NSND Hoài Huệ, người giữ lửa cho nghệ thuật Bài Chòi trên đất võ

NSND Hoài Huệ

Buổi báo cáo tổng duyệt vở ca kịch bài chòi Huyền Trân công chúa của Đoàn Ca kịch Bài chòi Bình Định (thuộc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Gia Lai) vừa khép lại sau hơn 60 buổi tập luyện nâng cao. Phía sau một buổi tổng duyệt không đơn thuần là câu chuyện phục dựng một tác phẩm cũ. Đó còn là dịp để nhìn lại hành trình nghệ thuật của NSND Hoài Huệ – người dành trọn đời mình cho sân khấu bài chòi miền Trung.

Trở lại với "Huyền Trân công chúa" sau nhiều thập niên

Huyền Trân công chúa được dàn dựng nâng cao từ phiên bản mới năm 1994 và từng được phục hồi năm 2017. Lần trở lại này, tác phẩm tiếp tục được trao vào tay đạo diễn NSND Hoài Huệ – người đã gắn bó sâu đậm với lịch sử phát triển của Đoàn Ca kịch Bài chòi Bình Định.

Việc nâng cao một vở diễn truyền thống luôn khó hơn dựng mới. Bởi bài toán không nằm ở việc làm khác đi, mà làm sao giữ được linh hồn tác phẩm trong khi vẫn khiến khán giả hôm nay cảm thấy gần gũi.

Vợ chồng nghệ sĩ Hồ Thu và Hoài Huệ trong vở "Khúc ca bi tráng"

Vở diễn dựa trên kịch bản của tác giả Đoàn Thanh Ái và nhà viết kịch Văn Trọng Hùng, tiếp tục khai thác bi kịch lịch sử của công chúa Huyền Trân – hình tượng quen thuộc của sân khấu truyền thống nhưng luôn đặt ra những câu hỏi mới về thân phận, sự hy sinh và vận mệnh dân tộc.

Từ kép chính sân khấu đến đạo diễn gạo cội

NSND Hoài Huệ, tên thật Nguyễn Hoài Huệ, sinh năm 1962 tại Bình Định, thuộc lớp diễn viên đầu tiên của Trường Trung cấp Văn hóa – Nghệ thuật Nghĩa Bình. Ông là em trai của NSND ca sĩ Thu Hiền – người được Báo Người Lao Động trao "Mai Vàng tri ân" trong lễ trao giải Mai Vàng lần thứ 30 tại Nhà hát TP.

Ông trưởng thành từ sân khấu, đi lên từ những vai diễn thực chiến trước khi trở thành đạo diễn. Hiện ông là Ủy viên Ban chấp hành Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, tham gia nhiều hội đồng nghệ thuật với vai trò giám khảo.

NSND Hoài Huệ (giữa) trên sàn tập, chỉ đạo diễn xuất cho các diễn viên

Khán giả bài chòi miền Trung từng quen thuộc với hình ảnh ông cùng người bạn đời – NSND Hồ Thu – tạo nên cặp đào kép nổi tiếng của sân khấu bài chòi qua nhiều tác phẩm như: Huyền Trân công chúa, Anh hùng với giai nhân, Đồng tiền Vạn Lịch….

Ở giai đoạn diễn viên, ông tạo dấu ấn bằng khả năng biểu đạt tâm lý nhân vật cùng lối diễn tiết chế nhưng giàu nội lực. Đến giai đoạn đạo diễn, ông chuyển hóa vốn sống sân khấu ấy thành tư duy dàn dựng chặt chẽ, quyết liệt và yêu cầu rất cao về nghề.

Từ năm 2010 đến lúc nghỉ hưu, trên cương vị Trưởng Đoàn Ca kịch Bài chòi Bình Định, ông trở thành một trong những gương mặt quan trọng giữ nhịp phát triển cho đơn vị nghệ thuật này trong giai đoạn nhiều biến động.

Người đạo diễn của sự chỉn chu và kỷ luật nghề

Nhiều nghệ sĩ làm việc cùng NSND Hoài Huệ đều nhắc đến ông bằng những từ khóa quen thuộc: thẳng tính, kỹ tính và nghiêm khắc.

NSND Hoài Huệ và đạo diễn Thanh Hiệp

Phong cách đạo diễn của ông không thiên về phô diễn hình thức. Điều ông theo đuổi là cấu trúc sân khấu chắc tay, nhịp diễn hợp lý và tính chuẩn xác trong ngôn ngữ truyền thống.

Sự khó tính ấy đến từ một nỗi lo thường trực: nếu người làm nghề dễ dãi với nghệ thuật truyền thống, sân khấu sẽ mất đi căn cốt của mình.

Với ông, bài chòi không phải di sản để trưng bày, mà phải là nghệ thuật sống được bằng chất lượng nghề nghiệp.

Một đời huy chương và những khoảng lặng của người giữ nghề

Sự nghiệp của NSND Hoài Huệ được ghi nhận bằng 8 Huy chương Vàng tại các hội diễn toàn quốc, danh hiệu NSƯT năm 1997, danh hiệu NSND năm 2012 cùng nhiều giải thưởng Đạo diễn xuất sắc.

Song có lẽ thành tựu lớn hơn huy chương là việc ông thuộc lớp nghệ sĩ vẫn kiên trì bám trụ với bài chòi trong giai đoạn sân khấu truyền thống đối diện nhiều thách thức: thiếu nhân lực trẻ, thị trường khán giả thu hẹp và áp lực đổi mới.

NSND Hoài Huệ (giữa) vai Võ Tánh trong vở "Khúc ca bi tráng"

Giữ lửa bài chòi trong một không gian hành chính mới

Việc Đoàn Ca kịch Bài chòi Bình Định nay trực thuộc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống tỉnh Gia Lai mở ra một giai đoạn tổ chức mới, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu lớn hơn cho việc bảo tồn bản sắc vùng miền.

Một cảnh trong vở bài chòi "Huyền Trân công chúa" vừa phúc khảo đầu tháng 6-2026 của NSND đạo diễn Hoài Huệ

Trong bối cảnh ấy, những nghệ sĩ như NSND Hoài Huệ trở thành "ký ức sống" của nghề.

Buổi tổng duyệt vở "Huyền Trân công chúa" còn là minh chứng rằng ở tuổi nghề nhiều thập niên, người đạo diễn ấy vẫn đang tiếp tục công việc quen thuộc của mình: đứng phía sau cánh gà, giữ nhịp cho sân khấu bài chòi tiếp tục sáng đèn.