Nữ học viên quân đội đưa AI vào tự động hóa dữ liệu bản đồ

Hoàng Thị Thanh Thúy, học viên năm cuối Học viện Kỹ thuật Quân sự. Ảnh: NVCC

Từ thực tế nhiều công đoạn cập nhật dữ liệu bản đồ còn thực hiện thủ công, nữ học viên Hoàng Thị Thanh Thúy đã nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ GIS để tìm giải pháp tự động hóa. Công trình giúp cô giành giải Ba tại Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội lần thứ 26 năm 2026.

Từ bài toán cập nhật bản đồ đến ý tưởng ứng dụng AI

Trong quá trình thực tập tại Công ty TNHH MTV Trắc địa Bản đồ, Hoàng Thị Thanh Thúy nhận thấy hoạt động cập nhật dữ liệu bản đồ vẫn phải trải qua nhiều công đoạn thủ công, đòi hỏi thời gian và công sức của người thực hiện.

Thay vì chỉ quan sát quy trình, nữ học viên Học viện Kỹ thuật Quân sự chủ động trao đổi với giảng viên hướng dẫn, tìm kiếm giải pháp ứng dụng công nghệ nhằm tối ưu hóa công việc.

Từ thực tế đó, năm học 2024 đến 2025, Thanh Thúy chủ trì đề tài nghiên cứu giải pháp tự động cập nhật các đối tượng mặt đường giao thông trên bản đồ địa lý bằng kỹ thuật học sâu và hệ thống thông tin địa lý (GIS), sử dụng dữ liệu bản đồ trực ảnh.

Đề tài được đánh giá xuất sắc tại Hội nghị khoa học tuổi trẻ của Học viện Kỹ thuật Quân sự, đồng thời giành giải Ba tại Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội lần thứ 26 năm 2026.

Điểm nhấn của nghiên cứu nằm ở việc kết hợp hai nhóm công nghệ: học sâu để hỗ trợ nhận dạng đối tượng từ hình ảnh và GIS để quản lý, xử lý dữ liệu theo vị trí địa lý. Học sâu (deep learning) là một nhánh của trí tuệ nhân tạo, sử dụng mô hình tính toán học từ dữ liệu để nhận biết những đặc điểm hoặc quy luật phức tạp. Trong xử lý ảnh địa lý, công nghệ này có thể hỗ trợ xác định các đối tượng như đường giao thông, công trình hoặc những khu vực có đặc điểm hình ảnh riêng biệt.

Hoàng Thị Thanh Thúy (giữa) nhận Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng vì đã có thành tích xuất sắc trong công tác từ năm 2024 đến năm 2025. Ảnh: NVCC

Trong khi đó, GIS là hệ thống cho phép lưu trữ, phân tích và hiển thị thông tin gắn với vị trí trên bề mặt Trái đất. Khi kết hợp với dữ liệu hình ảnh, GIS hỗ trợ tổ chức và cập nhật thông tin không gian trên bản đồ số.

Bản đồ trực ảnh là sản phẩm ảnh chụp từ trên cao đã được hiệu chỉnh sai lệch hình học để có thể sử dụng trong đo đạc và lập bản đồ. Về nguyên lý, việc kết hợp các công nghệ này có thể hỗ trợ giảm thao tác nhận dạng, khoanh vẽ đối tượng bằng tay, đồng thời tạo điều kiện cho quá trình cập nhật dữ liệu diễn ra thuận tiện hơn.

Tuy nhiên, thông tin công bố hiện chưa cung cấp kết quả đo lường cụ thể về tốc độ xử lý, độ chính xác của mô hình hoặc mức tiết kiệm thời gian so với phương pháp thủ công. Vì vậy, hiệu quả thực tế của giải pháp cần được đánh giá thêm qua dữ liệu thử nghiệm và triển khai.

Thanh Thúy (ngoài cùng hàng dưới từ bên phải sang) nhận Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội nhân dân Việt Nam lần thứ 26. Ảnh: NVCC.

Tiếp tục nghiên cứu xử lý ngôn ngữ tự nhiên từ ảnh thực địa

Sau kết quả đạt được trong năm học 2024 đến 2025, Hoàng Thị Thanh Thúy tiếp tục phát triển một hướng nghiên cứu mới trong năm học 2025 đến 2026. Lần này, nữ học viên chủ trì đề tài ứng dụng xử lý ngôn ngữ tự nhiên để trích xuất thông tin từ ảnh chụp thực địa, phục vụ cập nhật dữ liệu bản đồ.

Xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) là lĩnh vực trí tuệ nhân tạo giúp máy tính phân tích và xử lý thông tin ngôn ngữ của con người. Khi kết hợp với các kỹ thuật nhận dạng và phân tích hình ảnh, công nghệ có thể hỗ trợ khai thác nội dung chữ viết hoặc thông tin mô tả liên quan đến đối tượng được ghi nhận ngoài thực địa.

Trong hoạt động xây dựng dữ liệu địa lý, hình ảnh thực địa có thể chứa nhiều thông tin cần thiết để bổ sung hoặc kiểm tra dữ liệu bản đồ. Việc khai thác tự động những thông tin này là một hướng nghiên cứu có tiềm năng hỗ trợ số hóa quy trình thu thập dữ liệu.

Đây cũng là đặc điểm của ngành Địa hình quân sự mà cô đang theo học tại Viện Kỹ thuật công trình đặc biệt, nơi kết hợp kiến thức trắc địa, viễn thám, xử lý ảnh, bản đồ và công nghệ thông tin.

Hành trình từ cô gái dân tộc Tày đến nữ học viên nghiên cứu công nghệ

Hoàng Thị Thanh Thúy sinh năm 2003, là người dân tộc Tày, quê tại phường Thục Phán, tỉnh Cao Bằng. Hiện cô là học viên năm cuối chuyên ngành Địa hình quân sự, Đại đội 457B, Tiểu đoàn 4, Học viện Kỹ thuật Quân sự.

Ít ai biết rằng, việc lựa chọn môi trường quân đội ban đầu không nằm trong kế hoạch nghề nghiệp của Thanh Thúy.

Sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông, cô từng có dự định theo học một lĩnh vực khác. Trong một lần cùng bố đi qua cổng đơn vị quân đội, Thúy được bố gợi ý thử sức với con đường này.

Năm 2021, với 27,5 điểm khối A, cô trúng tuyển Học viện Kỹ thuật Quân sự.

Những tháng đầu nhập học trùng thời điểm dịch Covid-19 diễn biến phức tạp. Thanh Thúy trải qua sáu tháng huấn luyện tại Đồng Nai, làm quen với kỷ luật quân đội, các bài tập thể lực, huấn luyện quân sự và sinh hoạt tập thể.

Sau thời gian huấn luyện, cô tiếp tục học tập tại cơ sở của Học viện ở Vĩnh Yên trước khi chuyển về Hà Nội.

Nếu môi trường huấn luyện đòi hỏi sức bền và tính kỷ luật, chương trình đào tạo kỹ thuật lại đặt ra yêu cầu về tư duy toán học, kiến thức cơ sở ngành và khả năng tự học.

Thanh Thúy từng gặp khó khăn khi tiếp cận các môn như Giải tích, Triết học và những nội dung lý thuyết chuyên ngành. Để thích nghi, cô lựa chọn phương pháp học nhóm, cùng bạn bè đặt câu hỏi, giải thích và tranh luận để hiểu bản chất kiến thức.

Cách học này giúp nữ học viên từng bước xây dựng nền tảng chuyên môn, đồng thời rèn luyện khả năng phản ứng trước những câu hỏi trong các kỳ thi vấn đáp.

Bên cạnh học tập và nghiên cứu khoa học, Thanh Thúy tích cực tham gia công tác Đoàn, hoạt động Hội Phụ nữ, văn hóa, văn nghệ, thể thao và hiến máu tình nguyện.

Theo đánh giá của Thượng tá Tạ Văn Phát, Chính trị viên Tiểu đoàn 4, Thanh Thúy là học viên tiêu biểu về học tập, rèn luyện, có tinh thần giúp đỡ đồng đội và tích cực tham gia hoạt động tập thể.

Những nỗ lực của cô được ghi nhận qua danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở, Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Bằng khen của Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam.

Khi nghiên cứu công nghệ bắt đầu từ nhu cầu thực tế

Câu chuyện của Hoàng Thị Thanh Thúy cho thấy một hướng tiếp cận nghiên cứu khoa học gắn với vấn đề phát sinh trong quá trình thực tập và làm việc. Thay vì bắt đầu bằng một công nghệ rồi tìm kiếm nơi ứng dụng, nữ học viên nhận diện công đoạn còn mất nhiều thời gian trong cập nhật bản đồ, sau đó lựa chọn các công cụ phù hợp để nghiên cứu giải pháp.

Ở góc độ kỹ thuật, dữ liệu bản đồ là một thành phần quan trọng trong nhiều hệ thống số, từ quản lý hạ tầng, quy hoạch đô thị đến giao thông và quản lý tài nguyên.

Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, viễn thám và GIS có thể hỗ trợ khai thác dữ liệu địa lý với quy mô lớn. Tuy nhiên, để chuyển một kết quả nghiên cứu thành công cụ vận hành thực tế, cần đánh giá độ chính xác, khả năng xử lý dữ liệu mới, chi phí triển khai và cơ chế kiểm soát chất lượng.

Đối với các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực trắc địa, bản đồ và quản lý hạ tầng tại Việt Nam, bài toán tự động hóa cập nhật dữ liệu có ý nghĩa thực tiễn. Dữ liệu địa lý thay đổi theo quá trình xây dựng đường sá, công trình và phát triển đô thị, khiến nhu cầu cập nhật thông tin luôn hiện hữu.

Việc ứng dụng AI có thể mở thêm lựa chọn công nghệ cho các đơn vị này, nhưng không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn vai trò của chuyên gia trắc địa. Kết quả nhận dạng tự động vẫn cần được kiểm tra, đối chiếu và bảo đảm chất lượng trước khi đưa vào sử dụng.

Với Thanh Thúy, quá trình nghiên cứu còn mang ý nghĩa định hình con đường nghề nghiệp. Từ một nữ sinh đến với quân đội theo lời gợi ý của bố, sau năm năm học tập, cô từng bước tìm thấy niềm yêu thích đối với lĩnh vực kỹ thuật và công nghệ.

Hành trình ấy cũng góp thêm một câu chuyện về sự tham gia của phụ nữ trẻ trong những ngành nghề đòi hỏi kiến thức toán học, kỹ thuật và khả năng nghiên cứu chuyên sâu.

Thành tích tại Giải thưởng Tuổi trẻ sáng tạo trong Quân đội năm 2026 là sự ghi nhận cho quá trình học tập và nghiên cứu của nữ học viên. Quan trọng hơn, những đề tài cô theo đuổi đều xuất phát từ câu hỏi thực tế: Công nghệ có thể hỗ trợ con người thực hiện công việc hiệu quả hơn như thế nào?

Đó cũng là giá trị mà những nghiên cứu ứng dụng cần tiếp tục chứng minh khi chuyển từ môi trường học thuật sang thực tiễn.