Nữ họa sĩ hơn 20 năm hóa trang hình tượng Bác Hồ

Họa sĩ Phạm Thị Hường hóa trang hình tượng Bác Hồ trong phim tài liệu “Bắc bộ phủ - từ Nguyễn Ái Quốc đến Hồ Chí Minh”

Đam mê hóa trang tạo hình nhân vật lịch sử

Nhờ đam mê và tài năng hội họa, chị Phạm Thị Hường thi đỗ vào chuyên ngành Thiết kế trang phục nghệ thuật, Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội. Năm 2006, chị ra trường và về công tác tại Hãng phim truyện Việt Nam. Năm 2022, chị tốt nghiệp thạc sĩ tại Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội, rồi về làm giảng viên tại chính ngôi trường này. Bên cạnh công tác giảng dạy, chị vẫn tham gia thiết kế trang phục và hóa trang cho các bộ phim điện ảnh, truyền hình, các vở diễn sân khấu và chương trình nghệ thuật.

Những bộ phim họa sĩ Phạm Thị Hường từng tham gia như: “Ý chí độc lập”; “Lạc lối”; “Hồng Hà nữ sĩ”; “Tận hiến”; … và nhiều chương trình chính luận nghệ thuật kỷ niệm các ngày lễ lớn của đất nước. Mới đây, chị tham gia hóa trang tại chương trình nghệ thuật “Đón ánh bình minh” tại Ninh Bình chào mừng thành công Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, kỷ niệm 96 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam; Gala cười 2026; serie hài Tết 2026;…

Dấu ấn đặc biệt trong sự nghiệp của họa sĩ Phạm Thị Hường là chị có đến hơn 20 năm gắn bó với công việc hóa trang hình tượng nhân vật lịch sử, đặc biệt là Bác Hồ. Nữ họa sĩ chia sẻ: “Ngày xưa, khi làm việc tại Hãng phim truyện Việt Nam, tôi đã học hỏi được rất nhiều kinh nghiệm từ các tiền bối đi trước, đặc biệt là họa sĩ hóa trang Văn Sáu. Khi nhìn các cô chú hóa trang hình tượng Bác Hồ, tôi rất yêu thích công việc này. Niềm đam mê ấy đã thôi thúc tôi không ngừng học hỏi và gắn bó với công việc đến tận bây giờ”.

Diễn viên Minh Hải đóng vai Bác Hồ trong phim "Ý chí độc lập"

Lần đầu tiên họa sĩ Phạm Thị Hường hóa trang hình tượng Bác Hồ trong phim là bộ phim “Ý chí độc lập” quay năm 2014. Đoàn phim tuyển chọn diễn viên cho vai Bác Hồ và họa sĩ hóa trang nhiều lần nhưng chưa ưng ý. Đến khi chị ứng tuyển, thử hóa trang cho NSƯT Minh Hải - diễn viên Nhà hát Kịch Việt Nam thì cả hai đều được lựa chọn. Được biết khi đó chị đang là họa sĩ thiết kế trang phục cho bộ phim này. Cuối cùng, chị đảm nhận cả hai công việc, vừa thiết kế trang phục, vừa hóa trang nhân vật. Hiện tại, NSƯT Minh Hải đã thay thế NSƯT Tiến Hợi đảm nhiệm vai Bác Hồ trong nhiều chương trình. Và họa sĩ Phạm Thị Hường cũng thường được mời hóa trang cho NSƯT Minh Hải trong những lần nam nghệ sĩ đóng vai Bác Hồ.

“Tôi cũng giống như tất cả những người con đất Việt, luôn kính yêu, biết ơn công lao to lớn của Bác Hồ trong sự nghiệp đấu tranh, giải phóng dân tộc. Mỗi khi hóa trang hình tượng Bác, tôi cảm thấy rất vinh dự và hạnh phúc, càng có thêm động lực để gắn bó, theo đuổi nghề”, họa sĩ Phạm Thị Hường bộc bạch.

Chia sẻ về “bí quyết” hóa trang các nhân vật thành công, họa sĩ Phạm Thị Hường cho rằng, họa sĩ phải nghiên cứu thật kỹ kịch bản để nắm bắt được bối cảnh, độ tuổi, tính cách, tâm lý nhân vật, tầng lớp xã hội,… trong tác phẩm. Ví dụ để hóa trang hình tượng Bác Hồ, tùy vào bối cảnh phim, vở kịch, chương trình, họa sĩ Phạm Thị Hường sẽ nghiên cứu các tư liệu lịch sử về Bác từng giai đoạn để hóa trang phù hợp. Nhờ bàn tay tài hoa, họa sĩ Phạm Thị Hường đã được các đạo diễn tin tưởng mời hợp tác trong nhiều dự án. Nhiều người trong nghề còn gọi chị là “người hóa trang hình tượng Bác Hồ thành công nhất hiện nay”.

Họa sĩ Phạm Thị Hường hóa trang cho nghệ sĩ Tuấn Lin vào vai Bác Hồ trong chương trình kỷ niệm 80 năm ngày truyền thống Thanh tra Việt Nam

Theo chị Hường, đặc thù tạo hình nhân vật trong các vở diễn sân khấu mang tính ước lệ, còn tạo hình nhân vật trong phim ảnh phải “y như thật”. Do đó, họa sĩ hóa trang giống như một “bác sĩ thẩm mỹ”, phải làm việc tỉ mỉ, vận dụng nhiều kỹ thuật tạo hình từ đắp silicon, đan râu, đan tóc, trang điểm,… để “biến hình” diễn viên đúng theo yêu cầu của đạo diễn.

Chia sẻ về công việc thiết kế thời trang cho các bộ phim lịch sử, họa sĩ Phạm Thị Hường cho biết: “Yếu tố khó nhất khi thiết kế trang phục cho phim là kho lưu trữ tư liệu hạn hẹp nên để thiết kế trang phục đòi hỏi họa sĩ thiết kế phải đọc kỹ kịch bản, tìm hiểu văn hóa từng thời đại. Từ đó mới sáng tạo nên những bộ trang phục thuần Việt nhất, không phô hay sai thời đại trong phim, đồng thời tính toán sử dụng chất liệu vải, họa tiết, màu sắc phù hợp. Bên cạnh đó, chúng tôi phải thường xuyên cập nhật kiến thức, nghiên cứu các tài liệu về thiết kế và nghệ thuật hóa trang trong nước, quốc tế để học hỏi thêm”.

Bên cạnh đó, họa sĩ Phạm Thị Hường luôn phải chuẩn bị sẵn các phương án để xử lý các tình huống phát sinh khi quay phim để không ảnh hưởng đến tiến trình quay. Bộ phim điện ảnh gần đây chị tham gia là “Hồng Hà nữ sĩ”, trong quá trình đóng phim, nữ chính bị vấp ngã dẫn đến trang phục bị rách, chị đã phải xử lý nhanh chóng trong 1 tiếng đồng hồ để diễn viên có trang phục quay tiếp.

“Chúng tôi phải lường hết được những vấn đề có thể gặp phải và “nảy số” nhanh để xử lý kịp thời các tình huống. Đó là lý do trên xe lúc nào cũng có máy may. Theo tôi, hóa trang và thiết kế trang phục phải đồng nhất, đi đôi với nhau, hỗ trợ nhau thì mới ra được cái “chất” nhân vật nhất”, họa sĩ Phạm Thị Hường tâm sự.

Mong muốn đào tạo thế hệ trẻ tài năng

Ngoài công việc thiết kế trang phục và hóa trang, họa sĩ Phạm Thị Hường còn là giảng viên chuyên đào tạo về thiết kế và hóa trang tại Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội. Do bận rộn công tác giảng dạy nên những năm gần đây, họa sĩ Phạm Thị Hường chỉ thực hiện những dự án gần Hà Nội.

Họa sĩ Phạm Thị Hường hướng dẫn sinh viên kỹ thuật đan tóc

Bên cạnh những bài giảng trên lớp, chị luôn tạo điều kiện cho các sinh viên cơ hội được trải nghiệm thực tế làm phim, các chương trình nghệ thuật để các em học hỏi thêm kinh nghiệm. Mỗi tiết học, họa sĩ Phạm Thị Hường đều cần mẫn thị phạm cho từng sinh viên, nắm được học trò mạnh, yếu điểm nào để khuyến khích các em tiếp tục phát huy, rèn luyện thêm. Theo nữ họa sĩ, nền nghệ thuật nước nhà vẫn đang rất thiếu đội ngũ hóa trang chuyên nghiệp nên rất cần sự đào tạo bài bản từ gốc.

“Tôi vẫn nói với các sinh viên là các em muốn giỏi thì phải chắc từ gốc, tức là phải nắm được các kiến thức cơ bản, làm đúng trước, sau đó mới đến việc sáng tạo. Muốn vậy, các em phải giỏi “giải phẫu” và hình họa. Vẽ chắc tay lên giấy rồi mới thực hành lên mặt. Công việc thiết kế trang phục nghệ thuật và hóa trang có nhiều thách thức, sinh viên học ngành này rất ít, ra nghề số em bám trụ lại chỉ đếm trên đầu ngón tay. Do đó, các em đã xác định theo đuổi nghề thì phải bản lĩnh, tinh thần luôn ở tâm thế sẵn sàng vượt khó”, họa sĩ Phạm Thị Hường nói.

Sinh viên Trường Đại học Sân khấu và Điện ảnh Hà Nội trong một tiết học hóa trang

May mắn của họa sĩ Phạm Thị Hường khi theo đuổi nghề chính là có gia đình là hậu phương vững chắc. Có đợt các dự án phim dồn dập, chị phải xa gia đình vào TP Hồ Chí Minh làm việc cả năm, chỉ có ngày nghỉ mới về thăm con. Nhưng nhờ sự hỗ trợ, thấu hiểu từ ông xã và gia đình hai bên nên chị đã dành trọn vẹn tâm sức cho công việc.

Tháng 10/2025, họa sĩ Phạm Thị Hường trình bày đề cương nghiên cứu khoa học “Hóa trang trong phim điện ảnh Việt Nam giai đoạn từ 1954 đến nay” tại cuộc “tọa đàm” về viết kịch bản phim điện ảnh và lý luận phê bình điện ảnh do Hội Điện ảnh Việt Nam tổ chức. Theo họa sĩ Phạm Thị Hường thì thực trạng của hóa trang trong điện ảnh Việt Nam hiện nay còn tồn tại những thực trạng, thách thức như thiếu đào tạo chuyên ngành, phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân; cơ sở vật chất, kỹ thuật hóa trang còn hạn chế; áp lực từ nhu cầu thưởng thức của khán giả ngày càng cao, càng khắt khe,… Họa sĩ Phạm Thị Hường đã đưa ra những giải pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng nghệ thuật và giá trị thẩm mỹ của phim, mở ra hướng nghiên cứu sâu hơn và thực tiễn ứng dụng trong ngành công nghiệp điện ảnh.

PGS.TS Đỗ Lệnh Hùng Tú - Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam nhận định về nghiên cứu này:“Đây sẽ là một giáo trình giảng dạy và học tập của các trường đào tạo về điện ảnh của nước nhà. Là một phương pháp luận để những người làm phim hiện nay soi vào đó mỗi khi xây dựng nhân vật, hệ thống nhân vật trong các bộ phim. Đặc biệt là khi phim lịch sử đang đặt ra cho các nhà làm phim những đòi hỏi của khán giả trong nước và quốc tế. Hiện trong nước và trên thế giới dòng phim lịch sử luôn được quan tâm”.

Họa sĩ Phạm Thị Hường và các học trò sau tiết học hóa trang

So với các đạo diễn, diễn viên thì các họa sĩ thiết kế, hóa trang cho phim thường được nhắc đến ít hơn. Thế nhưng, công việc của họ cũng vất vả không kém khi phải đồng hành cùng các nghệ sĩ trong từng cảnh quay, bối cảnh, phải xa gia đình nhiều tháng ngày… Dù vậy, họa sĩ Phạm Thị Hường có niềm đam mê tuyệt đối với nghề. Chị thường tự động viên bản thân mạnh mẽ, cố gắng vượt qua những chông gai, thử thách để gắn bó với nghề cũng như đào tạo thế hệ kế cận có tâm, có tầm.

{Hồng Giang}