạnh vào trung tâm chế biến hiện đại tại vùng nguyên liệu và phát triển công nghệ sau thu hoạch nhằm nâng giá trị xuất khẩu.

Bàn về định hướng để tiến tới đạt kim ngạch xuất khẩu nông sản 100 triệu USD vào năm 2030 cũng như định vị thương hiệu cho nông sản Việt trên thị trường quốc tế, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ NNMT) Phạm Văn Duy cho rằng: “Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới ở nhiều mặt hàng chủ lực. Đây là nền tảng quan trọng để ngành tiếp tục tăng trưởng bền vững và hướng tới mục tiêu kim ngạch xuất khẩu 100 tỷ USD vào năm 2030” - ông Duy khẳng định.

Lê Bảo