Nữ Phó Giáo sư trẻ và hành trình đưa nghiên cứu khoa học đến gần người bệnh

Đam mê dược lâm sàng và cá thể hóa điều trị

Sinh năm 1985, Nguyễn Thị Thu Phương lựa chọn theo học ngành bác sĩ đa khoa tại Trường Đại học Y Hải Phòng (nay là Trường Đại học Y Dược Hải Phòng). Sau khi tốt nghiệp, chị ở lại trường giảng dạy và nghiên cứu khoa học. 

Năm 2018, chị nhận bằng tiến sĩ Dược lý tại Đại học Inje (Hàn Quốc). Chính trong quá trình học tập, nghiên cứu chuyên sâu về dược lý, chị bắt đầu trăn trở trước một câu hỏi: Vì sao cùng một loại thuốc, cùng liều sử dụng nhưng người bệnh này đáp ứng tốt, người khác lại không đạt hiệu quả mong muốn, thậm chí gặp tác dụng không mong muốn?

Câu hỏi tưởng chừng đơn giản ấy đã đưa chị đến với dược lâm sàng và cá thể hóa điều trị, lĩnh vực nghiên cứu mà chị dành nhiều tâm huyết trong suốt những năm qua.

Nguyễn Thị Thu Phương được công nhận Phó Giáo sư ở tuổi 37 với những nghiên cứu khoa học của mình. Ảnh: NVCC

Theo nữ Phó Giáo sư, trong số những hướng nghiên cứu đã thực hiện, chị đặc biệt quan tâm đến việc tối ưu hóa liều vancomycin, một kháng sinh quan trọng trong điều trị một số nhiễm khuẩn nặng. Đây là loại thuốc cần bảo đảm mức phơi nhiễm phù hợp để đạt hiệu quả điều trị, đồng thời hạn chế nguy cơ độc tính, nhất là đối với thận.

Qua quá trình nghiên cứu theo dõi nồng độ vancomycin trong máu, nhóm của chị ghi nhận sự khác biệt đáng kể giữa các người bệnh. Ở lần định lượng đầu tiên, chỉ khoảng 40% người bệnh đạt nồng độ vancomycin mục tiêu theo tiêu chí của nghiên cứu. Kết quả ấy khiến chị suy nghĩ nhiều về khoảng cách giữa liều dùng theo phác đồ khuyến cáo và liều thực sự phù hợp với từng người bệnh.

Từ kết quả này, chị tiếp tục quan tâm xây dựng, kiểm định các mô hình dự báo hỗ trợ cá thể hóa điều trị và tìm cách ứng dụng phù hợp với điều kiện thực tế tại các cơ sở y tế.

Trong quá trình thực hành, chị cùng cộng sự tập trung nghiên cứu ứng dụng các phương pháp hiện đại như mô hình hóa dược động học, dược di truyền học, học máy và hệ thống hỗ trợ quyết định lâm sàng nhằm giúp nhân viên y tế lựa chọn, điều chỉnh liều thuốc phù hợp hơn với từng người bệnh.

Một trong những kết quả nghiên cứu đã được ứng dụng trong thực tế là công cụ cảnh báo hiệu chỉnh liều thuốc theo chức năng thận, tích hợp trực tiếp vào phần mềm kê đơn điện tử. Hệ thống giúp bác sĩ nhận diện nguy cơ kê liều chưa phù hợp ngay tại thời điểm chỉ định, thay vì chờ hoàn thành đơn thuốc mới rà soát.

Theo PGS.TS Thu Phương, những kết quả này cho thấy khả năng chuyển nghiên cứu khoa học thành công cụ hỗ trợ cụ thể trong quy trình điều trị. Tuy nhiên, chị cũng thận trọng khi đánh giá hiệu quả ứng dụng. Các số liệu hiện mới phản ánh sự cải thiện về tính phù hợp của liều kê đơn, chưa đủ căn cứ khẳng định giúp giảm biến cố bất lợi hoặc rút ngắn thời gian nằm viện.

Dược lâm sàng và cá thể hóa điều trị là lĩnh vực nghiên cứu mà PGS.TS.BS Nguyễn Thị Thu Phương dành nhiều tâm huyết trong suốt những năm qua. Ảnh: NVCC

Ở hướng nghiên cứu khác, chị cùng cộng sự còn nghiên cứu các mô hình dự báo tổn thương gan do thuốc, giảm tiểu cầu miễn dịch do thuốc và nguy cơ không đáp ứng điều trị ở một số bệnh lý...

Những nghiên cứu này hướng tới việc hỗ trợ bác sĩ nhận diện sớm nguy cơ, lựa chọn phương án điều trị phù hợp với đặc điểm của từng người bệnh.

Năm 2022, Nguyễn Thị Thu Phương được công nhận đạt tiêu chuẩn chức danh Phó Giáo sư ngành Y. Dấu mốc ấy ghi nhận chặng đường nỗ lực trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học của nữ giảng viên Trường Đại học Y Dược Hải Phòng.

Đến nay, chị đã công bố hơn 100 công trình khoa học, trong đó có hơn 40 bài báo quốc tế thuộc hệ thống ISI/Scopus. Nhiều nghiên cứu tập trung vào dược động học, cá thể hóa điều trị, thử nghiệm lâm sàng, tương đương sinh học và ứng dụng công nghệ trong sử dụng thuốc an toàn.

Với chị, điều đáng quan tâm không chỉ là số lượng công trình được công bố, mà còn là khả năng đưa những kết quả ấy vào thực hành, góp phần giải quyết các vấn đề cụ thể của ngành y tế.

Trao cơ hội cho thế hệ trẻ, đưa tri thức đến gần người bệnh

Bên cạnh công tác chuyên môn và nghiên cứu khoa học, PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương còn dành nhiều tâm huyết cho công tác đào tạo, hướng dẫn sinh viên và đồng nghiệp trẻ.

Theo PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương, năm 2026, dự án PharmAI-Safe phát triển từ một đề tài sinh viên đã được lựa chọn nhận tài trợ FIP Foundation–AcPS Research Grant. Dự án hướng tới hỗ trợ dược sĩ phát hiện nhanh những tương tác thuốc chống chỉ định khi tiếp nhận đơn thuốc.

Từ ý tưởng sử dụng hình ảnh đơn thuốc, nhóm nghiên cứu phải giải quyết nhiều vấn đề chuyên môn: Làm thế nào để nhận diện chính xác tên thuốc, phân biệt những cảnh báo thực sự quan trọng với thông tin dễ gây nhiễu và bảo đảm kết quả có căn cứ khoa học để dược sĩ kiểm tra, đối chiếu?

PGS.TS.BS Nguyễn Thị Thu Phương luôn coi việc đồng hành cùng các nhà nghiên cứu trẻ, giúp các em hình thành tư duy khoa học và sự kiên trì, là một phần rất có ý nghĩa trong công việc của mình. Ảnh: NVCC

Theo nữ Phó Giáo sư, đây là quá trình kết hợp kiến thức dược lâm sàng với công nghệ, chứ không đơn thuần là xây dựng một mô hình trí tuệ nhân tạo.

Khoản tài trợ quốc tế tạo điều kiện để nhóm tiếp tục phát triển và đánh giá khả năng ứng dụng AI trong hỗ trợ sử dụng thuốc an toàn. Tuy nhiên, Phó Giáo sư nhấn mạnh, công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi dữ liệu đầu vào bảo đảm chất lượng, mô hình được kiểm định phù hợp và kết quả có thể được nhân viên y tế kiểm tra, giải thích.

"AI là công cụ hỗ trợ bác sĩ và dược sĩ, không thay thế nhân viên y tế. Quyết định điều trị vẫn phải dựa trên đánh giá toàn diện người bệnh và trách nhiệm chuyên môn của nhân viên y tế", chị khẳng định.

Dự án được tổ chức quốc tế tài trợ mở thêm cơ hội phát triển hướng nghiên cứu ứng dụng AI trong hỗ trợ sử dụng thuốc an toàn. Ở dự án này, điều khiến chị vui nhất không chỉ là sự ghi nhận từ một tổ chức quốc tế, mà còn là việc một ý tưởng của sinh viên có cơ hội được phát triển xa hơn.

Bên cạnh điều hành hoạt động đào tạo và nghiên cứu tại Khoa Dược học - Trường Đại học Y Dược Hải Phòng, chị chú trọng xây dựng môi trường làm việc khuyến khích sự chia sẻ, phát huy năng lực của mỗi cá nhân, đặc biệt là các giảng viên nữ và cán bộ trẻ.

Khoa do chị quản lý hiện có 40 cán bộ với 34 nữ, chiếm 85%; trong số 34 cán bộ nữ, 22 người có trình độ từ thạc sĩ trở lên và 4 người đang là nghiên cứu sinh. Những con số phần nào phản ánh sự phát triển của đội ngũ nữ trí thức tại đơn vị mà chị đang phụ trách.

Không chỉ hỗ trợ đồng nghiệp xây dựng đề cương, phân tích số liệu và công bố khoa học, chị còn quan tâm kết nối hợp tác, tìm kiếm cơ hội học tập, nghiên cứu trong và ngoài nước cho giảng viên, sinh viên.  Thông qua các mạng lưới chuyên môn quốc tế, trong đó có Liên đoàn Dược phẩm Quốc tế (FIP) và Hội nghị Dược lâm sàng châu Á (ACCP), chị tham gia thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, đổi mới đào tạo và phát triển thực hành dược tại Việt Nam.

Theo nữ Phó Giáo sư, hội nhập quốc tế không chỉ là cơ hội tiếp nhận những phương pháp, tri thức tiên tiến mà còn là điều kiện để các nhà khoa học Việt Nam đóng góp kinh nghiệm, kết quả nghiên cứu cho cộng đồng khoa học thế giới.

Năm 2026, PGS.TS.BS Nguyễn Thị Thu Phương là một trong 12 cá nhân được lựa chọn trao Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam, ghi nhận những đóng góp của chị trong nghiên cứu và đào tạo.