Núi Pickaxe lọt vào tầm ngắm Mỹ giữa căng thẳng hạt nhân Iran

Ảnh vệ tinh ghi lại cận cảnh một phương tiện bị phá hủy bên trong khu phức hợp Núi Pickaxe, gần tổ hợp hạt nhân Natanz của Iran, ngày 7/3/2026. Ảnh: VANTOR

Phát biểu này của ông Trump làm gia tăng căng thẳng giữa Washington và Tehran trong bối cảnh hai bên tiếp tục đối đầu quân sự tại khu vực Vịnh Persian, khiến các nỗ lực hạ nhiệt xung đột tiếp tục bị đình trệ.

Núi Pickaxe nằm cách thủ đô Tehran khoảng 220 km về phía Nam và chỉ cách khoảng 2 km so với tổ hợp hạt nhân Natanz, một trong những trung tâm làm giàu urani quan trọng nhất của Iran.

Natanz từ lâu đã là trọng tâm trong chương trình hạt nhân của Iran. Khu phức hợp này từng có 2 cơ sở làm giàu urani, một trên mặt đất và một dưới lòng đất. Theo Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), cơ sở trên mặt đất đã bị phá hủy trong các đợt không kích, còn cơ sở ngầm nhiều khả năng cũng chịu thiệt hại nghiêm trọng.

Tuy nhiên, theo Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS), một tổ chức nghiên cứu của Mỹ chuyên theo dõi phổ biến vũ khí hạt nhân, khu đường hầm đang được xây dựng tại Núi Pickaxe không bị tấn công trong các chiến dịch quân sự trước đây.

Iran bắt đầu xây dựng cơ sở tại Núi Pickaxe từ năm 2020, sau vụ nổ lớn tại Natanz mà Tehran cáo buộc là hành động phá hoại. Khi đó, giới chức Iran cho biết vụ việc đã gây thiệt hại đáng kể cho dây chuyền sản xuất máy ly tâm hiện đại, thiết bị then chốt trong quá trình làm giàu urani.

Cuối năm 2020, ông Ali Akbar Salehi, khi đó là người đứng đầu Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran, tuyên bố nước này đang xây dựng một khu tổ hợp "hiện đại hơn, quy mô lớn hơn và toàn diện hơn" nằm sâu trong lòng núi gần Natanz để phục vụ việc sản xuất các thế hệ máy ly tâm tiên tiến.

Tổng giám đốc IAEA Rafael Grossi cũng từng xác nhận Iran đã công khai ý định chuyển các cơ sở hạt nhân nhạy cảm xuống sâu dưới lòng đất nhằm tăng khả năng bảo vệ trước các cuộc tấn công từ bên ngoài.

Dựa trên các hình ảnh vệ tinh, ISIS nhận định Núi Pickaxe có 2 cặp cửa hầm, nhiều khả năng dẫn vào một khu phức hợp nằm ở độ sâu ít nhất 100 mét dưới lòng núi. Khu vực này được bảo vệ bằng nhiều lớp an ninh, bao gồm vành đai kiểm soát rộng, các cửa hầm được gia cố bằng bê tông và đất đá nhằm tăng khả năng chống chịu trước bom xuyên phá.

Các ảnh vệ tinh gần đây cũng cho thấy phía Iran đã lấp một phần các cửa hầm phía đông để hạn chế phương tiện mặt đất tiếp cận, dù các lối vào vẫn chưa bị bịt kín hoàn toàn.

Theo các chuyên gia, những biện pháp này không chỉ nhằm tăng cường phòng thủ mà còn khiến việc sử dụng các loại bom xuyên boong-ke trở nên khó khăn hơn.

Cho đến nay, chưa có bằng chứng cho thấy cơ sở hạt nhân tại Núi Pickaxe đã chính thức vận hành.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn hôm 13/7, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ đang theo dõi sát khu vực này và cho rằng chưa phát hiện hoạt động đáng kể bên trong cơ sở.

Trong khi đó, báo cáo mới nhất của ISIS nhận định công trình vẫn đang trong quá trình xây dựng và chưa thể xác định thời điểm hoàn thành chỉ dựa trên ảnh vệ tinh.

Các chuyên gia cũng lưu ý rằng chương trình sản xuất máy ly tâm của Iran đã chịu thiệt hại lớn sau các cuộc không kích gần đây. Vì vậy, ngay cả khi Núi Pickaxe hoàn tất xây dựng, quy mô hoạt động có thể nhỏ hơn so với kế hoạch ban đầu. Tuy nhiên, tổ chức này cảnh báo nếu Iran khôi phục được năng lực chế tạo máy ly tâm, cơ sở ngầm này vẫn có thể trở thành địa điểm lắp ráp thiết bị phục vụ một chương trình hạt nhân quy mô lớn hơn.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia quân sự, việc phá hủy Núi Pickaxe sẽ không đơn giản. Do nằm rất sâu dưới lòng núi, khu phức hợp này được cho là vượt quá khả năng xuyên phá của phần lớn các loại bom xuyên boong-ke hiện có trong kho vũ khí Mỹ.

ISIS nhận định nếu muốn vô hiệu hóa hoàn toàn cơ sở này, các phương án như lực lượng đặc nhiệm tiến hành phá hoại trên mặt đất hoặc các loại vũ khí xuyên sâu thế hệ mới có thể hiệu quả hơn so với các cuộc không kích thông thường.

Chuyên gia Sam Lair thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (FPRI) cho rằng những thay đổi gần đây tại cửa hầm cho thấy Iran vẫn đang tiếp tục các hoạt động tại Núi Pickaxe, đồng thời phản ánh mối lo ngại ngày càng lớn của Tehran trước nguy cơ bị tấn công.

Trong bối cảnh căng thẳng Mỹ - Iran chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, Núi Pickaxe đang nổi lên như một điểm nóng mới trong cuộc đối đầu giữa hai bên. Dù hiện chưa rõ cơ sở này đã sẵn sàng đi vào hoạt động hay chưa, việc nó được xây dựng sâu trong lòng núi và được bảo vệ nghiêm ngặt cho thấy Iran coi đây là một mắt xích quan trọng trong chiến lược bảo vệ chương trình hạt nhân trước các sức ép quân sự từ bên ngoài.