Nút thắt nhân lực phía sau những con số tăng trưởng

Khát nhân lực giữa mùa mở rộng sản xuất

Những năm gần đây, cùng với quá trình công nghiệp hóa mạnh mẽ, Phú Thọ trở thành điểm đến của nhiều dự án đầu tư trong các lĩnh vực điện tử, cơ khí chính xác, công nghiệp hỗ trợ, chế biến chế tạo và logistics. Hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện, đặc biệt là các tuyến cao tốc kết nối với Hà Nội và các tỉnh trung du, miền núi phía Bắc, đã tạo thêm sức hút đối với các nhà đầu tư.

Tuyển dụng nhân lực chất lượng cao đi kèm với chú trọng công tác bồi dưỡng, đào tạo chuyên sâu cho người lao động, Công ty TNHH Exedy Việt Nam (KCN Khai Quang) ngày càng sản xuất kinh doanh hiệu quả.

Sự phát triển của các khu công nghiệp (KCN) như Thụy Vân, Phú Hà, Cẩm Khê, Phù Ninh kéo theo nhu cầu tuyển dụng lao động không ngừng gia tăng. Nhiều doanh nghiệp liên tục tuyển từ hàng trăm đến hàng nghìn lao động để đáp ứng kế hoạch mở rộng sản xuất và đưa các dây chuyền mới vào vận hành.

Tuy nhiên, điều các doanh nghiệp cần hiện nay không chỉ là số lượng lao động mà là nguồn nhân lực có kỹ năng, tay nghề và khả năng thích ứng với công nghệ mới. Khi tự động hóa và chuyển đổi số ngày càng được ứng dụng sâu rộng trong sản xuất, yêu cầu đối với người lao động cũng thay đổi đáng kể. Nhiều vị trí đòi hỏi khả năng vận hành thiết bị công nghệ cao, quản trị chất lượng, quản lý dữ liệu sản xuất hoặc tham gia các khâu logistics thông minh.

Ông Đào Tiến Hưng - Phó Giám đốc phụ trách nhân sự Công ty TNHH cơ khí chính xác Việt Nam 1 (KCN Khai Quang) chia sẻ: "Điều doanh nghiệp cần nhất hiện nay không phải là lao động phổ thông, mà là lực lượng lao động có tay nghề, có khả năng tiếp cận công nghệ mới và sẵn sàng thích ứng với môi trường sản xuất hiện đại. Nhiều vị trí kỹ thuật chúng tôi phải đào tạo lại từ đầu dù đã tuyển được người."

Thực tế cho thấy không ít doanh nghiệp phải mất nhiều thời gian đào tạo lại lao động sau tuyển dụng. Trong khi các nhà máy đồng loạt mở rộng quy mô, thị trường lao động ngày càng cạnh tranh, người lao động có nhiều lựa chọn việc làm hơn, còn doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao.

Khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu thực tế

Phú Thọ có lợi thế lớn về quy mô dân số và nguồn lao động trẻ. Năm 2025 tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt khoảng 73,3%, trong đó tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 34,6%, cao hơn mức bình quân chung của cả nước.

Trường cao đẳng Kỹ thuật - Công nghệ Vĩnh Phúc ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại vào công tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Tuy nhiên, những con số này chưa phản ánh đầy đủ chất lượng và mức độ đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Khoảng cách giữa kỹ năng được đào tạo và yêu cầu sản xuất vẫn tồn tại ở nhiều ngành nghề, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao và công nghiệp chế biến, chế tạo.

Ông Nguyễn Văn Sơn - Quản đốc phân xưởng lắp ráp, Công ty TNHH Exedy Việt Nam (KCN Khai Quang) cho biết: Trong khi doanh nghiệp cần lao động có khả năng vận hành dây chuyền tự động, ứng dụng công nghệ thông tin, quản lý sản xuất thông minh hoặc logistics hiện đại thì một bộ phận lao động vẫn thiếu kinh nghiệm thực hành hoặc chưa được tiếp cận môi trường sản xuất thực tế ngay từ quá trình đào tạo. Điều này dẫn đến nghịch lý doanh nghiệp thiếu lao động trong khi người lao động không tìm được việc làm.

Áp lực càng lớn hơn khi tốc độ đổi mới công nghệ diễn ra nhanh chóng. Những kỹ năng phù hợp vài năm trước có thể không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu của doanh nghiệp hiện nay. Điều đó đòi hỏi người lao động phải thường xuyên cập nhật kiến thức, nâng cao trình độ nghề nghiệp và thích ứng với môi trường làm việc mới.

Bên cạnh đó, sự dịch chuyển lao động giữa các địa phương cũng tạo ra sức ép không nhỏ. Với hệ thống giao thông thuận lợi, người lao động có thể dễ dàng lựa chọn làm việc tại Hà Nội, Bắc Ninh hay các trung tâm công nghiệp lớn trong vùng nếu có điều kiện thu nhập và môi trường làm việc hấp dẫn hơn. Điều này buộc các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh phải nỗ lực hơn trong việc cải thiện thu nhập, phúc lợi và môi trường làm việc.

Ông Kim Kwangyoon, Giám đốc Hành chính nhân sự Công ty TNHH Optrontec Vina 100% vốn Hàn Quốc, chuyên sản xuất Filter quang học tại Khu công nghiệp Bá Thiện 2 chia sẻ: "Tiền lương vẫn là yếu tố quan trọng hàng đầu nhưng người lao động hiện nay còn quan tâm đến cơ hội thăng tiến, môi trường làm việc và các chính sách an sinh. Doanh nghiệp muốn giữ chân lao động phải thay đổi tư duy quản trị nhân sự theo hướng lấy con người làm trung tâm".

Nguồn nhân lực - lợi thế cạnh tranh mới

Nếu như trước đây lợi thế thu hút đầu tư chủ yếu đến từ vị trí địa lý, quỹ đất hay chính sách ưu đãi thì hiện nay chất lượng nguồn nhân lực đang trở thành yếu tố được các nhà đầu tư đặc biệt quan tâm.

Một nhà máy có thể được xây dựng trong thời gian ngắn, nhưng để hình thành đội ngũ lao động kỹ thuật lành nghề cần nhiều năm đào tạo và tích lũy kinh nghiệm. Vì vậy, khi khảo sát địa điểm đầu tư, doanh nghiệp không chỉ đánh giá hạ tầng giao thông hay hạ tầng khu công nghiệp mà còn xem xét rất kỹ khả năng cung ứng lao động của địa phương.

Nhận thức rõ điều đó, Phú Thọ đang đẩy mạnh các chương trình phát triển nguồn nhân lực gắn với nhu cầu của thị trường lao động. Giai đoạn 2026-2030, tỉnh đặt mục tiêu đào tạo, đào tạo lại và bồi dưỡng kỹ năng nghề cho khoảng 76.500 lao động nông thôn, bình quân hơn 15.000 lao động mỗi năm; phấn đấu tỷ lệ lao động có việc làm sau đào tạo đạt từ 85% trở lên.

Cùng với việc mở rộng quy mô đào tạo nghề, tỉnh đang thúc đẩy liên kết giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp, khuyến khích doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo nhằm rút ngắn khoảng cách giữa nhà trường và thị trường lao động. Đây được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển của nền sản xuất hiện đại.

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng quyết liệt, nguồn nhân lực đang trở thành một dạng “hạ tầng mềm” có ý nghĩa không kém hạ tầng giao thông hay hạ tầng công nghiệp. Những con số tăng trưởng hôm nay là nền tảng quan trọng, nhưng để duy trì đà phát triển trong tương lai, Phú Thọ cần giải quyết hiệu quả bài toán nhân lực.

Bởi suy cho cùng, động lực lớn nhất của mọi quá trình phát triển vẫn là con người. Chất lượng nguồn nhân lực không chỉ quyết định năng suất lao động và hiệu quả sản xuất mà còn là thước đo bền vững nhất của năng lực cạnh tranh địa phương trên hành trình hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm phát triển công nghiệp và dịch vụ của vùng trung du và miền núi phía Bắc.