Nữ tiến sĩ 'U90' và cuộc marathon xuyên thế kỷ

Ở tuổi ngoài 83, bà không chỉ là một trí thức tiêu biểu của tỉnh Khánh Hòa mà còn là biểu tượng sống động cho tinh thần tự học, tự rèn và sự tận hiến không có tuổi nghỉ hưu.

“Sức mạnh tiềm tàng" không chỉ là tựa đề cuốn sách trên tay, mà chính là nguồn năng lượng dồi dào giúp nữ Tiến sĩ U90 duy trì cuộc Marathon xuyên thế kỷ trên đường đời

Bước chạy khởi đầu từ một lời hứa lịch sử

Nếu cuộc đời mỗi người là một đường chạy marathon, thì vạch xuất phát của TS Bùi Thị Hồng Tiến chính là mùa đông năm 1958 tại Hà Nội. Ngày ấy, cô nữ sinh lớp 7 Bùi Thị Hảo (tên khai sinh của bà) đã lỡ mất cơ hội gặp Bác Hồ đến thăm trường Chu Văn An vì một trận ốm. Lá thư đầy tiếc nuối gửi Bác sau đó đã mang lại cho cô gái trẻ một đặc ân: Được trực tiếp gặp Bác tại Phủ Chủ tịch vào 10 ngày sau đó.

Lần gặp gỡ định mệnh ấy không chỉ để lại những viên kẹo kỷ niệm, mà quan trọng hơn là lời căn dặn: “Các cháu hãy cố gắng học tập và rèn luyện thật tốt để sau này phục vụ nhân dân”. Lời dặn ấy như một phát súng lệnh, mở màn cho cuộc "Marathon xuyên thế kỷ" của bà. Từ một nữ thanh niên xung phong tham gia xây dựng đường sắt Thái Nguyên năm 16 tuổi, bà đã không ngừng học tập, trở thành tiến sĩ Khoa học Lịch sử và giữ cương vị Hiệu trưởng Trường Chính trị tỉnh Khánh Hòa trong suốt 14 năm.

“Đường dây thứ tư” và tư duy làm khuyến học kiểu nhà khoa học

Năm 2000, khi cầm quyết định nghỉ hưu, nhiều người nghĩ bà Tiến sẽ chọn vui vầy bên con cháu. Nhưng với bà, đó chỉ là lúc chuyển sang một "đường chạy" mới: Công tác khuyến học. Với tư duy của một nhà khoa học, bà không làm thiện nguyện theo cảm tính. Bà là người đã thiết lập nên "đường dây thứ tư" trong công tác tiếp sức đến trường tại Khánh Hòa.

Tiến sĩ Hồng Tiến tại Lễ trao thưởng đợt 1 năm 2025. Số tiền hàng trăm triệu đồng được trao đi mỗi năm là kết quả của sự tận tâm vận động không ngừng nghỉ của bà cùng và Quỹ Khuyến học - Khuyến tài Khánh Hòa.

Bên cạnh ba kênh truyền thống là báo chí, giáo dục và Đoàn thanh niên, bà Tiến đã tận dụng hệ thống Hội Khuyến học cơ sở tận xã, phường để rà soát tận gốc các trường hợp khó khăn. Bà quan niệm: "Phải đến tận túp lều trên bãi rác, tận bản làng vùng sâu thì mới thấy hết cái nghèo đang bủa vây con chữ". Chính tư duy khoa học này đã giúp Quỹ Khuyến học - Khuyến tài tỉnh do bà điều hành đạt được sự minh bạch và hiệu quả tuyệt đối. Chỉ tính đến những ngày cuối tháng 3.2026, Quỹ đã giải ngân hàng tỉ đồng để trao tặng hàng ngàn suất học bổng cho học sinh, sinh viên nghèo.

Đáng trân trọng hơn, "Bà Bụt" của học sinh nghèo còn âm thầm trích gần 300 triệu đồng từ chính tiền phụ cấp và thù lao nghiên cứu khoa học của bản thân để đóng góp vào quỹ. Với bà, sự sẻ chia không phải là cho đi những gì dư thừa, mà là sự tận tâm từ những gì mình có.

Nữ tiến sĩ lật giở những “ký ức hạnh phúc” - nơi mỗi tấm ảnh là một số phận đã được thay đổi nhờ sự tiếp sức kịp thời

Sức bền của một "lão tướng" đường trường và "gene" thể thao trong huyết quản

Có một hình ảnh đã trở thành biểu tượng tại Giải vô địch quốc gia Marathon và cự ly dài suốt hơn nửa thế kỷ qua: Một cụ bà nhỏ nhắn, tóc bạc trắng nhưng sải bước đầy tự tin trên đường đua. Với bà Tiến, giải đấu này không chỉ là một sân chơi thể thao lâu đời và giàu truyền thống nhất Việt Nam với lịch sử 67 năm, mà còn là nơi lưu giữ những ký ức vô giá về người bạn đời quá cố - ông Trần Vĩnh Lộc (Chín Lộc).

Ít ai biết rằng, phía sau những bước chạy không mỏi của nữ tiến sĩ là sự đồng hành, cổ vũ từ một gia đình có truyền thống thể thao lẫy lừng. Chồng bà, ông Chín Lộc, nguyên là Giám đốc Sở Thể dục Thể thao Phú Khánh (cũ) - một người tâm huyết đến mức dù ở cương vị lãnh đạo vẫn trực tiếp ra sân huấn luyện điền kinh. Không chỉ vậy, ông còn là cái tên lừng lẫy trong làng bóng đá Việt Nam.

Sự tận hiến cho thể thao của ông bà đã "đơm hoa kết trái" ở thế hệ tiếp nối. Con trai của ông bà không ai khác chính là ông Trần Quốc Tuấn - Chủ tịch Liên đoàn bóng đá Việt Nam (VFF) hiện nay. Được đào tạo bài bản tại Liên Xô, ông Trần Quốc Tuấn từng là Tổng thư ký trẻ nhất trong lịch sử VFF và hiện đang giữ vị trí Chủ tịch Ủy ban Thi đấu AFC - một trong những ban quyền lực nhất của bóng đá châu Á.

TS Bùi Thị Hồng Tiến và con trai Trần Quốc Tuấn, Chủ tịch VFF, người đang kế thừa trọn vẹn tinh thần tận hiến cho thể thao của cha mẹ.

Chính không gian gia đình đậm chất thể thao ấy, cùng sự thấu hiểu từ người chồng và niềm tự hào về người con trai tài năng, đã tiếp thêm động lực để bà Tiến duy trì kỷ luật thép trên đường chạy ở tuổi U90. Với bà, chạy bộ là "hơi thở", là cách để giữ cho tinh thần minh mẫn nhằm chiến thắng bệnh tật và luôn quay về với bàn làm việc ngay khi có thể. Sự dẻo dai ấy lan tỏa sang cả những thế hệ học trò mà bà từng nâng đỡ, như bác sĩ Nguyễn Tự Cường hay kỹ sư Hồ Thị Kim Trâm - những "cây đời" đang tiếp tục nở hoa và quay lại giúp đỡ cộng đồng.

Lời tri ân của sinh viên Hồ Thị Kim Trâm gửi TS Hồng Tiến. Được bà dìu dắt và truyền cảm hứng, cô cũng đã trở thành một cánh tay nối dài và tiếp sức bà trong những dự án khuyến học, vì cộng đồng.

Cuộc đời TS Bùi Thị Hồng Tiến là một minh chứng sống động cho việc học tập và làm theo lời Bác không phải là những điều cao siêu, mà là sự kiên trì, bền bỉ như một vận động viên Marathon trên đường đời. Ở tuổi 83 ngày hôm nay, bà vẫn đang chạy - một cuộc chạy đua với thời gian để mang lại nhiều hơn nữa những cơ hội đổi đời cho thế hệ trẻ, giữ trọn vẹn lời hứa với lịch sử từ 67 năm về trước.

Phạm Quang Long