Nông nghiệp Việt trong kỷ nguyên xanh: Mở đường cho doanh nghiệp 'hút' vốn ngoại

Chuyện ‘hút’ vốn ngoại của doanh nghiệp lớn

Tập đoàn PAN (The PAN Group) là một trong số ít đơn vị tiếp cận nguồn vốn xanh và bền vững từ khá sớm với thương vụ phát hành trái phiếu trị giá 1.135 tỉ đồng vào năm 2018, dưới sự bảo lãnh của Quỹ tín dụng đầu tư (CGIF) thuộc Ngân hàng phát triển châu Á (ADB). Tới tháng 12-2023, đơn vị này và Standard Chartered Việt Nam tiếp tục công bố biên bản ghi nhớ hợp tác triển khai các giải pháp và dịch vụ tài chính theo tiêu chí ESG (môi trường - xã hội - quản trị doanh nghiệp).

Số vốn huy động từ các định chế tài chính quốc tế được PAN sử dụng để phát triển nhà máy máy bánh kẹo tại Bibica, là một đơn vị thành viên của Tập đoàn tại thời điểm đó. Điểm nổi bật tại nhà máy là hệ thống điện mặt trời mái nhà, giúp tiết kiệm khoảng 4-5 tỉ đồng/năm. Về công nghệ, nhà máy của Bibica được trang bị các lò đốt bằng điện nhằm giảm phát thải CO2 ra môi trường thay vì sử dụng chất đốt bằng than đá.

Tương tự, TTC AgriS huy động hơn 140 triệu đô la Mỹ từ các định chế tài chính quốc tế danh tiếng như IFC thuộc nhóm Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng SMBC (Nhật Bản) và FCB (Đài Loan) trong năm 2023. Tới tháng 10-2025, đơn vị này tiếp tục hợp tác với DEG, định chế tài chính phát triển của Chính phủ Đức, thuộc Ngân hàng Tái thiết KfW.

Để nhận được sự tin tưởng từ đối tác, ông Thái Văn Chuyện, Tổng giám đốc AgriS cho biết, đơn vị phải chứng minh năng lực qua hành động thực chất. Chẳng hạn, ứng dụng ong mắt đỏ thay thế thuốc bảo vệ thực vật, phát triển dự án phân bón hữu cơ từ phụ phẩm mía đường tại Attapeu (Lào) theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Đồng thời, thực hiện báo cáo định kỳ và chịu đánh giá độc lập về môi trường – xã hội theo yêu cầu ESG nghiêm ngặt của DEG.

Hơn nữa, phải chấp hành nghiêm chỉnh việc công bố định kỳ Báo cáo thường niên và Báo cáo phát triển bền vững. Cả hai đều được xây dựng trên khung tiêu chuẩn, tham chiếu các thông lệ quốc tế tiên tiến như Quy tắc quản trị công ty của OECD, Thẻ điểm quản trị công ty ASEAN Scorecard, GRI Standards, ESRS, IFC Performance Standards và gắn kết với 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc.

Thậm chí, các chỉ tiêu phát triển bền vững trọng yếu tại Báo cáo phát triển bền vững niên độ 2024-2025 của TTC AgriS còn được Deloitte Việt Nam thực hiện Đảm bảo có giới hạn (Limited Assurance).

Kết quả, DEG không chỉ cấp tín dụng mà còn hỗ trợ AgriS triển khai các dự án kỹ thuật không hoàn lại - một minh chứng cho thấy cam kết bền vững thực chất có thể chuyển hóa thành nguồn lực tài chính cụ thể.

Mô hình quản lý chất thải, nuôi trùn quế bằng bùn thải từ ao nuôi cá tra tại Aquatex Bentre. Ảnh minh họa: H.T

Tương tự, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc tài chính PAN Group cho biết đơn vị phải thực hiện công bố Báo cáo phát triển bền vững theo chuẩn GRI nhiều năm liên tục trước khi được Standard Chartered chủ động ngỏ lời hợp tác.

Báo cáo này được xây dựng trên nền tảng là hệ thống quản trị bài bản, với bộ phận chuyên trách về phát triển bền vững ở tập đoàn và các công ty thành viên. Bộ máy này sẽ thu thập và cung cấp đầy đủ thông tin về thực hành phát triển bền vững trên toàn hệ thống như lượng CO2 xả ra môi trường hàng năm, tỷ lệ sử dụng chất đốt hóa thạch, khối lượng nước xử lý trước khi thải ra môi trường, số vụ tai nạn lao động…

“Nhận thức về xanh và bền vững của PAN được thúc đẩy rất nhiều bởi IFC hay ADB. Sau khi nhận nguồn vốn đầu tư từ các tổ chức này, họ yêu cầu chúng tôi từng bước xây dựng hệ thống hoạt động về phát triển xanh và bền vững một cách bài bản, qua đó hiểu rõ lợi ích dài hạn của việc tích hợp phát triển bền vững vào sản xuất - kinh doanh”, ông Tuấn nhớ lại

Kiến tạo ‘hành trình’ xanh

Nhìn từ việc PAN Group và TTC AgriS nhận hỗ trợ tài chính xanh từ các tổ chức tài chính quốc tế, có thể thấy ESG là một tiêu chuẩn bắt buộc với những doanh nghiệp muốn tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và tiếp cận vốn xanh. Tuy nhiên, việc triển khai ESG không đơn giản khi phần lớn doanh nghiệp thiếu nguồn nhân lực hoặc đối mặt với bài toán chi phí đầu tư cao và khó thay đổi thói quen sản xuất.

Trong ngắn hạn, đại diện TTC AgriS cho rằng cần xây dựng và từng bước hoàn thiện một khung tiêu chuẩn ESG thống nhất ở cấp quốc gia. Bên cạnh đó, cần có các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng hệ thống dữ liệu ESG, đo lường phát thải carbon và lập báo cáo phát triển bền vững.

Một góc vùng nuôi cá tra xuất khẩu thuộc công ty Aquatex Bentre - một thành viên Tập đoàn PAN. Ảnh minh họa: H.T

Tham luận tại hội nghị phát triển thị trường chứng khoán năm 2026, đại điện PAN Group cho rằng có thể xây dựng bộ chỉ số chuyên ngành nông nghiệp hoặc chỉ số ESG trên các Sở giao dịch chứng khoán nhằm tăng nhận diện doanh nghiệp nông nghiệp, tạo cơ sở đầu tư cho quỹ ETF và quỹ đầu tư chuyên ngành.

Đồng thời, thúc đẩy phát triển quỹ đầu tư vào doanh nghiệp không niêm yết (Private Equity), quỹ đầu tư mạo hiểm (Venture Capital), quỹ hưu trí và quỹ đầu tư chuyên ngành nông nghiệp để bổ sung nguồn vốn cho đổi mới công nghệ và các dự án dài hạn.

Bên cạnh đó, việc các cơ quan quản lý dần hoàn thiện cơ chế khuyến khích phát hành trái phiếu xanh và trái phiếu liên kết ESG cũng góp phần thu hút vốn từ quỹ đầu tư quốc tế cho dự án nông nghiệp bền vững. Đây cũng là ‘cánh cửa’ tiếp cận nguồn vốn kỳ hạn 10-20 năm - vượt xa mức trung bình khoảng 3 năm của thị trường hiện tại, cùng mức lãi suất khoảng 5,75-6,7% (chưa bao gồm chi phí giao dịch), theo kỳ vọng của FiinRatings.

“Để khai thác tiềm năng này, doanh nghiệp cần một lộ trình bài bản dựa trên ba trụ cột: xây dựng hệ sinh thái đối tác (từ bảo lãnh, xác nhận đến tư vấn pháp lý), đảm bảo minh bạch và tuân thủ theo chuẩn quốc tế và quan trọng nhất là nâng cao năng lực nội tại về ESG”, bà Đinh Thúy Hằng, Trưởng bộ phận trái phiếu xanh và tài chính bền vững (FiinRatings) lưu ý.

Cũng theo bà Hằng, hành trình của sản phẩm trái phiếu xanh đòi hỏi kỷ luật cao từ trước tới sau phát hành. Như vậy, doanh nghiệp xác định rõ mục đích sử dụng vốn, lựa chọn dự án đủ điều kiện, quản lý dòng tiền và công bố báo cáo tác động định kỳ nhằm duy trì niềm tin của nhà đầu tư.

“Khi khuôn khổ pháp lý được hoàn thiện, tiêu chuẩn minh bạch được nâng cao và hệ thống xếp hạng tín nhiệm độc lập được củng cố, thị trường này có thể trở thành ‘cầu nối’ quan trọng giữa nhu cầu vốn xanh trong nước và nguồn lực quốc tế đang tìm kiếm điểm đến mới”, bà Hằng nói.