Nông sản Tây Ninh cùng HTX nhập cuộc tài sản trí tuệ

Tại xã Tân Phú, HTX Dịch vụ Nông nghiệp Minh Trung đang quản lý 100ha mãng cầu VietGAP, toàn bộ quy trình được số hóa bằng nhật ký điện tử FaceFarm và mã QR truy xuất nguồn gốc. Cách làm này vừa kiểm soát chất lượng, minh bạch nguồn gốc, vừa tạo nền tảng phát triển tài sản trí tuệ cho sản phẩm và vùng nguyên liệu.

Công nghệ đi vào từng khâu sản xuất

Ông Trà Minh Nhẫn, Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Minh Trung, cho biết truy xuất nguồn gốc giúp người tiêu dùng có thêm thông tin và yên tâm hơn về sản phẩm. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để HTX kiểm soát chặt quy trình sản xuất, tạo dựng và gia tăng giá trị tài sản trí tuệ gắn với nông sản.

HTX Dịch vụ Nông nghiệp Minh Trung ứng dụng nhật ký điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc, từng bước tạo dựng và bảo vệ giá trị tài sản trí tuệ cho sản phẩm mãng cầu.

“Tất cả trái mãng cầu của HTX đưa ra thị trường đều có mã truy xuất nguồn gốc, giúp người tiêu dùng yên tâm hơn khi sử dụng sản phẩm” - ông Nhẫn chia sẻ.

Ứng dụng công nghệ cũng đang được HTX này kết hợp với nâng chuẩn sản phẩm. Năm 2023, mãng cầu của HTX được công nhận OCOP 4 sao, qua đó có thêm cơ hội tiếp cận các hệ thống phân phối hiện đại và kênh bán hàng trực tuyến.

HTX còn đẩy mạnh quảng bá trên nền tảng số, livestream và thương mại điện tử để kết nối trực tiếp với người tiêu dùng; đồng thời phát triển hàng trăm hecta vùng nguyên liệu liên kết, tập huấn kỹ thuật cho nông dân. Theo ông Nhẫn, mãng cầu sản xuất theo hướng hữu cơ vừa an toàn, vừa giữ được hương vị tự nhiên. HTX cũng đang hoàn thiện truy xuất nguồn gốc, nâng chuẩn OCOP và hướng đến xuất khẩu chính ngạch.

Câu chuyện tại HTX Minh Trung cho thấy chuyển đổi số không chỉ giúp nâng hiệu quả sản xuất mà còn tạo dữ liệu để chứng minh chất lượng, nguồn gốc và tính minh bạch của nông sản. Đây là nền tảng quan trọng để HTX nâng giá trị sản phẩm và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Trong khi đó, tại xã An Lục Long có HTX Dịch vụ nông nghiệp Thu Nguyên với công nghệ tiếp tục được đưa sâu vào vùng sản xuất. HTX xây dựng 9ha thanh long theo hướng hữu cơ, lắp đặt camera giám sát quá trình sinh trưởng, sử dụng phần mềm quản lý nhật ký canh tác và thiết bị phun tự động.

Những công nghệ này giúp HTX theo dõi từng khâu chăm sóc, giảm nhân công và hạn chế sai sót trong sử dụng chế phẩm sinh học. Dữ liệu sản xuất vì thế không còn nằm rời rạc trong sổ sách mà trở thành một phần của quy trình quản trị.

Ông Trần Hùng Cường, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX, cho rằng sản xuất theo hướng hữu cơ giúp HTX chủ động hơn trong việc tạo dựng giá trị sản phẩm.

“Chọn sản xuất theo hướng hữu cơ, chúng tôi chủ động quyết định giá trị sản phẩm, để đáp ứng được yêu cầu cao của thị trường về nông sản sạch” - ông Cường nói.

Thông qua liên kết với một số đối tác trong và ngoài nước, thanh long của HTX này đã tiếp cận các thị trường như Hà Lan, Úc, Dubai. Giá bán ổn định khoảng 25.000 đồng/kg, có thời điểm cao hơn nhiều lần so với thanh long canh tác theo phương thức truyền thống.

Khi dữ liệu vùng trồng tạo giá trị

Một trong những thay đổi quan trọng của các HTX tại Tây Ninh hiện nay là nhận thức về giá trị sản phẩm không còn dừng ở năng suất hay sản lượng. Vùng trồng được số hóa, truy xuất nguồn gốc, quy trình chuẩn hóa và cải tiến kỹ thuật giúp HTX tạo lợi thế cạnh tranh mới.

HTX Nông nghiệp Mỹ Thạnh, xã Mỹ Thạnh, là một ví dụ. Các thành viên được hướng dẫn ghi chép nhật ký sản xuất điện tử, sử dụng phân bón hữu cơ và quản lý dịch hại theo hướng an toàn sinh học. Sau thu hoạch, nông sản được làm sạch bằng máy sục ozon, đóng gói và dán mã QR truy xuất nguồn gốc trước khi đưa ra thị trường.

Ông Nguyễn Quốc Cường, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX, cho biết ứng dụng khoa học công nghệ giúp HTX nâng cao năng suất, chất lượng và tạo thêm lợi thế cạnh tranh.

“Chúng tôi xác định muốn phát triển bền vững thì phải sản xuất theo tiêu chuẩn và ứng dụng công nghệ. Hiện nay, HTX đã thực hiện truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, áp dụng nhật ký sản xuất điện tử, tăng cường sử dụng phân hữu cơ và các biện pháp sinh học trong canh tác” - ông Cường chia sẻ.

Từ những mô hình này, có thể thấy công nghệ đang tạo ra một lớp giá trị mới cho nông sản. Nhưng để giá trị ấy được giữ lại và khai thác lâu dài, HTX cần đi thêm một bước: nhận diện và bảo vệ tài sản trí tuệ.

Đó có thể là nhãn hiệu, kiểu dáng bao bì, giải pháp kỹ thuật hay sáng kiến trong sản xuất. Khi được bảo hộ phù hợp, những giá trị này trở thành tài sản để HTX quản lý, khai thác và phát triển, trong đó công nghệ tạo dữ liệu, tiêu chuẩn chứng minh chất lượng và sở hữu trí tuệ bảo vệ những giá trị khác biệt.

Nếu chỉ ứng dụng công nghệ nhưng xem nhẹ sở hữu trí tuệ có thể khiến HTX mất lợi thế vào tay người khác, trong khi thương hiệu được bảo hộ nhưng chất lượng không ổn định cũng khó bền vững. Vì vậy, HTX cần hình thành văn hóa tôn trọng, bảo vệ sở hữu trí tuệ, chủ động nhận diện, bảo hộ và quản lý các giá trị trí tuệ trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ.

Để đổi mới sáng tạo trở thành tài sản trí tuệ

Tại Tây Ninh, nhiều HTX đã ứng dụng công nghệ vào sản xuất như canh tác lúa thông minh, san phẳng ruộng bằng laser và thiết bị bay không người lái. Nhật ký điện tử Agritask, hệ thống giám sát sâu rầy và các ứng dụng quản lý ao nuôi cũng đang được đưa vào thực tiễn.

Ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất giúp các HTX ở Tây Ninh nâng chất lượng nông sản, đồng thời hình thành nền tảng để bảo vệ và khai thác quyền sở hữu trí tuệ.

Những mô hình này cho thấy đổi mới sáng tạo đang dần trở thành một phần của hoạt động sản xuất. Vấn đề tiếp theo là làm sao để các kết quả đổi mới ấy không dừng lại ở một thiết bị, phần mềm hay sáng kiến riêng lẻ mà trở thành năng lực cạnh tranh lâu dài của HTX.

Ông Lê Thanh Nhàn, Giám đốc HTX Thương mại Dịch vụ Nông nghiệp Tân Lập Tiến, xã Nhơn Hòa Lập, đánh giá cao định hướng hỗ trợ HTX về chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin và phát triển thương mại.

Theo ông Nhàn, đây là những lĩnh vực có vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm cho các HTX.

Từ thực tế này, việc hỗ trợ HTX cần gắn ứng dụng công nghệ, chuẩn hóa sản xuất với bảo hộ và thương mại hóa tài sản trí tuệ, giúp HTX nhận diện và khai thác tốt những giá trị do mình tạo ra. Với sản phẩm đặc trưng địa phương, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận và chỉ dẫn địa lý cũng cần được xem là công cụ nâng giá trị vùng nguyên liệu và mở rộng thị trường.

Ở góc độ rộng hơn, xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo trong khu vực kinh tế tập thể không chỉ là khuyến khích HTX mua máy móc mới hay sử dụng phần mềm. Đó còn là thay đổi cách nghĩ: coi tri thức, dữ liệu, sáng kiến, quy trình và thương hiệu là những tài sản cần được tạo lập, quản lý và bảo vệ.

Khi đó, một mã QR không chỉ để truy xuất nguồn gốc. Một nhật ký điện tử không chỉ để ghi chép. Một quy trình sản xuất mới không chỉ giúp giảm chi phí. Tất cả có thể trở thành những mắt xích góp phần tạo nên giá trị và tài sản trí tuệ cho HTX.

Đó là bước chuyển cần thiết để nông sản Tây Ninh không chỉ làm ra sản phẩm tốt, mà còn giữ được giá trị do chính mình tạo ra trên thị trường.