Núi Pháo bị Cục Thuế 'soi', vì sao?

Trong danh sách 302 doanh nghiệp bị Cục Thuế yêu cầu tăng cường quản lý thuế năm 2026, cái tên Núi Pháo trở thành tâm điểm chú ý. Công ty TNHH Khai thác Chế biến Khoáng sản Núi Pháo bị cơ quan chức năng nhận diện có rủi ro cao dựa trên các tiêu chí về tình trạng thua lỗ kéo dài hoặc báo lãi không tương xứng với quy mô đầu tư và vốn điều lệ liên tục gia tăng.

Lỗ kỷ lục và hồi phục mong manh của Núi Pháo

Giai đoạn 2023 - 2026 ghi nhận những biến động dữ dội trong cấu trúc tài chính của Núi Pháo. Năm 2023 được xem là "năm hạn" khi báo cáo tài chính ghi nhận mức lỗ ròng kỷ lục vượt mốc 1.400 tỉ đồng. Nguyên nhân chủ yếu được xác định do sự gián đoạn trong hoạt động nổ mìn khai thác tại mỏ đa kim, dẫn đến sản lượng quặng đầu vào sụt giảm nghiêm trọng. Áp lực từ chi phí lãi vay tăng cao trong bối cảnh thắt chặt tiền tệ toàn cầu cũng bào mòn hoàn toàn lợi nhuận gộp của công ty.

Đồ họa - NP

Bước sang năm 2024, Núi Pháo thực hiện các bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc dòng tiền. Đáng chú ý nhất là thương vụ Masan (công ty mẹ) thoái vốn mảng kinh doanh hạ nguồn bằng việc bán công ty H.C. Starck Holding (Germany) GmbH cho Mitsubishi Materials Corporation thu về khoảng 134,5 triệu USD.

Dù giúp giảm bớt gánh nặng nợ vay, nhưng tính đến hết năm 2024, tình hình tài chính vẫn chưa thể thoát khỏi bóng đen của các khoản lỗ lũy kế.

Sự chuyển biến chỉ thực sự rõ nét vào cuối năm 2025 với lợi nhuận dương 78,5 tỉ đồng. Tuy nhiên, con số này được đánh giá là quá "khiêm tốn" so với quy mô tổng tài sản hàng tỉ USD. Chính sự đối lập giữa vốn đầu tư khổng lồ và mức "lãi mỏng" này đã tạo nên nghi vấn về tính hiệu quả, khiến doanh nghiệp rơi vào tầm ngắm của cơ quan thuế.

Áp lực kiểm tra chuyên đề

Lý giải cụ thể cho việc Núi Pháo bị "soi", cần nhìn vào các yêu cầu nghiệp vụ của ngành thuế. Theo Công văn số 1427/CT-KTr ngày 31.03.2026 của Cục Thuế, cục này yêu cầu Thuế các tỉnh/thành phố, Chi cục Thuế doanh nghiệp lớn, Chi cục Thuế Thương mại điện tử thực hiện kiểm tra chuyên đề đối với các doanh nghiệp kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế đối với các doanh nghiệp kê khai thua lỗ nhiều năm, lãi mỏng.

Đối với trường hợp của Núi Pháo (thuộc Thuế tỉnh Thái Nguyên phụ trách), cơ quan thuế tập trung đối chiếu tỉ suất lợi nhuận của doanh nghiệp với mức bình quân chung của ngành khai khoáng. Mục tiêu cốt lõi là làm rõ tính hợp lý của các khoản chi phí quản lý, chi phí lãi vay trong các giao dịch liên kết và quy trình hạch toán lỗ lũy kế. Việc kiểm tra chuyên đề này nhằm đảm bảo tính minh bạch, ngăn chặn các hành vi chuyển giá hoặc tối ưu thuế không đúng quy định pháp luật.

Nỗ lực khắc phục sai phạm môi trường để "giảm nhiệt" dư luận

Song song với áp lực thuế, Núi Pháo nỗ lực chứng minh trách nhiệm xã hội qua việc khắc phục sai phạm môi trường. Báo cáo gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường tháng 3.2026 cho biết công ty đã hoàn thành phần lớn yêu cầu tại Kết luận thanh tra số 2065 năm 2017.

Các hạng mục hạ tầng quan trọng như nâng cấp hệ thống xử lý nước thải tập trung, lót chống thấm hồ chứa quặng đuôi và lắp đặt hệ thống quan trắc tự động đã đi vào vận hành. Đặc biệt, với vấn đề thấm tại hồ chứa quặng đuôi OTC xuống khu vực hạ lưu xóm Suối Cát và xóm Ao Bèo, Núi Pháo đã xác định chính xác 5 điểm xuất lộ nước. Giải pháp hiện tại là thu gom dòng thấm tại các hố thu chuyên dụng, sau đó dùng bơm công suất lớn để tuần hoàn nước về nhà máy tái sử dụng, tránh xả thải trực tiếp ra tự nhiên.

Kết luận của Thanh tra Chính phủ năm 2025 cũng ghi nhận những tiến bộ này, khẳng định doanh nghiệp không có vi phạm lớn về bảo vệ môi trường trong kỳ kiểm tra, đồng thời yêu cầu duy trì kiểm soát an toàn hồ đập nghiêm ngặt.

Việc bị "soi" thuế vừa là thách thức nhưng cũng là cơ hội để doanh nghiệp tự rà soát, chuẩn hóa hệ thống quản trị tài chính. Sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan thuế theo Công văn 1427 hứa hẹn sẽ mang lại cái nhìn khách quan về giá trị thực sự mà dự án này đóng góp. Đây là bài học điển hình cho các tập đoàn lớn trong việc cân bằng giữa chiến lược lợi nhuận và trách nhiệm nộp thuế, hướng tới một mô hình khai thác khoáng sản minh bạch và bền vững hơn tại Việt Nam.