Liên Xô chế tạo oanh tạc cơ siêu thanh đầu tiên như thế nào?

Cuối thập niên 1950, Liên Xô muốn có một oanh tạc cơ mới đủ nhanh để vượt qua các máy bay tiêm kích đánh chặn và hệ thống phòng không đang phát triển nhanh chóng. Mục tiêu ban đầu là thay thế oanh tạc cơ phản lực Tu-16 bằng một thiết kế có tốc độ siêu thanh.

Cục thiết kế Tupolev được giao nhiệm vụ phát triển máy bay mới. Thiết kế ban đầu mang mã 105, sau đó được cải tiến thành 105A với những thay đổi quan trọng về khí động học.

Nguyên mẫu 105A thực hiện chuyến bay đầu tiên ngày 7/9/1959. Từ thiết kế này, Tu-22 được phát triển thành oanh tạc cơ siêu thanh đầu tiên của Liên Xô được sản xuất hàng loạt. Máy bay chính thức đi vào hoạt động từ năm 1962.

Tu-22 có kiểu bố trí rất đặc biệt với 2 động cơ phản lực đặt phía sau thân, ở hai bên đuôi đứng. Cách bố trí này giúp giảm lực cản và tạo hình dáng phù hợp cho chuyến bay tốc độ cao, nhưng lại khiến việc tiếp cận động cơ để bảo dưỡng trở nên khó khăn.

Federation of American Scientists ghi nhận vị trí động cơ cao trên thân máy bay là một trong những nguyên nhân làm công tác bảo dưỡng phức tạp hơn.

Trên lý thuyết, Tu-22 có thể đạt tốc độ khoảng Mach 1,4. NATO đặt cho máy bay định danh Blinder. Tuy nhiên, tốc độ cao không thể bù đắp tất cả hạn chế.

Tầm bay và bán kính chiến đấu không đạt kỳ vọng, trong khi tải trọng vũ khí và khả năng khai thác cũng kém hơn Tu-16 ở một số nhiệm vụ. Air & Space Forces Magazine từng mô tả Tu-22 là oanh tạc cơ siêu thanh có tầm hoạt động khoảng 1.400 dặm..

Khó khăn lớn hơn nằm ở khả năng điều khiển. Tu-22 có tốc độ hạ cánh cao hơn đáng kể so với các oanh tạc cơ thế hệ trước.

Máy bay từng gặp hiện tượng biến dạng do gia nhiệt khí động học khi bay siêu thanh, ảnh hưởng tới các cơ cấu điều khiển. Những vấn đề này góp phần khiến Tu-22 khó lái và đòi hỏi công tác bảo dưỡng lớn.

Những hạn chế đó khiến Tu-22 không thể đơn giản trở thành phiên bản siêu thanh hoàn hảo của Tu-16.

Liên Xô phải phát triển nhiều biến thể khác nhau, từ trinh sát Tu-22R đến Tu-22K mang tên lửa hành trình chống hạm Kh-22.

Việc chuyển sang vai trò mang tên lửa cũng cho thấy cách Liên Xô thích nghi với những giới hạn của thiết kế ban đầu.

Tu-22 cuối cùng vẫn có giá trị quan trọng trong lịch sử hàng không quân sự Liên Xô. Nó chứng minh rằng một oanh tạc cơ lớn có thể đạt tốc độ siêu thanh và mở đường cho thế hệ tiếp theo.

Nhưng chính những vấn đề về tầm bay, tải trọng, khả năng điều khiển và bảo dưỡng đã đặt ra yêu cầu phải thiết kế một loại máy bay hoàn toàn khác.

Đó chính là tiền đề để Tupolev phát triển dòng Tu-22M, sau này trở thành Tu-22M3 và nền tảng cho Tu-22M3M hiện đại hóa.

Nếu Tu-22 là bước thử nghiệm đầy tham vọng của thời đại siêu thanh, thì Tu-22M mới thực sự là thiết kế giúp Liên Xô khai thác hiệu quả hơn ý tưởng oanh tạc cơ mang tên lửa tầm xa tốc độ cao.