Nuôi tôm càng xanh 'vượt lũ' thích ứng với biến đổi khí hậu

Từ “chạy lũ” đến “vượt lũ”

Phá Hạc Hải từ lâu đã nổi tiếng với nguồn thủy sản phong phú, nơi những cánh đồng lúa-tôm bạt ngàn nuôi sống bao thế hệ. Thế nhưng, với những người gắn bó với nơi đây, mùa mưa lũ hằng năm luôn là một “vòng lặp” nơm nớp lo âu. Khi nước lũ dâng, bà con buộc phải thu hoạch sớm để tránh mất trắng. Điều đó đồng nghĩa tôm chưa đạt kích cỡ thương phẩm, giá bán thấp, hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với công sức đầu tư. Nếu cố giữ lại chờ tôm lớn, nguy cơ mất toàn bộ sản lượng chỉ sau một trận lũ là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Năm 2024, nhiều hộ nuôi tôm đã thiệt hại nặng khi lũ về bất thường, cuốn trôi toàn bộ diện tích nuôi.

Mô hình nuôi tôm càng xanh “vượt lũ” thích ứng với biến đổi khí hậu đoạt giải nhất tại cuộc thi “Sáng tạo khoa học kỹ thuật trong phát triển kinh tế nông nghiệp, thích ứng với biến đổi khí hậu” tỉnh Quảng Trị - Ảnh: P.V

Xuất phát từ thực tế ấy, HTX Lộc Phát đã nghiên cứu và xây dựng mô hình nuôi tôm càng xanh “vượt lũ”. Điều đặc biệt của sáng kiến không nằm ở việc thay đổi giống tôm hay quy trình chăm sóc, mà ở giải pháp kỹ thuật giúp đàn tôm được bảo vệ an toàn trong mùa lũ bằng hệ thống lưới kết hợp phao nổi tự động nâng theo mực nước. Khi nước dâng, phao sẽ kéo lưới nổi lên, tạo thành hàng rào di động giữ tôm không bị cuốn trôi; khi nước rút, hệ thống trở về trạng thái ban đầu mà không cần điện hay máy móc vận hành.

Nhờ giải pháp bảo vệ an toàn này, thời gian nuôi tôm được kéo dài từ 150-180 ngày lên 230-250 ngày. Tôm có đủ thời gian phát triển đạt kích cỡ thương phẩm lớn (10-15 con/kg), đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của các nhà hàng, siêu thị. Nhờ đó, giá bán cũng tăng lên từ 270.000-300.000 đồng/kg; lợi nhuận bình quân đạt trên 500 triệu đồng/ha, cao gấp 2 lần so với phương thức nuôi truyền thống.

Tôm càng xanh được nuôi trong ruộng lúa ở vùng phá Hạc Hải - Ảnh: L.Chi

Không chỉ mang lại giá trị kinh tế vượt trội, tôm được nuôi theo quy trình “thuận tự nhiên” trong ruộng lúa còn giúp cắt giảm đáng kể lượng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, phát huy tối đa hiệu quả hệ sinh thái lúa-tôm.

Chia sẻ về ý tưởng hình thành sáng kiến, bà Châu Thị Mai, Giám đốc HTX Lộc Phát cho biết: “Chúng tôi không nghĩ đến việc chống lại thiên nhiên mà tìm cách thích ứng. Nếu trước đây cứ đến mùa lũ là phải thu hoạch non để chạy lũ, thì nay mục tiêu là giữ tôm an toàn ngay trong lũ, tạo thêm thời gian để tôm đạt kích cỡ thương phẩm. Nguyên tắc của hệ thống rất đơn giản, chi phí phù hợp, người dân ai cũng có thể tự làm và dễ dàng nhân rộng”.

Xây dựng vùng nuôi đạt tiêu chuẩn VietGAP

Sự thay đổi này đã mang lại niềm tin lớn cho người dân vùng lũ. Ông Nguyễn Công Phát, thành viên HTX Lộc Phát chia sẻ: “Trước đây cứ nghe dự báo có lũ là ai cũng nơm nớp lo, tôm nhỏ cũng phải thu hoạch bán rẻ, chậm vài ngày là mất trắng. Có hệ thống vượt lũ này, bà con yên tâm đầu tư, chủ động kế hoạch sản xuất chứ không còn phụ thuộc vào thời tiết cực đoan”.

Theo Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Lệ Ninh Nguyễn Thị Thắm, mô hình nuôi tôm càng xanh “vượt lũ” là hướng đi phù hợp với điều kiện thực tế của vùng phá Hạc Hải. Mô hình xuất phát từ chính nhu cầu thực tế của người dân, có tính sáng tạo, dễ áp dụng và phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp thích ứng với BĐKH. Nếu triển khai thành công sẽ tạo tiền đề để nhân rộng ra nhiều địa phương có điều kiện tương đồng”.

Tôm càng xanh ở phá Hạc Hải được nuôi theo quy trình “thuận tự nhiên”, được nhiều khách hàng ưa chuộng - Ảnh: L.Chi

Theo kế hoạch, sau giai đoạn thí điểm, HTX Lộc Phát sẽ tiếp tục mở rộng mô hình cho nhiều hộ dân tại xã Lệ Ninh và các vùng lân cận ven phá Hạc Hải; đồng thời hướng tới xây dựng vùng nuôi đạt tiêu chuẩn VietGAP, OCOP, gắn với truy xuất nguồn gốc và liên kết tiêu thụ sản phẩm.

Việc sáng kiến giành giải nhất cuộc thi Sáng kiến phát triển kinh tế nông nghiệp thích ứng với BĐKH không chỉ là sự ghi nhận đối với những nỗ lực đổi mới của HTX Lộc Phát mà còn khẳng định giá trị của những sáng kiến xuất phát từ thực tiễn sản xuất. Trong bối cảnh thời tiết ngày càng thất thường, mô hình nuôi tôm “vượt lũ” chính là minh chứng sinh động cho tư duy đổi mới, lấy sự chủ động thích ứng làm nền tảng cho phát triển nông nghiệp bền vững.